info@energjia.al

Operatori i Shpërndarjes së Energjisë Elektrike (OSHEE) ashtu siç pritej ka hapur këtë të hënë procedurën për blerjen e energjisë për periudhën 1 deri më 31 gusht. Në fakt kompania ka bërë vetëm shpalljen, në mënyrë që palët e interesuara të shprehin interes. OSHEE pret oferta për tre opsione furnizimi.

OSHEE ka ftuar operatorët që të bashkëngjisin oferta për sigurimin e një fuqie deri 170 MW në harkun kohor 00:00-24:00, pra plotësisht import për periudhën nga 1-31 gusht.

Së dyti, mund të jepen oferta për një fuqi deri në 350 MW në periudhën orare 07:00-23:00, pra për 16 orë furnizim.

Opsioni i tretë për të cilën kompanitë e interesuara mund të japin oferta është për një fuqi deri 180MW në një hark 000:00-24:00.

Kjo është faza e parë, ndërkohë që pritet që kompanitë të bashkëngjisin ofertat e tyre të cilat duhet të jenë të vlefshme deri në datë 26 korrik. Do të jetë Operatori i Shpërndarjes ai që do t’i zgjedhë dhe më pas do të hyjë në negociata me secilin prej operatorëve që ka dhënë edhe ofertën më të arsyeshme.

OSHEE importoi vetëm për korrikun mbi 22 milionë euro energji për të siguruar furnizimin publik me energji dhe për të mbuluar humbjet.

Në gusht pritej që importin ta bënte KESH, por Banka Botërore nuk ka dhënë ende Ok për përdorimin e fondit 22,4 milionë euro për import energjie parashikuar në kredinë për Rimëkëmbjen e Sektorit të Energjisë.

Administratori i kompanisë së shpërndarjes, Adrian Çela, tha për ‘Monitor’ së fundmi se po shqyrtohen disa skenarë në mënyrë që të sigurohet sasia e nevojshme dhe vendi të mos ketë probleme me furnizimin. Në çdo rast, sipas Çelës, një sasi do të jetë e rezervuar në mënyrë që nëse KESH merr miratimin nga Banka Botërore të vijojë vetëm me procedurën.

Revista Monitor,  24.07.2017

Për biznesin e madh, energjia e pastër është shumë premtuese. Firmat amerikane mund të kompensojnë tërheqjen e Donald Trump nga Marrëveshja e Parisit.

Të gjorat biznese të mëdha të Amerikës. Përpjekjet e tyre, për vite me radhë për të reduktuar mbetjet e karbonit, u hodhën poshtë nga ambientalistët, të cilët i konsideruan ato thjesht si “greenwashing*”, shkruan The Economist.
Tani, pas disa muajsh duke u përpjekur që të bindinPresidentin e ri pro biznesit, Donald Trump, për të mos u larguar nga Marrëveshja e Klimës së Parisit, ai praktikisht u qeshi në fytyrë të gjithëve, duke u tërhequr nga marrëveshja në fillim të këtij muaji, më 1 qershor.

Drejtuesit i druhen faktit se kjo marrëveshje nuk do të sjellë asnjë të mirë për Amerikën, përkundrazi, do të ndikojë në përkeqësimin e reputacionit të saj. Kjo është mbase një prej arsyeve kryesore se përse më shumë se 900 firma dhe investitorë amerikanë, duke përfshirë Amazon, Twitter, Target dhe Nike, hodhën firmat e tyre në një letër të hapur drejtuar Kombeve të Bashkuara, ku mesazhi kryesor ishte: “Ne vazhdojmë t’i qëndrojmë ende kësaj marrëveshjeje”.

Nënshkruesit e saj premtojnë të ndihmojnë në zvogëlimin e emetimeve të karbonit 26% deri në vitin 2025, në përputhje me premtimin e Amerikës në Marrëveshjen e Parisit. Premtimi është shumë utopik, por më mirë ky sesa të rrinë e të qajnënë heshtje pa bërë asgjë.
Dhe me të vërtetë, disa firma amerikane po e marrin aq seriozisht çështjen e ndryshimeve klimatike, saqë ato po habisin edhe të gjithë kritikët e ashpër për këtë çështje.
Krahas masave të eficencës së energjisë, dëshmia më e fortë e angazhimit të tyre është numri i projekteve të reja diellore dhe atyre të erës për të cilat po japin ndihmesën për të ndërtuar në mbarë botën.

Marrëveshjet

Kompanitë po përdorin marrëveshjet e blerjes së energjisë, në të cilat ato nënshkruajnë kontrata afatgjata për të blerë energji elektrike të pastër nga firmat që kanë sisteme diellore dhe sisteme të erës, me çmime të rëna dakord paraprakisht, në vend që të blejnë pjesën më të madhe të energjisë nga shërbimet publike, të cilat rrallëherë mund të garantojë 100 për qind energji të pastër për klientët e tyre.

Shërbimet komunale gjithashtu po nënshkruajnë marrëveshjet e blerjes së energjisësë pastër. Por në vitin 2015, më shumë se gjysma e këtyre marrëveshjeve të blerjes së energjisë së pastër të prodhuar nga era iu dhanë kompanive të mëdha, duke shpresuar që të përfitojnë nga një kredi tatimore shtetërorepërpara se të skadonte afati.
Biznesi i madh tashmë ka nxitur zhvillimin botëror të 20 gigavatëve (GW) të prodhimit të energjisë nga era dhe nga sistemet diellore. Kjo është 4GWmë shumë se i gjithë kapaciteti i energjisë së erës offshore (turbina të vendosura në det) dhe onshore (turbina të vendosura në tokë) të Britanisë.

Vitin e kaluar, firmat amerikane që kryesojnë në këtë drejtim, ishin ato të teknologjisë së informacionit, të tilla si: Amazon dhe Google. Ata e përdorin energjinë e pastër për të fuqizuar sistemet e mëdha të serverëve që kanë.
Kohët e fundit, entuziazmi po shtrihet përtej firmave të teknologjisë edhe në industritë me energji të lartë, duke përfshirë edhe prodhuesit. Ajo po zhvendoset edhe ngakorporatat e mëdha te filialet më të vogla dhe te furnizuesit, nga vendet e zhvilluara në tregjet e vendeve në zhvillim, ku kostot e energjisë së erës dhe asaj diellore po bien me ritme të shpejta.

Disa ambientalistë tani i shohin bizneset më shumë si aleatë, sesa sikundërshtarë, në luftën kundër ngrohjes globale dhe besojnë se së bashku mund të bëhen edhe më të fuqishme,veçanërisht pas përhapjes në mbarë botën të energjisë së pastër.

Ka pasur shumë fjalë dhe askush nuk ndërmerrte as më të voglin veprim, shprehet Marty Spitzer, kreu i politikave të energjisë së ripërtëritshme dhe ndryshimeve në Fondin Botëror tëMbrojtes së Kafshëve në Amerikë. Ndërsa tani, po shikohen ndryshime thelbësore.
Një shembull mjaft i mirë që mund të përmendim këtu është kompania lider në botë në prodhimin e pijeve alkoolike dhe joalkoolike (nga Budweiser e deri te Stella Artois dhe Corona) e cila i merr shumë seriozisht çështjet e mbrojtjes së mjedisit.

Energjia elektrike, që përdoret si pjesë e procesit të fermentimit të birrës për ftohjen e kështu me radhë, përbën një të dhjetën e kostove të saj, thotë Toni Milikin, oficer kryesor i qëndrueshmërisë së firmës.
Në mars të këtij viti, ajo u shpreh se do të rrisë nga 7 deri në 100 për qind burimet e ripërtëritshme të prodhimit të energjisë deri në vitin 2025, 85 për qind e të cilave do të vijnë si pasojë e nënshkrimit të marrëveshjeve të blerjes së energjisë.

Iberdrola, një nga kompanitë më ekologjike në botë, po ndërton një fermë me mullinj me erë me kapacitet 220 megavatë, në një pjesë të Meksikës ku fryjnë erëra të forta, në mënyrë që të furnizojë me energji të pastër fabrikën më të madhe të AB InBev, duke filluar nga viti 2019. Kjo kompani është optimiste që këto lloj kontratash të nënshkruhen edhe në Argjentinë, Brazil, Indi dhe Afrikën e Jugut, ndoshta edhe në Kinë.

Z. Milikin shprehet se firma e tij “do të negociojë fort” me furnizuesit e saj, siç janë ata që prodhojnë kanoçe dhe shishe alumini, duke iinkurajuar ata që të bëjnë të njëjtën gjë.
Ndërmarrjet e tjera janëedhe më të ashpra.
Walmart, shitësi më i madh në botë, u shpreh në mars se do të kërkonte që jo vetëm operacionet e tij, poredhe ato që janë pjesë e zinxhirit të tij të furnizimit, të reduktojnë në maksimumemetimet e dioksidit të karbonit, me rreth 1 miliard ton deri në vitin 2030, ekuivalente me ndalimin e qarkullimit të 211 milionë makinave në Amerikë përgjatë një viti.

Njoftimi u mirëprit nga organizatat e bamirësisë si ajo e Fondit Botëror në Mbrojte të Kafshëve(WWF), të cilat po ndihmojnë furnizuesit e kompanisë Walmart në përmbushjen e këtij qëllimi.
Kompania Apple, prodhuesi i iPhone-ve, u shpreh në prill të këtij viti, se shtatë nga prodhuesit e saj të mëdhenj botërorë kanë premtuar të rrisin prodhimin, duke përdorur energji të rinovueshme, deri në fund të vitit të ardhshëm.
Ajo po ndihmon furnizuesit të përmirësojnë efikasitetin e energjisë, por gjithashtu shpreson të ketë sjellë 4 GW të energjisë së rinovueshme deri në vitin 2020 dhe gjysmën e saj në Kinë.

Bashkimi

Disa kompani shumëkombëshe janë duke u bashkuar me njëra-tjetrën në nënshkrimin e këtyre marrëveshjeve.
Për shembull, AkzoNobel, DSM dhe Philips, një treshe e firmave holandeze, janë bashkuar me Google për të blerë energji elektrike të gjeneruar nga një park me erë në pronësi të kooperativës në Holandë. Kjo nismë po përhapet me shumë shpejtësi edhe përtej stratosferës së korporatës.

Antonio Cammisecra,shefi i Enel Green Power,një nga shitësit më të mëdhenj të Marrëveshjeve për Blerjen e Energjisë, shprehet se shumë shpejt do të përdorëenergjinë e erës në fabrikat vendase të çimentos, të çelikut dhe industritë kimike të Marokut.
Ajo gjithashtu do të ndërtojë një central që do të prodhojë energji të pastër, i cili do të përdoret në një minierë ari në Afrikën e Jugut.
Në Britani, një kompani start-up, Squeaky Clean Energy, po lidh bizneset e vogla dhe të mesme me centralet që
prodhojnë energji nga era dhe nga dielli.

Hervé Touati nga Instituti Rocky Mountain, një ndërmarrje kërkimore për energjinë e pastër, beson se nxitja më e madhe për bizneset për të nënshkruar Marrëveshje të Blerjes së Energjisë është përmbushja e qëllimeve të qëndrueshmërisë, të cilat përmirësojnë imazhin e tyre publik dhe ndihmojnë në tërheqjen e klientëve, stafit dhe investitorëve.

Sipas Fondit Botëror në Mbrojte të Kafshëve (WWF), pothuajse 24 prej firmave më të mëdha të Amerikës janë zotuar se do të punojnë me 100% energji të rinovueshme në të ardhmen e afërt. Firmat e produkteve të konsumit janë edhe ato që bëjnë premtimet më të shumta në mbrojtje të mjedisit, ndërsa prodhuesit e lëndëve djegëse janë edhe ata që mbeten më mbrapa në këtë drejtim.

Në Amerikë, kostoja e prokurimit të energjisë së erës në mënyrë direkte është pothuajse po aq e lirë sa kontraktimi për të ndërtuar një termocentral të gazit të kombinuar, veçanërisht kur përfshihen subvencionet, thotë Touati. Në vendet në zhvillim, si India dhe në disa vende të Amerikës Latine dhe të Lindjes së Mesme, çmimet e pasubvencionuara në ankandet diellore dhe ato të erës kanë rënë në nivelet më të ulëta.
Megjithatë, ka edhe komplikime me Marrëveshjet për Blerjen e Energjisë, të cilat shpjegojnë se përse rritja e tyre ka qenë më e paqëndrueshme gjatë kohëve të fundit.

Më të drejtët janë për ndërtimin e impianteve të rinovueshme në pronë të një kompanie, sepse kjo kursen koston e transmetimit dhe shpërndarjes në bazë të rrjetit. Por është e rrallë që një kompani të ketë tokë të mjaftueshme rezervë në një zonë të përshtatshme me diell ose me erë.

Më komplekset dhe më të zakonshmet janë Marrëveshjet e Blerjes së Energjisë në zona të largëta ose ato virtuale, në të cilat një kompani bie dakord të blejë një sasi energjie të gjeneruar nga era apo nga dielli nga një zhvillues i largët, i cili e ushqen atë në rrjet. Kompania merr një sasi të barabartë të energjisë nga një njësi, e cila paguhet si ndërmjetës. Transaksione të tilla e kanë shumë të nevojshme edhe prezencën e një numri të madh avokatësh, gjë kjo që i largon firmat më të vogla.
Natyra afatgjatë e Marrëveshjeve të tilla të Blerjes së Energjisë është gjithashtu një pengesë, sepse caktohet një çmim i cili në momentin e nënshkrimit të marrëveshjes mund të jetë i lartë, ndërsa më vonë, çmimet e energjisë mund të bien.

Opsionet e tjera

Opsionet e tjera përfshijnë blerjen e certifikatave të energjisë së rinovueshme si dëshmi për përdorimin e energjisë së pastër, ose lidhjen e një kontrate të gjelbër me një njësi.

Megjithatë, këto opsione nuk mund të sjellin të njëjtat përfitime në lidhje me mjedisin, sepse ato nuk mund të çojnë në ndërtimin firmave që do të prodhojnë energji nga era dhe atyre që do të prodhojnë energji nga dielli.
Sipas Simon Currie i Norton Rose Fulbright, një firmë ligjore, organizatat jofitimprurëse si Fondi Botëror në Mbrojte të Kafshëve (WWF) po promovojnë “klube blerësish”, në mënyrë të tillë që të ndihmojnë në krijimin e firmave dhe standardizimin e kontratave të Marrëveshjes së Blerjes së Energjisë.

Ato gjithashtu po ushtrojnë presion edhe përsa i përket reformës rregullatore në vende si Kina dhe disa shtete të Amerikës, ku njësitë përgjegjëse ndalojnë nënshkrimin e Marrëveshjeve të Blerjes së Energjisë, sepse kanë frikë se mos humbasin rolin e ndërmjetësuesit.
Në një konferencë në Pekin më 7 qershor, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë së Rinovueshme, një organizëm global, nisi një studim në lidhje me firma të ndryshme për të gjetur mënyrat më të mira të promovimit të korporatave të Marrëveshjes së Blerjes në vende të tilla.
Në të njëjtin event, Google foli për pengesat rregullatore me të cilat ai është ndeshur në zgjerimin përtej pesë vendeve ku ka blerë 2.6 GW, që nga viti 2010.

Këtë muaj, një aleancë pro-republikane e bizneseve të mëdha do të lobojë për shtimin e taksave për ndërmarrjet që emetojnë sasi të konsiderueshme të karbonit, si dhe për realizimin e masave të tjera për energjinë e pastër. Me një mbështetje të tillë të fuqishme, rritja e energjisë së rinovueshme mund të fitojë një ditë edhe ndaj z. Trump.

* Janë të shumta kompanitë që deklarojnë se përdorin praktika ose produkte të qëndrueshme, por që në fakt kjo nuk është e vërtetë. Termi që përdoret zakonisht për këtë është “greenwashing”, i cili përcaktohet si “akti i keqdrejtimit të konsumatorëve lidhur me praktikat mjedisore të një kompanie, ose me përfitimet mjedisore të një produkti ose shërbimi”

Revista Monitor,  24.07.2017

Task Force e OSHEE në Fier ka evidentuar një sërë rastesh të vjedhjes së energjisë, teksa në Prokurori janë kallëzuar 13 abonentë.

Nga hetimet dhe procesverbalet pas kontrollit, disa abonentë kanë përfunduar në polici nga kallëzimi i bërë nga OSHEE me motivacionin e nderhyrjes në sistemin matës dhe vjedhjes së energjisë permes lidhjes direkt te linja (me krraba ose me grepa).

Ata tashmë janë në hetim për veprën penale vjedhja e energjisë elektrike.

Top Channel,  21.07.2017

Në 2014, rreth 15 për qind e popullsisë së botës, ose 1.1 miliardë njerëz nuk kishin ishin të lidhur me rrjetin e energjisë elektrike, analizon Banka Botërore, por Shqipëria futet në vendet kur popullsia e saj ka akses të lartë në furnizim me energji në gati 100 për qind të saj.

Gati gjysma e banoreve në errësirë ishin në zonat rurale të Afrikës Nënsahariane dhe rreth një e treta ishin banorë ruralë në Azinë Jugore. Vetëm katër vende  India, Nigeria, Etiopia dhe Bangladeshi kanë gati gjysmën e popullsisë që nuk kanë akses në energji elektrike.

Elektrifikimi është zgjeruar në të gjitha rajonet dhe në të dy zonat urbane dhe rurale. Në shumicën e rajoneve, pa energji elektrifikimi ka tejkaluar rritjen e popullsisë. Një përjashtim është Afrika Sub-Sahariane, ku elektrifikimi nuk ka vazhduar me rritjen e popullsisë. Më shumë se 154 milionë njerëz më shumë në zonat rurale nuk patën akses në furnizimin me energji krahasuar me vitin 1991.

Harta globale e aksesit në Energji, tregon se kontinentet e Europës, dhe Amerikat e Veriut dhe Jugut kanë aksesin më të më të lartë të furnizimit të energjisë, ku 100 për qind e popullsisë është ne rrjet. Shqipëria është pjesë e këtij zhvillimi si rezultat i një reformë që nisi para viteve 1960 për elektrifikimin e të gjithë vendit nga regjimi komunist.

Energjia moderne përmirëson shumë fusha të jetës së përditshme. Shërbimi shëndetësor dhe shërbimet arsimore që funksionojnë mirë, transporti dhe telekomunikacioni varen nga energjia elektrike. Ndriçimi i një dhome të vetme lejon një fëmijë të lexojë ose të bëjë detyrat e shtëpisë gjatë natës, ndërkohë që fuqia e vazhdueshme mund të mbështesë aparatet më të mëdha, të mbajë ushqimin të ftohur dhe lehtëson punën e bizneseve dhe familjeve në përditshmërinë e tyre.

Alternativa të tjera, ku ato ekzistojnë, shpesh kanë rreziqe të konsiderueshme shëndetësore ose ndotjeje. Emetimet nga burimet joefikase të energjisë në familje si vajguri dhe biomasa tradicionale mund të kontribuojnë drejtpërsëdrejti në sëmundjet dhe vdekshmërinë e parakohshme midis njerëzve më të varfër, të cilët kanë pak ose aspak akses në kujdesin shëndetësor.

Revista Monitor,  21.07.2017

harta-e-energjise

Dy persona janë arrestuar sot në flagrancë pasi u konstatuan se kishin bërë lidhje të paligjshme të energjisë elektrike.

Shërbimet policore të Komisariatit Nr.3, në bashkëpunim me Task Forcën e OSHEE-së, kanë ushtruar kontrolle në subjekte të ndryshme me qëllim goditjen e paligjshmërisë.

Si rezultat i këtyre kontrolleve, u arrestuan në flagrancë:
- Ndoc Prrroni, 53 vjeç, banues në Tiranë, pasi në shtëpinë e tij, u gjetën  lidhje të paligjshme të energjisë elektrike.
- Xhemail Toci, 60 vjeç, banues në Tiranë, pasi biznesin privat në pronësi të tij, u gjet lidhje e paligjshme e energjisë elektrike që e furnizonte.

Materialet proceduriale në ngarkim të shtetasve të lartpërmendur, i kaluan Prokurorisë së Rrethit Gjyqësor Tiranë, për veprën penale “Vjedhja e energjisë elektrike”.

Ndërkohë si rezultat i këtij aksioni u arrestuan edhe dy persona të tjerë në Shkodër po për të njëjtën akuzë.
- Melazim K., 22 vjeç, banues në Shirokë, Shkodër, u arrestua pasi në Bar – Restorantin në pronësi të tij, u konstatua lidhje e paligjshme e energjisë elektrike që e furnizonte .

Gjithashtu, u shpall në kërkim dhe punohet për kapjen e38 vjeçarit me inicialet  V.M. , 38 vjeç, banues në Kosovë (provizor në Velipojë)

Në plazh Velipojë, në dyqanin Piceri të tij , u konstatua lidhje e paligjshme e energjisë elektrike që e furnizonte.

Materialet proceduriale në ngarkim të shtetasve të proceduar të lartpërmendur, i kaluan Prokurorisë së Rrethit Gjyqësor Shkodër për veprën penale “Vjedhja e energjisë elektrike”.

Shqiptarja.com  20.07.2017

Task Force e OSHEE ka vijuar me kontrollet edhe në qytetin e Vlorës, ku një biznesmen është shpallur në kërkim për vjedhje të energjisë elektrike.

Burime zyrtare të OSHEE bëjnë të ditur se vetëm në 24 orët e fundit në qytetin e Vlorës janë denoncuar në polici 10 raste të ndërhyrjes në sistemin matës të vetë abonentëve. Ndërkohë që pronari i një lloto-sporti është shpallur në kërkim për lidhje të paligjshme të energjisë elektrike.

Kontrollet dhe verifikimet vijojnë në të gjithë vendin.

Top Channel,  18.07.2017

Një 66- vjeçar ka humbur jetën gjatë ditës së sotme në fshatin Selenicë të Ersekës, pasi ka rënë në kontakt me energjinë elektrike.

Mësohet se 66- vjeçari, B.N, ka qenë duke punuar me autokombajnë në momentin që ka rënë në kontakt me korrentin, ku ka gjetur vdekjen e menjëhershme.

Materialet për këtë rast i kanë kaluar Prokurorisë të Rrethit Gjyqësor Korçë.

Njoftimi i policisë:
Më datë 16.07.2017, në fshatin Selenicë- Ersekë, shtetasi B.N, 66 vjeç, banues në Selenicë, duke punuar me autokombajnë, ka rënë në kontakt me energjinë elektrike dhe për pasojë ka gjetur vdekjen e menjëhershme. Materialet i kaluan Prokurorisë të Rrethit Gjyqësor Korçë.

Shqiptarja.com  17.07.2017

Shqipëria ka aktualisht rreth 60% të rrjedhjeve të ujit që nuk shfrytëzohen si burim energjie, ndaj potencialet në këtë drejtim janë ende të mëdha.

Mbështetur në studimet e Institutit të Studimeve dhe Projektimeve të Veprave Hidroteknike është bërë i mundur projektimi i skemës së plotë të shfrytëzimit të Drinit, Devollit dhe Vjosës. HEC-e më të mundshme për t’u ndërtuar janë: në lumin Drin-Bushati (84 MW), Peshkopi, Skavica 1 (130 MW), Skavica 2 (350 MW); në lumin Vjosë-Kaludhë (75 MW), Dragot-Tepelena (130 MW) dhe Kalivaçi (100 Mw); në lumin Devoll-Bratila (115 Mw) dhe Banja (80 MW).

Interes paraqet edhe shfrytëzimi i energjisë ujore nëpërmjet hidrocentraleve të vogla. Aktualisht është shfrytëzuar kaskada e Devollit nëpërmjet kompanisë Statkraft ku është ndërtuar HEC-i i Banjës dhe është në proces ai i Moglicës. Të dyja HEC-et do të rrisin kapacitetet e prodhimit vendas me rreth 17%, teksa janë bllokuar punimet për ndërtimin e HEC-eve në lumin Vjosë. HEC-i i Kalivaçit, tashmë me investitor Francesco Bechettin, është në konflikt gjyqësor me shtetin shqiptar. Teksa pak kohë më parë, Gjykata Administrative vendosi të bllokojë edhe punimet në HEC-in e Poçemit që po ndërtohej në lumin Vjosë nga kompania turke “Kovlu Energji”. Me shumë gjasë edhe HEC-e të tjera mbi Vjosë nuk do të zhvillohen, pasi qeveria shqiptare është edhe nën presionin e BE-së për të mos dëmtuar biodiversitetin në lumin, ndër më të veçantët të Europës.

Gjithashtu qeveria shqiptare ka shmangur planet për ndërtimin e Skavicës, pasi kostoja e zhvendosjes së popullsisë është shumë e madhe. Studio franceze Soegrah, në një studim të posaçëm shfrytëzimin e kaskadës së Drinit, nxori në dukje se nëse Skavica ndërtohet, do të zhvendosen 500 mijë banorë dhe të paktën 5 mijë hektarë tokë bujqësore do të përmbyteshin. Për shkak të këtyre kostove, projekti në Skavicë është zhvendosur në ndërtimin e HEC-it Katundi i Ri, i cili sigurisht nuk ka të njëjtat efekte me Skavicën. Ndërtimi i Skavicës është parë nga Instituti i Studimeve dhe Projekteve të Veprave Hidroteknike si investim strategjik, jo më shumë për prodhimin e energjisë se sa për rritjes e eficiencës në kaskadën e Drinit.
Përveç 140 HEC-eve të vogla të ndërtuara nga privatët që tashmë janë në proces prodhimi, kanë leje për t’u ndërtuar edhe 10 HEC-e private me kapacitete më të mëdha se 2 MW.

Sipas të dhënave nga Enti Rregullator i Energjisë janë në proces ndërtimi gjithsej 10 HEC-e, me kapacitet të përgjithshëm 458 MW që do të rrisin prodhimin e energjisë në total me 31% në vitet në vijim.
Ndër këto projekte, më i madhi është ai i Moglicës me 171 MW fuqi, i cili është në proces ndërtimi. Projekte të tjera të mëdha në sektor janë ndërtimi i HEC-it të Fangut me 72 MW në zonën e Mirditës, HEC-i i Stavecit me fuqi 20 MW, HEC Qarrishtë me 37 MW, HEC Gostime me 21 MW.

Energjia e diellit dhe erës, terren i paprekur

Nëse energjia diellore do të shfrytëzohej sa në Greqi, atëherë vendi do të kishte së paku 75 MW prodhim vjetor, kryesisht nëpërmjet paneleve diellore për përdorim shtëpiak. Kjo sasi energjia është e barabartë me prodhimin e HEC-it të Banjës në lumin Devoll, që nisi punën vitin e kaluar. Energjia e diellit, të cilën Shqipëria nuk e ka shfrytëzuar aspak deri më tani, do të ishte një burim shumë i mirë për të diversifikuar prodhimin dhe eficient për të siguruar prodhim në kohën kur reshjet mungojnë, thanë ekspertët e OSHEE-së. Ministria e Energjetikës ka dhënë deri më tani gati dhjetë leje për të ndërtuar parqe të energjisë diellore, por Enti Rregullator i Energjisë nuk e ka miratuar bazën ligjore për instalimin e matësve hyrës dhe dalës dhe gjithashtu nuk ka çmim të përcaktuar se sa do të mund të shitet kjo lloj energjie.
Potenciale të mëdha paraqet edhe energjia e erës. Sipas studimeve të Ministrisë së Energjisë, me 150 milionë euro investim në energjinë e erës mund të gjenerohen 400 gigavatorë energji elektrike. Disa leje janë dhënë dy vitet e fundit, por asnjë impiant energjie nga era nuk ka nisur nga puna

Revista Monitor,  17.07.2017

Kriza e prodhimit vendas të energjisë nga mungesa e reshjeve pritet të krijojë efekte negative zinxhir në ekonomi, që do të përfshijnë pakësimin e investimeve kapitale nga OSHEE dhe buxheti, zhbalancimin e tregtisë me jashtë dhe presione të reja për rritjen e borxhit publik.
Në tre muajt në vijim duhen së paku 70 milionë euro për importin e energjisë, raporton OSHEE, gjetja e të cilave do të duhet të angazhojë shumë institucione. Kolapsi që mund të vijë nga linjat e interkonjeksionit. Historia plot dështime e diversifikimit të prodhimit që nga TEC-Vlora deri tek impiantet e diellit dhe erës.

Në këto 27 vite të tranzicionit, Shqipëria ka përjetuar kriza të shpeshta të prodhimit të energjisë, për shkak të varësisë së sistemit nga reshjet. Që kur termocentrali i Fierit pushoi së funksionuari në mesin e viteve 2000, prodhimi i energjisë nga burimet hidro zë 100% të prodhimit vendas, teksa qeveritë shqiptare që pasuan lanë pas planet për diversifikimin e prodhimit ose në rastin më të mirë, dështuan. Termocentrali i ri i Vlorës, që kushtoi 100 milionë euro, kaloi në procedura korruptive tenderimi, që pasuan me një defekt të rëndë gjatë ndërtimit, duke lënë sot e kësaj dite objektin jashtë funksionit dhe shtetin shqiptar nëpër gjyqe ndërkombëtare me kompaninë që e ndërtoi. Edhe pse kriza të ngjashme nga mungesa e reshjeve u shfaqën më pas, qeveritë zgjodhën të përballojnë emergjencat me mjetet e momentit pa i dhënë dhe sot e kësaj dite një zgjidhje afatgjatë problemit.
Për shkak të kësaj neglizhence, thatësira ka shkaktuar një krizë zinxhir, duke e zhvendosur mungesën e prodhimit vendas në një krizë të mirëfilltë fiskale dhe ekonomike.

Sot, vendi ndodhet në një situatë të ngjashme. Mungesa e reshjeve e ka çuar prodhimin në HEC-e në minimumet historike. Drejtori i Tregtimit të Energjisë në OSHEE, Elton Sevrani, tha se në një thatësirë të tejzgjatur duhen 25 milionë euro në muaj importe për të përballuar konsumin në vend, që luhatet në këto ditë të nxehta në rreth 18 milionë kilovatorë në ditë. Duke krahasuar mesataren e importit të vitit të kaluar që realizoi OSHEE për të mbuluar humbjet, harxhimet e tanishme për blerjen e energjisë jashtë vendit janë shumëfish më të larta se mesatarja e importeve mujore të OSHEE-së vitin e kaluar.

Llogaritë flasin se për të përballuar konsumin deri në tetor duhen së paku 70 milionë euro. Kjo shumë i kalon mundësitë e Operatorit të Shpërndarjes, ndaj ente të tjera duhet të futen në lojë. Për momentin, në buxhetin e vitit 2017, është programuar si fond rezervë një shumë 3 miliardë lekë (rreth 22 milionë euro), për të siguruar importet të energjisë në rast emergjence. Shuma është e mjaftueshme për të përballuar vetëm një muaj importe, nëse thatësia vijon. Një shumë tjetër rreth 22 milionë euro, që është pjesë e kredisë së Bankës Botërore e dedikuar për importe emergjente, pritet të azhurnohet në shtator, me krijimin e qeverisë së re, por sërish kërkohen më tepër. Në vitin më të keq, ku mungesa e reshjeve ka kërkuar importe të mëdha, janë dashur 100 milionë euro për të përballuar importin. Në një situatë të ngjashme është edhe këtë vit vendi. Kjo sasi valute, e cila gjithsesi amortizohet nga të ardhurat e përmirësuara të OSHEE, do të dalë jashtë vendit për blerë energji, në vend që të përkthehej në investime apo shpenzime të tjera brenda vendit.

Ekspozohet buxheti, rrezikohen investimet kapitale

Përvoja ka treguar se, mungesa e prodhimit vendas të energjisë ka prodhuar rreziqe fiskale që në fund kanë kontribuar në rritjen e përgjithshme të borxhit publik dhe janë bërë shkak për futjen në kaos detyrimesh të të gjithë sistemit energjetik.

Nën trysninë e FMN-së, qeveria shqiptare edhe më 2017 ka programuar një fond rezervë për 3 miliardë lekësh, të cilat do të mund të përdoren për të importuar energji në rast të një krize në prodhimin vendas. Këto fonde janë pjesë e fondit të shpenzimeve kapitale prej 71 miliardë lekësh. Burimet nga Ministria e Financave pohuan se buxheti 2017 do të ndryshojë në fillim të shtatorit për të bërë rialokime të posaçme për importet e energjisë. Në fund të muajit maj, arka e shtetit rezultoi me suficit 6.2 miliardë lekë, ose 46 milionë euro të cilat bashkë me fondet e kontigjencës 21 milionë euro bëjnë një shumë në total prej 87 milionë eurosh që mund të dedikohet për importet e energjisë.

Ekspertët e OSHEE lajmërojnë se importet e këtij muaji i kaluan të 23 milionë eurot. Të njëjtat burime pohuan se kompania ka mundësi të përballojë me fondet e veta edhe muajin gusht, por jo më tej dhe kjo do të bëhet duke shkurtuar fondin e investimeve të kompanisë. Nëse thatësira vijon, letër-garancitë e qeverisë për kompanitë duket se do të jenë të pashmangshme.

Burimet e financimit

Ekspertët e OSHEE lajmërojnë se importet e këtij muaji i kaluan të 23 milionë eurot. Të njëjtat burime pohuan se kompania ka mundësi të përballojë me fondet e veta edhe muajin gusht, por jo më tej dhe kjo do të bëhet duke shkurtuar fondin e investimeve të kompanisë. Nëse thatësira vijon, letër-garancitë e qeverisë për kompanitë duket se do të jenë të pashmangshme.

Kur qeveria Berisha erdhi në pushtet, në vitin 2005, ndërmori politikën e heqjes së kufizimeve të energjisë në rastet kur prodhimi vendas mungonte. Fatura u mor përsipër duke kredituar në mënyrë direkte me paratë e taksave blerjen e energjisë. Kjo praktikë u kthye në një precedent që u përdor për disa vite rresht, por që prodhoi një krizë të re, atë fiskale.

Pas vitit 2009, mbështetja buxhetore për energjinë ka qenë e lartë. Më 2011 dhe 2012, buxheti kreditoi me fonde të drejtpërdrejta importin e energjisë, për shkak të emergjencës që lindi nga mungesa e prodhimit vendas. Kjo shënoi një precedent të paaplikuar më parë, i cili mori kritika edhe nga institucionet financiare ndërkombëtare. Overdrafti i garantuar i KESH në fund të vitit 2013 arriti në 29 miliardë lekë dhe kjo shumë u rrit edhe mbi 13 miliardë lekë më 2014. Sipas Ministrisë së Financave, aktualisht, garancitë e buxhetit ndaj KESH janë 30 miliardë lekë, ose rreth 210 milionë euro. Kjo shumë peshon në stokun e borxhit me 2.02% të PBB-së.

Por teksa Shqipëria ka konsumuar mjetet e rritjes së borxhit duke e çuar atë në 71% të PBB, niveli më i lartë në rajon, nuk ka më hapësira për të financuar importet e energjisë me borxh dhe nga ana tjetër, kufizimet energjisë do të ishin një faturë më e lartë për të gjithë ekonominë.

Zinxhiri i krizës

Kriza e prodhimit të energjisë ka një efekt kaskadë që në finale e ngadalëson ekonominë. Fillimisht, deficiti tregtar i vendit do të thellohet edhe më shumë nga dalja jashtë e vendit e një sasie jo të zakonshme valute për importet.
Ndërsa institucionet që merren me monitorimin e zhvillimeve ekonomike kanë nisur të japin sinjalet për efektet negative të energjisë.

Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Genti Sejko, në një konferencë për media më herët gjatë javës, tha se ekonomia është rritur me ritme më të ngadalta në tremujorin e dytë 2017, edhe si rezultat i kushteve klimatike, të cilat duket se do të ndikojnë negativisht bujqësinë dhe prodhimin e energjisë më së shumti.

Rritja ekonomike në aspektin e krizës energjetike ngadalësohet nga fluksi më i pakët i investimeve publike, të cilat sipas ekspertëve, janë një indikator i rëndësishëm në faktorët e rritjes.
Shkurtimi i planit të investimeve nga OSHEE dhe rialokimi i fondeve kontigjencë në buxhet përkthehet në më pak punë për bizneset, të cilat tre vitet e fundit i kanë pasur një burim të madh financimi fondet e OSHEE-së me të cilat janë organizuar qindra tenderë për rikonstruksionin e linjave dhe nënstacioneve në të gjithë vendin.

Strategjia aktuale shmangu investimet në burimet e reja

Aktualisht, qeveria shqiptare është duke zbatuar strategjinë e rimëkëmbjes së energjisë që shtrin efektet e zbatimit deri në vitin 2020, por në themel të saj nuk është parashikuar diversifikimi i burimeve të energjisë, por tre etapa që synojnë të nxjerrin sistemin nga kolapsi ku gjendej, me një borxh 1 miliard dollarësh dhe një rrjet tërësisht të amortizuar në sektorin e shpërndarjes. Ristrukturimi i kredive të KESH në banka dhe përmirësimi i menaxhimit të sektorit dhe sidomos shpërndarjes janë synimet kryesore.

Në planin e investimeve vijuan projektet e mëparshme, ku spikatën investimi i Statkraft në kaskadën e Devollit, HEC-et e vogla dy megavat dhe ndërtimi i linjës së interkoneksionit Shqipëri – Kosovë, e cila për shkak të një konflikti Serbi –Kosovë, gjendet jashtë funksionit tani pas një viti kur kanë përfunduar punimet.
Shqipëria është e pasur me burime natyrore, ujë, diell dhe naftë, të cilat janë të mjaftueshme, jo vetëm për të plotësuar nevojat e vendit për energji, por për ta kthyer Shqipërinë në një vend eksportues në rajon. Por që pas viteve ‘80 kur u ndërtua HEC-i i fundit nën regjimin diktatorial të Hoxhës, qeveritë e pas rënies së diktaturës nuk e morën seriozisht rritjen e kapaciteteve të prodhimit. Të qindra HEC-et e ndërtuara në Shqipëri patën më shumë kosto në mjedis se sa realisht kanë përmirësuar bilancin tregtar të vendit. 38 objekte të vogla të prodhimit të energjisë elektrike nga uji nisën prodhimin gjatë vitit të kaluar. Sipas të dhënave nga Enti Rregullator i Energjisë, numri i HEC-eve private arriti në 138 nga 100 të tilla që ishin në vitin 2015.

Shumë kompani që më parë ishin të fokusuara në ndërtim dhe tregti po diversifikohen në HEC-e. Tregu i energjisë së rinovueshme është i garantuar dhe kostot e prodhimit, pas përfundimit të investimit, janë të lira. Sipas të dhënave nga Enti Rregullator i Energjisë, prodhimi vendas, vitin e kaluar, shënoi 7,136,351 MW/h, nga të cilat 5,091,616 MW/h u prodhuan nga HEC-i në pronësi të KESH dhe 2,044,735 MW/h u prodhuan nga HEC-et private dhe ato me koncesion, duke zënë 27% të totalit të prodhimit vendas të energjisë. Mirëpo avancimi i investimeve në drejtim të HEC-eve nuk i shmang krizat energjetike në vend që kanë burim mungesën e reshjeve.

Pasi shumica e këtyre objekteve nuk kanë basen dhe nuk prodhojnë energji në kohën e verës. I vetmi basen i ri i shtuar është ai i Banjës, por kompania Statkraft, në kontratën që ka me qeverinë shqiptare, e shet produktin në tregun e lirë. Devoll Hydropower ka marrë pjesë sistematikisht në tenderët e energjisë të organizuar nga OSHEE për mbulimin e humbjeve duke ofruar çmim të njëjtë ose më të lartë se bursa. Por teksa ndërtimi i HEC-eve vijon me ritme të përshpejtuara, ende nuk po krijohen hapësirat ligjore për të mundësuar funksionimin e impianteve të vogla të prodhimit të energjisë.

Gërshërë në planet e investimeve?

Nga viti 2013 e deri në fund të 2016-s për qeverinë “Rama 1”, kishte vetëm një kryefjalë në renditjen e reformave të suksesshme dhe e gjithë kjo lidhej me sektorin energjetik. E arritja e treguesve mbi të gjitha në një sektor me financa të drobitura, kërkonte investime dhe mbështetje të vazhdueshme financiare. Projekti për Rimëkëmbjen me Bankën Botërore i dha një dorë të parë operatorëve të tregut. OSHEE këtij fondi do t’i shtonte edhe pjesën pozitive të arkëtimeve (sidomos nga borxhet e vjetra që po mblidhen përmes aktmarrëveshjeve), kurse KESH përveçse një situate të mirë hidrike, shoqëruar me eksporte në 2016, nisi të mblidhte edhe ato para që OSHEE nuk po i jepte prej kohësh. Por duket se ecuria pozitive e sektorit uli vigjilencën e parashikimit në fund të mandatit 4-vjeçar, duke sjellë një situatë që vuri në diskutim edhe mundësinë e furnizimit me energji të vendit.

E ndërsa OSHEE ka shpenzuar vetëm për korrikun mbi 22 milionë euro, duke siguruar energjinë e nevojshme për konsum, dhe KESH ka gati fondin 22.4 milionë euro nga kredia me Bankën Botërore, mbetet e mjegullt se ku do të bjerë barra nëse edhe pjesa tjetër e vitit do të shoqërohet me sasi të moderuar reshjesh. Gërshëra, ashtu siç ka ndodhur edhe në raste të tjera, do të prekë investimet dhe kjo është mirëkuptuar edhe nga Enti Rregullator i Energjisë.

Pak ditë më parë, ky Ent miratoi planet fillestare të vitit 2017 për KESH dhe OSHEE, që parashikonin respektivisht nga 15.3 dhe 6 miliardë lekë investime për të dyja kompanitë. Por gjasat janë që këto plane të rishikohen në funksion të rezervimit të fondeve për situata emergjente, nëse kushtet klimatike nuk ndryshojnë dhe kaskada e Drinit të vijojë të mbetet në nivele minimale. Viti 2017, të paktën për Operatorin e Shpërndarjes së Energjisë, konsiderohej si një vit më ambicioz në investime krahasuar me vitin e kaluar, pasi edhe fondi i parashikuar në planin e investimeve ishte 1.6 miliardë lekë më i lartë. Mbetet për t’u parë se ku do të funksionojë rialokimi i fondeve për projektet që konsiderohen më emergjente. Në çdo rast rishikimi, kompanitë do të jenë të detyruara që të kalojnë planet e tyre pranë Entit Rregullator të Energjisë.

Nevoja për rishikim vjen edhe në kushtet kur kompanitë kanë provuar që edhe në vite më të mira nuk kanë arritur të kryejnë plotësisht planet e investimit. Operatori i Shpërndarjes së Energjisë Elektrike rezulton që për vitin 2016 të ketë realizuar vetëm 61% të planit total. Konkretisht në vlerë, në fillim të vitit të kaluar, shpërndarja kishte parashikuar 13.4 miliardë lekë, por realizimi në fakt është vetëm 8.1 miliardë lekë. Janë të paktën 8 zëra në investime që shënojnë zero në fund të vitit 2016, ndërkohë që pjesën më të madhe të parave e ka marrë ndërtimi dhe rikonstruksioni në rrjet me tension të mesëm dhe të ulët. Një zë për të cilin ishte parashikuar jo pak, por një fond prej 2 miliardë lekësh, ishte ai për sistemin e matjes, por që nga 2 miliardë lekë është realizuar 875 miliardë lekë.

KESH, nga ana tjetër, është në të njëjtën situatë nëse marrim në vlerësim investimet gjatë vitit të kaluar. Sipas të dhënave zyrtare, ato u realizuan në masën 64%. Fondi i vënë në dispozicion në planin fillestar ishte 3.6 miliardë lekë, ndërkohë që rezultojnë të kontraktuara për zbatim vetëm 2.3 miliardë lekë.

Kërcënimi që vjen nga reshjet

Varësia nga reshjet, si dhe furnizimi vetëm përmes hidrocentraleve të vendosura në kaskadën e lumit Drin në veri të vendit, shkakton paqëndrueshmëri në prodhimin e energjisë së furnizuar nga KESh. Ministra e Energjisë thotë se kjo përbën një kërcënim në lidhje me parashikimin e importeve, duke rrezikuar kështu garantimin e furnizimit. Herë pas here nuk realizohet prodhimi i energjisë së parashikuar për shkak të luhatjeve të reshjeve, të cilat e pozicionojnë vendin në një situatë jo të favorshme për sigurimin e një furnizimi të besueshëm dhe të përballueshëm të energjisë, meqenëse ai ndikohet së tepërmi nga kushtet klimatike rajonale.

Sfida e furnizimit me energji elektrike të Shqipërisë ndikohet më tej nga kufizimet e kapacitetit transmetues të brendshëm dhe të jashtëm të lidhur me rajonin, si dhe nga sasia e pamjaftueshme e energjisë në dispozicion për furnizimin dhe tregtim nga vendet fqinjë.

Kjo situatë, përballë ngjarjeve ekstreme klimaterike, ndikon negativisht jo vetëm në Shqipëri, por edhe te fqinjët e saj, duke shkaktuar një efekt negativ. KESH bëri vlerësim të një rasti më të keq mbi skenarin për importet e energjisë së nevojshme për të mbuluar tregun e rregulluar në vitin 2014, e vlerësuar në atë kohë ekuivalente me 1200 GWh, ose rreth 100 milionë USD. Në të vërtetë, KESH importoi 180 GWh (rreth 12 milionë US$), gjatë vitit për shkak të përmirësimit të kushteve klimatike, duke filluar nga muaji mars, si dhe të një menaxhimi më të mirë të rezervës ujore në kaskadën e lumit Drin.

Situata e KESH-it

Kaskada e Drinit, e cila mban peshën kryesore në furnizimin e vendit me energji, nuk po përjeton ditët e saj më të mira. Sipas KESH, prurjet mesatare për vitin konsiderohen 50–60% më të ulëta se sa prurjet mesatare shumëvjeçare. “Për muajin korrik deri më sot është prodhuar mesatarisht 7,400 MWh në ditë, duke përfshirë dhe shërbimet ndihmëse për OST. Për periudhën nga data 7 korrik, gusht, shtator, KESH planifikon të furnizojë 3,500 MWh në ditë me qëllim që të arrijë të ruajë kuotën 271 metra në Fierzë, e nevojshme për të garantuar qëndrueshmërinë e sistemit”, – u shpreh KESH për “Monitor”.

Në këtë situatë, KESH pranon se do të rishikojë me shumë gjasa planin e saj ekonomiko-financiar, duke prekur disi edhe investimet. “Prodhimi i planifikuar nga KESH për vitin 2017 ishte rreth 3,800 GWh sipas skenarit që prurjet e vitit do të ishin mesatarisht aq sa prurjet mesatare shumëvjeçare. Mirëpo periudha e pranverës (periudhë gjatë së cilës në vite normale akumulohet rezervë energjetike në rezervuarin e Fierzës) nuk u shoqërua me sasinë e pritshme të prurjeve, rrjedhimisht prodhimi që pritet të realizohet në kushtet aktuale nuk i kalon 2,900 GWh për vitin 2017 (parashikim me rezervë, sepse treguesit deri më sot dëshmojnë se jemi në kushtet e një viti të thatë, pra stina e vjeshtës mund të mos shoqërohet me shira që përkthehen në prurje). Nga fillimi i vitit deri më sot, prodhimi nga kaskada është 2077 GWh”, – vlerëson KESH.

Tarifat e energjisë janë kthyer në një tjetër sfidë për tre operatorët të cilët vazhdimisht kanë bërë kërkesë për rishikim (përjashtim bën OSHEE). Por ERE ka vlerësuar se mbajtja e pandryshuar e këtyre tarifave garantonte të ardhura të mjaftueshme, të paktën në momentin kur është dhënë vendimi. Për KESH, gjithsesi pjesa e mosndryshimit ka sjellë një situatë të vështirë.

“Në kushtet kur prodhimi i energjisë elektrike pritet të jetë rreth 900 GWh më i ulët sesa parashikimi i bërë nga shoqëria në fund të 2016-s dhe vendimi i ERE-s Nr.52/2017 detyron shitjen e energjisë elektrike me një çmim më të ulët se sa ai i parashikuar nga shoqëria, duke mos siguruar mbulimin e kostove të veprimtarisë së shoqërisë për 2017, atëherë të ardhurat e pritshme ndikohen në mënyrë të drejtpërdrejtë në ulje, duke çuar në nevojën për rishikimin e programit ekonomiko – financiar të shoqërisë për vitin në fjalë. Është e natyrshme që rishikimi i këtij programi do të prekë edhe planin e investimeve në ulje. Ndryshimet në programin ekonomiko-financiar dhe planin e investimeve do të paraqiten për miratim në Këshillin Mbikëqyrës dhe përfaqësuesi i pronarit të vetëm të shoqërisë (MEI)”.

Thatësira “tërheq” në vorbullën e borxheve edhe OST

Sistemi energjetik në vend funksionon si zinxhir i përbërë nga tre kompanitë kryesore KESH, OSHEE dhe OST. Kjo bën që mosfunksionimi i njërës hallkë të dëmtojë edhe tjetrën. Reflektim i kësaj situate është ajo që po ndodh edhe me Operatorin e Sistemit të Transmetimit. Burime nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, që është edhe pronari i OST, bënë me dije se aktualisht kompania nuk po kalon ditët e saj më të mira. Kjo sepse mungon likuiditeti për të paguar kreditë që në total për vitin 2017 llogariten në 25 milionë euro. Kujtojmë që OST kërkoi dy herë rishikim të çmimit të transmetimit, por që në asnjë rast kërkesa e saj nuk u mor parasysh. Në kërkesën e saj, OST argumentonte se nevoja për të shlyer kreditë e përdorura për investime dhe projektet e tjera në vijim kërkonin fonde të konsiderueshme, që nuk arrinin të garantoheshin përmes tarifës prej 0.65 lekë/kwh që aplikohet sot.

Në këtë situatë, tarifa e kërkuar ishte 1.17 lekë, por ERE vendosi të mos aplikohej duke dalë si garant që OST të mbante tarifën 0.65 lekë/kwh dhe duke arkëtuar edhe borxhet që KESH dhe OSHEE kishin ndaj saj. Sot në kushte vështirësie, OSHEE po arrin që të paguajë vetëm faturën korrente. Burime pranë Entit Rregullator konfirmuan se çështjen e vështirësisë financiare, OST e ka ngritur edhe pranë këtij institucioni përmes një shkrese. Në rast se situata nuk do të gjejë zgjidhje, duket se çështja mes kompanive të sektorit do të përfundojë tek ekzekutimi me forcë i detyrimeve, një situatë që nuk është e largët për to. Detyrimet e ndaj OST kapin vlerën 8 miliardë lekë, ndërkohë që sot po paguhet vetëm pjesa korrente që me shumë gjasa, në një skenar më pesimist mund të mos respektohet.

Si do të ndikonte bursa në shmangien e situatës

Nga 1 janari i vitit 2018, sipas ligjit, pritet që të fillojë funksionimi i Bursës së Energjisë. Ky është afati që jepet në kuadrin ligjor, por me ecurinë që ka pasur deri më tani zbatimi i reformës, përfshirë legjislacionin sekondar dhe modelin e tregut, ka rezerva që ky afat të mos arrihet. Gjithsesi ekzistenca e një burse energjie do të ishte vetëm një bonus në rastet e një situate klimatike si kjo që Shqipëria po përballet tani. Nëse bursa do të ishte funksionale, parashikohej që të kishim një optimizim më të mirë të burimeve të energjisë, por edhe tregut. Sigurisht, një panoramë më e qartë e situatës dhe përdorimi optimal i kapaciteteve do të kishte garantuar edhe çmim më objektiv. Bursa e Energjisë, përtej impaktit pozitiv që do të kishte, duket se mbetet sërish peng i procedurave të vonuara. Një raport i Sekretariatit të Energjisë vlerësonte se sipas planit të veprimit që caktohej në modelin e tregut, ministri duhet të kishte vendosur mbi pjesën juridike dhe strukturën e përpara datës 31 mars 2017. Kjo nuk ka ndodhur duke bërë që operimi i saj të shtyhet ndoshta përtej 1 janarit të vitit të ardhshëm dhe për pasojë, të shtyhen edhe të mirat që do të përfitonte tregu nga funksionimi.

Rreziku i një kolapsi nga kapacitetet e dobëta transmetuese

Ekspertë të sektorit vlerësojnë se më shumë sesa situata e importit të lartë, shqetësim duhet të përbëjë pasiguria e sistemit për kapacitetet transmetuese. Sistemi shqiptar ka përballuar edhe kohë më të vështira ndër vite, kur importet arrinin edhe në 18 milionë kwh në ditë (sot janë më shumë se gjysma) por parashikueshmëria ul edhe vulnerabilitetin e sistemit.

Mungesa e parashikueshmërisë kufizon pjesën e sistemit të transmetimit dhe në një rast të jashtëzakonshëm, dalja jashtë funksioni e një linje mund të shkaktonte kolaps në sistem, me mungesë energjie, që në skenarin më optimist do të ishte nga 4-5 orë në gjithë vendin, por në një skenar pesimist edhe më tepër. Pasiguria për problemet në transmetim rritet edhe më shumë pasi linjat që bëjnë këtë ndodhen në gjithë rajonin si Greqi, Serbi ndërkohë që vetë këto vende kanë kaluar tashmë në pjesë importi duke e rritur ngarkesën në mënyrë të jashtëzakonshme.

Një ndër ngërçet që paraqitet në sistemin e transmetimit është edhe fakti që, edhe pse ka kaluar më shumë se një vit që linja 400 kilovolt me Kosovën është inauguruar, ajo nuk është vënë në funksion për shkak të ngërçit me Serbinë. Vënia në funksion do të kishte ndikim pozitiv në sistemin e transmetimit në tërësi. Ende transmetimi i Kosovës nuk është ndarë nga transmetimi i Serbisë për të vijuar si një operator i pavarur. Edhe pse pati një reagim nga pala shqiptare dhe një kërkesë pranë Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, duket se çështja mbetet pezull. Sekretariati vetë deklaroi marrjen e masave karshi Serbisë, por duket se nuk kemi një rezultat përfundimtar që do zgjidhte ngërçin që mban peng një investim disa dhjetëra milionë euro.

Revista Monitor,  17.07.2017

Të lidhësh vështirësitë që ka sot vendi për të garantuar energji të vetëmjaftueshme pa vënë në rrezik ekonominë dhe financat publike, vetëm me thatësirën ekstreme të këtij viti, është miopi.
Rreth katër vite me parë, kur qeveria nisi aksionin e “dhunshëm” për të mbledhur borxhet shumë vjeçare të Operatorit të Shpërndarjes së Energjisë Elektrike (OSHEE) Revista Monitor në një editorial të saj do të ngrinte pyetjen: Por kur OSHEE të mos ketë në krah qeverinë, a do të mundet që të dëshmojë se është ringritur dhe funksionon si kompani rentabël brenda një sistemi të tërë energjie eficent? Tani është koha dhe janë argumentet për të dhënë një përgjigje:

Mbledhja e borxheve me forcë ligjore për të ndëshkuar çdokënd që vjedh energjinë dha rezultate, duke i përmirësuar ndjeshëm financat aq sa kompanitë patën mundësi të planifikonin investime të mëdha dhe të shkëputeshin nga nevoja për mbështetje buxhetore.

Por këtë vit, pas katër vitesh që qeveria e quajti reformë, rezulton që OSHEE nuk mund të garantojë me fondet e saj më shumë se dy muaj energjie, dhe nëse do ta bëjë këtë, paratë do t’i gjejë duke i hequr nga plani i investimeve. Energji mund të kemi, por sistemi, siç duket, po krijon kosto. Sikundër tha, gjatë javës që kaloi guvernatori i bankës qendrore, energjia po mbetet një risk i lartë që do të ngadalësojë ekonominë dhe brenda saj sektorët e prodhimit do të jenë më të dëmtuarit, së bashku me financat publike.

Që pas vitit 2008 kur vendi ra në një kolaps energjie të përsëritur, u bënë disa hapa cilësorë strategjikë për të rritur kapacitetet prodhuese të energjisë nga uji. Sot janë në funksion dy hidrocentrale të mëdha si Banja dhe Ashta dhe disa dhjetëra HEC-e të vegël lokal. Por këto investime po rezultojnë të pamjaftueshme për të përballur nevojat, jo nga pikëpamja e kërkesë-ofertës, pasi tregu është i hapur dhe energjia e munguar blihet nga importi, por nga aftësia për të krijuar një sistem energjie që nuk vepron në kushte krize, që arrin të krijojë të ardhura aq sa të jetë eficient sa të sigurojë përveçse shpenzime korente edhe investime që përmirësojnë rrjetin.

Fakti që sot për të garantuar furnizimin me energji të popullatës dhe biznesit pa ndërprerje, duhet nevoja e një mbështetjeje buxhetore, tregon se ky problem nuk është zgjidhur. Nga ana tjetër ka pasur dy tregues të tjerë që e kanë bërë më të vështirë zgjidhjen. I pari, konsumi i energjisë së prodhuar nga uji, në Shqipëri vazhdon të mbetet burimi kryesor dhe kërkesa për këtë produkt nuk është ulur por përkundrazi është rritur, dhe se në verë konsumi i energjisë elektrike po barazohet me dimrin, çka nuk i krijon mundësi për të krijuar rezerva të mjaftueshme në dimër kur konsumi është më i lartë. Këto dy tregues të konfirmuara dhe nga ERE, po tregojnë se sistemi energjetik shqiptar është gjithnjë në “Alert”.

Pse ndodhi kjo? Së pari, sepse u mendua politikisht dhe popullata u ngop me lugën bush duke reklamuar se me mbledhjen e borxheve u bë reformë, kur reforma është një tjetër gjë dhe mbledhja e borxheve veçse një aspekt teknik e ligjor. Tani që thatësia u bë më dominuese, u thanë edhe argumentet për reformë.

Së dyti, zgjidhja e krizës u përqendrua tek oferta pra tek burimet që japin energji. Por një reformë e plotë kërkon të rishikosh edhe kërkesën. Nuk ka ende sot asnjë platformë politike për të mbështetur fuqishëm, por vetëm disa lëvizje të lehta për ta orientuar investimet dhe kërkesën e popullatës drejt burimeve të tjera energjike. Reklamohet sot përdorimi i paneleve diellorë, përdorimi i energjisë nga Biomasa, etj. Ka edhe disa projekte të vola për ta demonstruar këtë, por nuk është ndërmarrë asnjë politikë serioze dhe nuk ka asnjë strategji me objektiva të qartë që këto propozime të reja të bëhen atraktive për popullatën që t’i shikojë këto alternativa si më të leverdishme se energjia që marrin sot nga HEC-et.

Së treti, tarifat. Për shkak të paaftësisë për të menaxhuar klientin deri në çdo qelizë, u aplikua një tarifë unike, e cila stimuloi konsumatorët e mëdhenj dhe rëndoi ata me pak të ardhura. Por ndërkohë nuk mundi të ndryshojë sjelljen konsumatore sikundër e kanë shumica e vendeve të përparuara në këtë aspekt që tarifon energjinë edhe në varësi të fashave orare kur më e lirë është energjia gjatë natës dhe më e shtrenjtë në momentet e pikut. Ky tarifim me fasha do të ndryshonte sjelljen e konsumatorit jo vetëm duke e bërë atë më kursimtar por edhe më rentablël.

Revista Monitor,  17.07.2017