info@energjia.al

Shqipëria, krejt rastësisht, ka një nga shanset e arta që mund të ketë një vend, që thjesht për hir të pozicionit gjeografik, të përfitojë disa miliarda në ekonomi. Gazsjellësi TAP është një nga këto raste. Trinomi Greqi-Shqipëri-Itali për herë të parë funksionoi pa hatërmbetje, çka imponohej nga përfitimi ekonomik.

E në fund të gjithë kësaj, tani që projekti ka marrë rrugën e zbatimit, mund të prekim konkretisht ndryshimin. Një studim i Oxford dha një bazë të dhënash interesante dy vjet më parë për përfitimet reale të ekonomive, por, kur këto përfitime janë të prekshme si rrugë të reja, investime në ura, punësim, kompani shqiptare që përveç ekonomikisht përfitojnë dhe në eksperiencë kjo është edhe më mirë.

Panorama e shifrave është optimiste. Ne total deri më 31 shkurt 2017, jane 86 kilometra nga korridori i kalimit përgjatë gjurmës së gazsjellësit që jane pastruar, 76 kilometra tuba të vendosur në varg përgjatë gjurmës dhe 60 kilometra tubacion është tashmë i salduar. Po ashtu 49 kilometra tubacion është ulur në kanal dhe 45 kilometra janë tashmë të mbuluara. Në një intervistë për SCAN Magazine,  Shkëlqim Bozgo, menaxher i projektit TAP, për Shqiperinë, jep edhe detajet mbi zbatimin e projektit, sfidat në terren dhe përfitimet ekonomike të vendit. 

Gazsjellësi TAP është padyshim projekti më i rëndësishëm që prek Shqipërinë. Ku jemi realisht sot me këtë projekt të paktën brenda territorit të vendit tonë? 

Punimet për ndërtimin e gazsjellësit në Shqipëri përbëhen nga katër grupime kryesore; i) përmirësimet e rrugëve dhe urave që në vetvete ndahen në dyfaza ii) punimet për tubacionin iii) punimet për ndërtimin e stacionit të kompresoreve në Fier dhe atij të matjes në Bilisht dhe iv) punimet në det. Të gjitha punimet po vijojnë sipas kalendarit të përcaktuar. Në dhjetor përfundoi faza e parë e përmirësimit të infrastrukturës rrugore, që përfshiu rindërtimin dhe rehabilitimin e rreth 58 km rrugë, ndërtimin e 2 urave të reja dhe rehabilitimin e 40 urave ekzistuese.

Përmirësimet e kryera që tani po i shërbejnë jo vetëm projektit, por edhe gjithë komuniteteve vendore të zonave ku janë kryer punimet. Fshatrat e largëta, si për shembull fshati Shtyllë në zonën malore të Korçës, apo Potom në zonën e Skraparit tashmë mund t’i transportojnë lehtësisht dhe në mënyrë të sigurt prodhimet e tyre apo të përfitojnë nga shtimi i numrit të vizitorëve apo turistëve. Ka filluar dhe po përparon me shpejtësi faza e dytë, e cila do të sjellë përmirësmin e mbi 120 kilometrave të rrugëve ekzistuese. Të gjitha punimet për rrugët dhe urat po kryhen me shumë cilësi nga kompani shqiptare. Edhe punimet për ndërtimin e tubacionit po përparojnë sipas planifikimit. Së pari, ardhje dhe transportimi i tubave po ecën me ritme të kënaqshme. Një ndihmë të madhe po jep Policia e Shtetit e cila po shoqëron kamionët e tubave duke shmangur shqetësimet e mundshme në trafikun rrugor.

Më shumë se 86% e tubave (179 km) dhe 83% e bërrylave (665 njësi) kanë mbërritur. Duke filluar prej gushtit të vitit të kaluar, u krye pjesa më e madhe e punimeve në segmentin nga Semani, Fier deri në dalje të qytetit të Beratit. Janë ende duke u kryer punime të specializuara sikurse shpimet horizontale për kalimin e lumit të Semanit, autostradës dhe rrugëve kombëtare me anë të shpimeve horizontale të drejtuara të njohura si HDD. Kjo është një prej teknikave më të avancuara në këtë fushë që po përdoret për herë të parë në Shqipëri. Ato evitojnë hapjen e kanaleve dhe minimizojnë efektet në mjedis si dhe në funksionimin normal të aktiviteteve të ndryshme ekonomike dhe jetësore.

Në total, deri më 31shkurt 2017, 86 km nga korridori i kalimit përgjatë gjurmës së gazsjellësit që janë pastruar, 76 km tuba janë vendosur në varg përgjatë gjurmës dhe 60 km tubacion është tashmë i salduar. Po ashtu, 49 km tubacion është vendosur në kanal dhe 45 km janë tashmë të mbuluara. Sapo ka nisur edhe kthimi i tokës në gjendjen e mëparshme. Kjo është një fazë shumë delikate, e cila ka qenë e kushtëzuar edhe nga kushtet atmosferike jo të favorshme.

Deri më tani është kthyer në gjendjen e mëparshme 1.4 km prej korridorit ku janë kryer punimet. Pas përfundimit të punimeve në zonën e sheshtë, do të fillohet me zonën malore dhe në luginën e Osumit. Krahas tubacionit, kanë nisur edhe punimet për ndërtimin e stacionit të kompresorit, në Fier, dhe stacionin e matjeve ne Bilisht. Punimet për pjesën e detit janë planifikuar për vitin që vjen, por natyrshëm ato do të jenë më pak të ndjeshme. 

Gazsjellësi TAP, edhe pse me gjurmë të mirëstudiuar, nuk i ka shpëtuar dot terreneve të vështira që kanë kosto më të larta. Deri më tani a ka ecur gjithçka sipas planit fillestar? A parashikoni rritje të kostos apo mendoni se do të jetë brenda limiteve të parashikuara?

Që në fillim dihej që pjesa e malore e Shqipërisë, që shkon deri në 1800 metra lartësi, do të ishte ndër segmentet më të vështira për t’u ndërtuar. TAP ka kontraktuar një ndër kompaninë ndërkombëtare me më shumë eksperiencë në ndërtimin e gazsjellësve, Spiecapag. Segmenti malor përbën edhe fazën finale të ndërtimit të gazsjellësit, pas përfundimit të zonës fushore në Fier, Berat dhe Korçë. Aktualisht, po bëhet edhe një vlerësim më i detajuar i gjurmës që do të ndjekë gazsjellësi.

Kjo nënkupton edhe mundësinë për të bërë ndryshime të gjurmës së gazsjellësit për t’ju përshtatur më mirë terrenit. Çdo ndryshim nga projekti apo vonesa të tjera gjatë ndërtimit kanë impaktin e vet në kostot e ndërtimit të cilat optimizohen me kujdes nga ekipet projektuese. 

Një ndër problemet kyçe që kanë investitorët në vendin tonë lidhet me pronësinë. Për TAP pretendimet për çështje pronësie ishin minimale dhe duket se nuk kemi konflikte? Si u arrit kjo dhe sa i kushtoi ky aspekt kompanisë?

Në procesin e sigurimit të tokës, ashtu si edhe në aspekte të tjera të projektit (si ato që kanë të bëjnë me mjedisin, trashëgiminë kulturore, etj.) TAP ka zgjedhur të zbatojë parimet e BERZH si dhe praktikat më të mira të industrise. Në këtë kuadër, qasja që TAP vendosi të ndiqte ishte ajo e negocimit të marrëveshjeve vullnetare me individët e prekur nga gjurma e projektit dhe aplikimi i shpronësimit vetëm si një instrument i fundit, në rastet kur marrëveshja vullnetare nuk mund të arrihej. Në një masë të madhe, edhe pse titujt mund të ishin të regjistruar, pronarët nuk kishin arritur të merrnin çertifikaten e pronësisë, për shkak të kufizimeve në regjistrim që lidheshin me problematika të ndryshme ligjore, të tilla si diferenca midis sipërfaqes në akt dhe asaj në fakt, probleme me kufitarët apo mungesa të tjera në dokumentacion.

Për të realizuar qasjen e përmendur më sipër, në bashkëpunim me autorietetet përkatëse TAP investoi në kohë, burime njerëzore e teknologji në një proces të quajtur përmirësimi dhe përditësimi i kadastrës, duke identifikuar situatën e pronësisë së çdo parcele toke të prekur nga projekti, qoftë në zyrat e regjistrimit të pasurive, qoftë në terren;  asistuar secilin prej pronarëve të prekur të përgatiste dokumentacionin e nevojshëm për të marrë çertifikatën e pronësisë; mbuluar çdo kosto që lidhej me këtë process, përfshi këtu tarifat e shërbimeve të ndryshme që nga noterët e deri tek tarifat e aplikimit në ZRPP; asistuar zyrat e regjistrimit me burimet e nevojshme për të përballuar fluksin e kërkesave për shërbime nga pronarët e prekur nga projekti.

Në përfundim të këtij procesi, mbi 80% e pronarëve të ndikuar arritën të merrnin dokumentacionin e pronësisë dhe të nënshkruanin kontrata vullnetare me TAP dhe aktualisht pagesa e tyre është realizuar 100%. Për pjesën e mbetur, prej 20%, toka është siguruar nëpërmjet shpronësimit me Vendim të Këshillit të Ministrave dhe kjo për arsye se  rregullimi i dokumentacionit të nevojshëm apo situatës ligjore të pasurive ishte jashtë mundësive të TAP dhe institucioneve përkatëse (çështje ligjore nën trajtim nga gjykata, mungesa e bashkëpronarëve për arsye migrimi apo emigrimi, bllokime të pasurive nga bankat, etj.). Megjithatë, edhe pas sigurimit të aksesit ligjor nëpërmjet VKM-ve, TAP ka vazhduar të ndihmojë pronarët e shpronësuar për sigurimin e dokumentacionit të pronësisë dhe si rezultat më tepër se 50% e tyre kanë marrë kompensimin.

Në çdo rast, vlera e kompensimit nëpërmjet shpronësimit është plotësisht e njëjtë me vlerën që pronarët do të merrnin nëse do të nënshkruanin një kontratë vullnetare dhe pronarët e ndikuar nuk e humbasin asnjëherë të drejtën e marrjes së kompensimit. 

Qeveria shqiptare dhe TAP vetëm pak kohë në një dalje publike bënë me dije se u rishikuan kushtet për përfitim dhe u renditën disa aspekte pozitive. Çfarë përfitoi TAP nga kjo marrveshje e re dhe pse ra dakord për të rritur përfitimet për palën shqiptare?

TAP është një projekt afatgjatë në Shqipëri e për këtë arsye e ka të parashikuar në politikat e kompanisë krijim e marrëdhënieve sa më të qëndrueshme me komunitetet fqinje me gazsjellësin. Amendimi i Marrëveshjes me Qeverinë e Vendin Pritës në Shqipëri në dhjetor të vitit 2016 ishte vetëm ndjekja e logjikshme e angazhimit të TAP për të përmirësuar kushtet e jetesës së komuniteteve që ndikohen më shumë gjatë periudhës së ndërtimit.  Kjo tregon përkushtimin për të investuar në projekte sociale dhe mjedisore që sjellin përmirësime të qëndrueshme në cilësinë e jetës të komuniteteve që jetojnë pranë gjurmës së gazsjellësit në Shqipëri. 

Çfarë përfiton nga TAP një qytetar i thjeshtë përveç pjesës së zinxhirit, (pra taksat që arkëtohen shkojnë në buxhet dhe kthehen në të mira publike)? Çfarë tregojnë shembujt e ngjashëm në botë, a kemi energji më të lirë, produkte më të lira si efekt i prezencës së një gazsjellësi?

TAP përbën një projekt shumë të rëndësishëm për Shqipërinë dhe shqiptarët pasi për herë të parë vendi përfshihet në hartën evropiane të gazit natyror. Kjo ja rrit rëndësinë rajonale dhe gjeo-strategjike të vendit dhe kontribuon në integrimin tregtar dhe fizik të Shqipërisë në Evropë. Tashmë që punimet kanë nisur TAP është një realitet i prekshëm në Shqipëri për pasojë edhe mundesitë për ndërtimin dhe zhvillimin e rrjetit të brendshëm dhe tregut të gazit në vend janë më reale se kurrë. Vetë prania dhe mundësia për të marrë gaz nga TAP lehtëson zhvillimin e infrastrukturës energjetike të vendit dhe të tregut të brendshëm të energjisë.

Ministria e Energjisë së fundmi ka përfunduar Master Planin e Sektorit të Gazit, pjesë e të cilit është edhe evidentimi i disa projekteve prioritare. TAP ka si pjesë të angazhimeve të veta dhënien e ndihmës për rritjen e kapaciteteve vendase për zhvillimin e sektorit të gazit dhe për këtë qëllim jemi në bashkëpunim të vazhdueshëm me Ministrinë dhe “AlbGaz”. Zhvillimi i sektorit të gazit natyror është një investim i konsiderueshëm. Ai fillimisht ndodh me konsumatorët e medhenj si TEC-et apo industri të tjera. Kjo mundëson më tej furnizimin e bizneseve me të vegjel dhe sektorin rezidencial. Punimet për ndërtimin e kësaj infrastrukture do të krijojnë një sërë oportunitetesh, ndërkohë prania e gazit do ta bëjë furnizimin me energji më konkurues dhe me gjasa edhe më të lirë për konsumatorin fundor.

Ka një theks të vazhdueshëm për gazifikimin e vendit, por kostot janë të jashtzakonshme. A është konsultuar edhe me ju qeveria për të rezervuar një sasi gazi të nevojshëm?

Është një pritshmëri e natyrshme sigurimi i furnizimit me gaz nga TAP, por është po ashtu shumë e rëndësishme të kuptohet thelbi i modelit të funksionimit të tregut të energjisë në Bashkimin Europian dhe në Shqipëri, mbi bazën e të cilit TAP duhet të funksionojë. Me qëllim minimizimin e efektit monopol që kanë infrastrukturat energjitike, sektori është riformësuar në një mënyrë të atillë që pronarët e infrastrukturave të mos të munden të imponojnë apo kontrollojnë çmimet e energjisë. Për analogji, pronarët e një sistemi transmetimi ose shperndarjeje të energjisë elektrike apo gazit nuk e kanë të mundur të shesin apo blejnë energji.

Biznesi i tyre është të ofrojnë mundësinë e transmetimit dhe shpërndarje së energjisë, në formë elektrike apo gaz, dhe për këtë të marrin tarifën përkatëse sikurse miratuar nga rregullatorët e energjisë. Për pasojë, TAP nuk mundet të ofrojë sasi gazi, por nëpërmjet TAP, çdo palë e interesuar e cila është e gatshme të blejë apo shesë gaz, mundet ta bëjë këtë, duke i paguar TAP tarifën përkatëse për shërbimin e marrë.

Përfitimet ekonomikë nga gazsjellësi kanë nisur të konkretizohen që me ndërtimin e tij, punësimi, infrastruktura e re apo edhe aspekte të tjera të lidhura më të. Kur do të jetë boom-i  i përfitimit ekonomik në vend?

Ndikimi pozitiv i ndërtimit të gazsjellësit Trans Adriatik në Shqipëri është i ndarë normalisht në dy faza: përfitimet gjatë ndërtimit dhe përftimet pasi gasjellësi të jetë në punë. Gjatë fazës së ndërtimit, parashikohet që ky vit dhe viti tjetër, pra 2017 dhe 2018, të jenë edhe vitet me intensitetin më të madh të ndërtimeve dhe, për rrjedhojë, edhe të investimit duke ardhur duke u ulur deri në vitin 2020 kur gazsjellësi do të vihet në punë.

Impaktet pozitive të punimeve të TAP janë tashmë evidente në ekonominë shqiptare, pozitivisht, qoftë nga përfshirja e kompanive vendase si nënkontraktore ashtu edhe nga punësimi direkt apo indirekt. Këto janë shumë më të ndjeshme në zonat ku kryhen punimet përgjatë korridorit të tubacionit, por jo vetëm. Ndërsa investimet në projektet sociale që kanë nisur që para dy vitesh do të shoqërojnë intensitetin e punimeve për ndërtimin e gazsjellësit, por nuk do të kufizohen në kohë deri në përfundim të ndërtimit, por të vijojnë edhe më tutje në kohë. Pas ndërtimit, efektet në ekonominë shqiptare do të jenë më së shumti të lidhura me ofrimin e një burimi tjetër energjie, tërheqjen e investimeve të huaja, rritjen e rolit strategjik të vendit, etj.

Për kompani të mëdha përgjegjshmëria sociale është kthyer në një element shumë të rëndësishëm që i shërben edhe për marketim. A mund të kemi dy detaje mbi përgjegjshmërinë sociale të TAP nga momenti i prezencës në vend dhe në vazhdim?

Përgjegjësia sociale është një komponent i rëndësishëm i aktivitetit të TAP. I ndërgjegjshëm për nevojat e komuniteteve përgjatë tubacionit, TAP ka ndërrmarrë prej kohësh një seri konsultimesh me aktorë lokale dhe qendrorë për të dakordësuar projektet dhe ndërhyrjet brenda kuadrit të Përgjegjësisë Sociale.  Aktualisht TAP ka përfunduar ose është në përfundim të punimeve për rehabilitimin apo rindërtimin e disa shkollave, si në Seman (Fier), Grecalli (Fier), Strumë e Bilisht.

Gjithashtu, ka përfunduar rindërtimi i urës së Çorovodës dhe janë drejt përfundimit dy pikat panoramike të kanionit në lumin Osum. Janë shumë pranë fillimit punimet për një sërë objektesh të tjera të infrastrukturës sociale, të tilla si rehabilitimi i ujësjellësit të Mbrostarit, rindërtimi i dy shkollave dhe ndërtimi i një kopshti të ri në Urën Vajgurore, rindërtimi i dy shkollave dhe një kopshti në Berat, rehabilitimi i një ndërtese muzeale në Korçë. Si pjesë e programit të përgjegjësisë sociale, TAP ka ndërmarrë herë pas here edhe nisma në formën e ndihmës humanitare duke u ardhur në ndihmë komuniteteve në situata të vështira të shkaktuara nga fatkeqësitë natyrore.

Këtu mund të përmend ndihmën për banorët në zonën e Otllakut, Berat, pas përmbytjeve apo shpërndarja e pakove ushqimore për rreth 1,300 familje në zonat përgjatë tubacionit të cilat këtë dimër mbetën të izoluara si shkak i dimrit të egër. Po si pjesë të përgjegjshmërisë sociale, TAP ka krijuar një program për praktikë profesionale, duke ju dhënë mundësinë një grupi studentësh të ekselencës të trajnohen në projekt në fusha të ndryshme të veprimtarise se tij.

Programi është pjesë e një objektivi më të gjerë që ka TAP për të punësuar sa më tepër individë nga Shqipëria dhe për të ndihmuar krijimin e kapaciteteve lokale në fusha të ndryshme që lidhen me sektorin e naftës dhe gazit (aktualisht me teper se 80% e të punësuarve në projekt janë shtetas shqiptarë). Së fundi, TAP do të nisë së shpejti edhe programe të tjera në fushën e bujqësisë, turizmit dhe granteve te vogla të orientuar drejt rritjes së punësimit në zonat e prekura nga projekti.

Scan Tv,  29.04.2017

Qeveria shqiptare po shlyen borxhin 130 milionë euro që ka marrë për ndërtimin e TEC-it të Vlorës, i cili nuk u vu kurrë në punë, për shkak të një defekti në procesin e ndërtimit. Gjithashtu tani ka nisur të paguajë kredinë 35 milionë euro me gjithë interesa që ka marrë për ndërtimin e linjës së interkonjeksionit Shqipëri-Kosovë. Kësaj kostoje të drejtpërdrejtë në xhepat e shqiptarëve i shtohet edhe rendimenti i munguar i këtyre dy investimeve madhore të periudhës së tranzicionit.

Saga në të cilën ka kaluar ndërtimi i termocentralit të ri të Vlorës nuk mbaron me dështimin e projektit që kushtoi 129 milionë dollarë, për të kontribuar me 8% në konsumin e energjisë, por me perspektivën e paqartë të rivënies në punë dhe kostot e larta që shoqërojnë procesin. Edhe sikur TEC-i të vihej në punë në vitin 2012, çmimi i shitjes së një kilovatori energji elektrike do të ishte 21 lekë, vlerë kjo tre herë më e lartë se çmimi i pakicës që paguhej në atë periudhë nga konsumatorët familjarë dhe dy herë më i lartë se çmimet e importit.

Situata është komplikuar më tej, nga defekti në tubat e ftohjes gjatë periudhës së garancisë më 2012, që më pas ka prodhuar konflikte të reja me kompaninë italiane Maire Tecnimont, të cilat po gjykohen në Arbitrazh.
Qeveria shqiptare ka zhvilluar dy tenderë të rinj të destinuar për çështjet e TEC-it.
I pari është studimi i fizibilitetit për shqyrtimin e rivënies në punë të Termocentralit nëpërmjet gazit të TAP-it. Por efektiviteti i studimit vihet në dyshim për faktin se gazsjellësi TAP ende nuk ka miratuar kuotat shtesë të gazit në Shqipëri.
Tenderi i dytë ka të bëjë me përzgjedhjen e një kompanie që do të japë konsulencën e nevojshme se si mund të zgjidhet defekti në tubat e ftohjes dhe të detajojë kostot për riparimin e tij. Sipas KESH, vetëm konsulenca do të kushtojë mbi 1 milion dollarë. Zgjidhjet që do të ofrojnë këto dy studime pritet të sjellin miliona euro të tjera shpenzime për arkën e shtetit, pasi përshtatja e TEC për gazin e TAP kërkon një investim krejt të ri për të lidhur objektin që është në Vlorë me pontilin e depozitave të gazit në Fier duke përfshirë këtu edhe ridimensionimin e kartës teknologjike.
Ministria e Energjetikës pohon që edhe me gazin e TAP, TEC-i i Vlorës më shumë, se sa për prodhim parësor, do të shërbejë si një backup për sistemin energjetik. Varianti më i keq është ta lësh siç është.

Deri më tani shpenzimet për TEC-in llogariten rreth 136 milionë dollarë, nga të cilat 129.9 milionë për ndërtimin dhe pjesa tjetër llogaritet kosto operacionale dhe paga për administrimin e objektit tashmë në konservim.
Por në fund janë qytetarët shqiptarë ata që po paguajnë të gjithë faturën e shumëfishtë që ka krijuar investimi në këtë objekt joproduktiv.
Borxhi i jashtëm i vendit u shtua me 2.3% nga huatë e marrë për TEC-in, teksa shpenzimet për mirëmbajtjen e objektit llogariten sa 10%e kostove të Furnizuesit Publik me Shumicë të Energjisë (degë e shitjes së KESH), të cilat janë transferuar në tarifat fundore për konsumatorët.

Kostot fikse që i krijon TEC Vlora Korporatës Elektroenergjetike në një vit fiskal janë rreth 1.5 miliardë lekë, ku përfshihet mirëmbajtja dhe shlyerja e kësteve të kredive, sipas përllogaritjeve të Entit Rregullator të Energjisë në vitin 2012.Sipas përllogaritjeve të Bankës Botërore në shtator të vitit 2012, shpenzimet për ndërtimin e termocentralit të ri të Vlorës arritën vlerën e 129.9 milionë dollarëve, nga të cilat 125 milionë u përdorën për ndërtimin e objektit me cikël të kombinuar naftë dhe gaz dhe 4.8 milionë dollarë të tjera ishin shpenzime për asistencë teknike dhe trajnime. Gjithashtu një shumë prej 4.8 milionë dollarësh u vu në dispozicion si kontingjent fizik. Për ndërtimin e TEC-it, Financimet u siguruan kryesisht nga kredi të jashtme. BERZH kontribuoi me 48.7 milionë dollarë, Banka Europiane e Investimeve me 48.7 milionë dollarë, Banka Botërore nëpërmjet financimeve IDA me 25 milionë dollarë dhe agjencitë e tjera të financimit siguruan edhe 12.6 milionë dollarë. Në total, kuota e financimit arriti në 135 milionë dollarë.Interesi mesatar i huave është 5.6%, sipas të dhënave nga Ministria e Financave.
KESH sqaron se vetëm kostot operacionale për katër vitet e fundit arritën601 milionë lekë ose 5 milionë dollarë.
Gjithashtu KESH paguan edhe 60 punonjës, të cilët bashkë me koston e karburantit në një vit kalendarik, harxhojnë edhe rreth 1 milion dollarë të tjera.

Nga ana tjetër, qeveria shqiptare ka shlyer gati gjysmën e huave 80 milionë euro të marra nga BERZH dhe BEI për ndërtimin e TEC-it. Ndaj BERZH do të shlyhen edhe 14.9 milionë euro deri më prill të vitit 2019 dhe ndaj Bankës Europiane të Investimeve (EIB) edhe 29.3 milionë euro të tjera deri në vitin 2023.
Kreditë do të shlyheshin me të ardhurat që do të siguroheshin nga shitja e energjisë së prodhuar nga TEC-i pasi ai të ndërtohej. Por për shkak të defektit në turbinat e ftohjes dhe kostove të larta, prodhimi nuk është realizuar, duke bërë që borxhi dhe kostot e tij të shërbehen nga taksat e shqiptarëve.
Linja e interkonjeksionit me Kosovën është në të njëjtën rrugë. Teksa kredia ka nisur të shlyhet, askush nuk mund të thotë se kur ajo mund të vihet në punë.

Shanset e humbura të Shqipërisë

Kompania shtetërore italiane e transmetimit të energjisë, TERNA, është duke avancuar në ndërtimin e një linje kabllore nënujore për transmetimin e energjisë elektrike me Malin e Zi, e parashikuar për të nisur nga transmetimi i energjisë këtë vit. Me ndërtimin e saj, Shqipëria humbi përfundimisht mundësinë për të tranzituar në periudhë afatmesme energjinë nga Ballkani në Itali dhe anasjelltas, kur dihet se interesi i kompanive shtetërore italiane ka qenë shumë i madh që linja e transmetimit të energjisë me kabllo nënujore të niste nga Shqipëria, nisur nga distanca e shkurtër që mundësonte projektin me kosto më të ulët.

Në vitin 2007, qeveria shqiptare nënshkroi një memorandum mirëkuptimi me administratorin e përgjithshëm të kompanisë “Enel”, Fluvio Conti, për zhvillimin e sistemit energjetik shqiptar.
Në themel të marrëveshjes ishte ndërtimi i një termocentrali me qymyr në rajonin e Durrësit nga gjiganti italian i energjisë. Investimi kapte një vlerë prej 1.9 miliardë dollarësh dhe në të përfshihej edhe ndërtimi i një linje të re transmetimi nënujore për energjinë drejt Italisë.

Por përpjekjet gati 6-vjeçare me Shqipërinë nuk kanë rezultuar të suksesshme ndaj fqinjët italianë e kanë finalizuar projektin e transmetimit të energjisë me Malin e Zi.
Punimet janë duke avancuar. Investimi nga TERNA kap një vlerë 760 milionë euro, ku 100 milionë euro ishin investime në rrjetin ekzistues në Malin e Zi.
Linja e transmetimit të energjisë me kabllo nënujore do të lidhë Italinë me Ballkanin nëpërmjet në 415 kilometër me kapacitet 400 kilovolt nga Villanova në Kotorr me një kapacitet transmetues prej 1,000 megavat.

Si ndikojnë linjat e transmetimit të energjisë në ekonomi

Një analizë e Komisionit Europian për investimet në rajonin e Ballkanit detajon se ndërtimi i linjës së interkonjeksionit të energjisë elektrike 400 kV Shqipëri-Maqedoni do të sjellë përfitime shtesë në Prodhimin e Brendshëm Bruto të Shqipërisë prej 314 milionë eurosh.
Ky projekt synon ngritjen dhe fuqizimin e një tregu të përbashkët të energjisë në rajonin e Ballkanit, çka në vijimësi do të sillte rënie të kostove të furnizimit ndërmjet vendeve.

Ky projekt është pjesë e nismës së Komisionit Europian për të krijuar korridorin e transmetimit të energjisë elektrike ndërmjet Bullgarisë, ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë, Shqipërisë, Malit të Zi dhe Italisë. Seksioni midis Bullgarisë dhe ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë ka përfunduar dhe ndërtimi i linjës kabllore nën det mes Italisë dhe Malit të Zi është duke u zhvilluar.
Përveç kësaj, një lidhje e re 400 kV midis Shqipërisë dhe Malit të Zi është tashmë në veprim.
Në Shqipëri, rritja e ndjeshme e ngarkesës vjetore për shkak të burimeve të reja gjeneruese po ushtron presion mbi sistemet aktuale të transmetimit – vë në dukje analiza e KE-së. Kjo është bërë shkak për ndërprerje të shpeshta të furnizimit me energji elektrike për konsumatorët vendas dhe bizneset.

Komisioni Europian vë në dukje se sistemet ekzistuese të transmetimit nuk do të jenë në gjendje për të përballuar burimet e reja gjeneruese të planifikuara për t’u zhvilluar në Jugun e Shqipërisë (p.sh., hidrocentraleve në Devoll, Vjosë, dhe kaskadat e lumit Osum dhe HEC-et e tjera të vogla në lumenjtë e Jugut).
Ndaj dhe linja e re e transmetimit me Maqedoninë do ta bëjë sistemin e furnizimit me energji elektrike në jug të Shqipërisë më të sigurt. Të paktën 800.000 njerëz dhe industritë e shumta në Fier dhe Berat, Kuçovë dhe rajonin e Elbasanit do të përfitojnë nga furnizimi i pandërprerë me energji elektrike, thuhet në studim.

Komisioni Europian dhe Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim ofruan ndihmë financiare për fazat e identifikimit të projektit, si pjesë e Kornizës investuese për Ballkanin Perëndimor. Aktualisht Shqipëria dhe Maqedonia kanë përfunduar procedurat për kredinë dhe është gati për të nisur puna.

Revista Monitor,  24.04.2017

Egjipti është duke parë me kujdes mundësitë që ofron rajoni i Mesdheut për industrinë e gazit, veçanërisht tani që shteti po përgatitet për të reformuar sektorin dhe për të rritur investimet. Strategjia e re u prezantua në Kajro, ku u diskutua edhe pavarësia që duhet të kenë autoritetet rregullatore, si dhe modelet e tregjeve të gazit.

Takimi u bë i mundur nga Egyptian Gas Holding Company EGAS dhe në të morën pjesë përfaqësues të delegacionit të BE-së, por edhe nga Shqipëria (ERE) dhe Turqia (EMRA). Shqipëria prezantoi modelin që po zbaton për të ngritur tregun e gazit, zhvillimin e tarifave për licencimin e operatorëve që po interesohen, si dhe ndryshimet që po ndodhin. Interesimi i institucioneve egjiptiane për tregun e gazit të rajonit të Mesdheut, por edhe të Ballkanit, vjen menjëherë pas zbulimit që u bë në fushën Zohr e që pritet të ketë ndikim të ndjeshëm në këtë rajon.

Edhe Portugalia e Greqia paraqitën modelet e tyre të rregullimit të tregut të gazit, si dhe karakteristikat e veçanta. Së fundmi, Greqia përmes operatorit të saj shtetëror DEFSA, po synon të jetë prezent edhe në Shqipëri. Pas përfundimit të projektit TAP, do të zhvillohet tenderi për mirëmbajtjen e rrjetit të transmetimit. Duket se së bashku me kompaninë shqiptare të sapo krijuar AlbGas, edhe DEFSA do të shfaqë interes, kjo tregohet edhe nga memorandumi i bashkëpunimit që u firmos pak ditë më parë.

Si Shqipëria, ashtu edhe Turqia, Egjipti, Portugalia apo edhe Greqia, janë pjesë e Mediterranean Energy Regulators (MEDREG) në të cilin marrin pjesë në total 25 ente rregullatorë nga 21 shtete (BE-ja, Ballkani dhe Afrika e Veriut).

Revista Monitor,  18.04.2017

Shqipëria ka arritur të marrë nota pozitive sa i përket hartimit të kuadrit ligjor për nxitjen e përdorimit të burimeve të energjisë së rinovueshme. Në raportin e fundit të hartuar nga Sekretariati i Komitetit të Energjisë mbi masat e marra (Akti i Qëndrueshmërisë) ,vendi ynë është vlerësuar pozitivisht, ndërsa

Serbia ka bërë progresin më të madh. Në këtë dokument thuhet se Serbia tashmë ka avancuar duke miratuar aktet nënligjore, si dhe duke shpallur tenderin për ndërtesat publike dhe ndriçimin e rrugëve.  Sekretariati ka vlerësuar punën e bërë nga Shqipëria dhe Kosova për hartimin e kuadrit ligjor për përdorimin e burimeve të rinovueshme, por theksohet se ka ende shumë punë për të zbatuar të gjitha rekomandimet. Në shkurt të këtij viti, Bashkimi Europian firmosi grantin prej 50 mln euro për programin e Eficencës së Energjisë në rajon (REEP Plus).

Sipas dokumentit, gjashtë qeveritë e vendeve të Ballkanit Perëndimor që janë pjesë e “Procesit të Berlinit”, duhet të angazhohen në zbatimin programit, si dhe në krijimin e instrumenteve për segmentet e caktuara të tregut rajonal energjetik. “Sa u përket masave mbështetëse për zhvillimin e energjisë së rinovueshme, thuhet në raport, progres është bërë nga Shqipëria, që nga periudha e fundit monitoruese. Me miratimin e ligjit, prezantohet për herë të parë procedura për garat me ankand për alokimin e kapaciteteve të ardhshme të energjisë së rinovueshme, si dhe skemat përmes të cilave u lejohet konsumatorëve të energjisë së rinovueshme që të grumbullojnë, shesin dhe blejnë”. Vendet e tjera janë duke analizuar tregjet e tyre për të parë mundësitë e zhvillimit, por asnjëra prej tyre nuk po u mundëson qytetarëve që të jenë aktivë në sistemin energjetik.

Ndërsa në lidhje me ndryshimet klimatike, të gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor janë duke zbatuar detyrimet që lindin nga UNFCCC. Shqipëria dhe Bosnjë – Hercegovina ratifikuan së fundmi Marrëveshjen e Parisit. Vendi ynë gjithashtu ka miratuar edhe projektligjin për masat, për monitorimin e ndryshimeve klimatike. Por, që të gjitha vendet po vuajnë mungesën e marrëveshjeve të qarta ndërinstitucionale dhe përcaktimin e përgjegjësive për secilën në këtë fushë. Pengesë kyçe për zvogëlimin e efekteve serrë dhe reduktimin e emetimeve në ajër të dyoksidit të karbonit vlerësohen edhe kapacitetet e kufizuara të burimeve njerëzore.

Gjithashtu, raporti nënvizon se nuk është bërë progres (përveç Serbisë) në ndërmarrjen e aktiviteteve për rritjen e besimit teK investitorët e huaj për sektorin e energjisë së rinovueshme.

Sa i përket progresit të bërë nga Shqipëria, në raport thuhet se vendi ende nuk ka bërë të mundur nxjerrjen e akteve nënligjore, si dhe duhet të rishikojë (është në proces) Plani Kombëtar për Energjinë e Rinovueshme me qëllim diversifikimin e prodhimit të energjisë.

Revista Monitor,  18.04.2017

Shqiptarët për 50 litra benzinë duhet të paguajnë afërsisht 8,500 lekë, apo 62 euro, duke konkurruar me vendet e Europës Perëndimore.

Në Gjermani, ekonominë më të zhvilluar europiane, 50 litër benzinë kushton 68 euro, vetëm 5 euro më shumë se në Shqipëri.

Krahasuar me amerikanët, të cilëve 50 litra benzinë ju kushtojnë 3,890 lekë, shqiptarët duhet të paguajnë rreth 2.2 herë më shumë.

Për çdo një litër benzinë të blerë në vend, 100 lekë janë taksa.  Nga këto, 68 lekë janë taksa fikse, ku përfshihet akciza, 37 lekë; taksa e qarkullimit 27 lekë; taksa e karbonit 3 lekë, markimi i karburantit 1 lekë. Ndërkohë që TVSh mbi çmimin e blerjes ( çb*0.2) përllogaritet rreth 25 lekë. Në qoftë se do ta zhvishnim çmimin e karburantit nga këto taksa, 50 litra benzinë do të kushtonin afërsisht 3,500 lekë, apo 25.5 euro, më shtrenjtë se Gjermania, Holanda apo Shtetet e Bashkuara.

Të tjerët

Në Europë, në vend të parë për çmimin më të shtrenjtë të benzinës e kanë italianët, të cilët për 50 litra benzinë duhet të paguajnë afërsisht 76.6 euro (1.5 euro/litër), ose 10,400 lekë. Për çdo litër karburant ato paguajnë 1 euro taksa, shkruan Corriere Della Sera.

Për çmimin e naftës, Italia ka arritur të lërë pas vetëm vende si Mbretëria e Bashkuar apo edhe Zvicra, duke u pozicionuar kështu në vendin e tretë.

Mes TVSH-së dhe akcizës (të cilën për momentin qeveria e Gentiloni-t nuk parashikon ta rrisë në manovrën e ardhshme fiskale) barra fiskale ka qëndruar në nivelin e 1 euro për litër.

Kjo do të thotë se një mbushje e plotë e depozitës së karburantit kushton për qytetarët italianë rreth 50 euro me gjithë taksa dhe 25-26 euro në vlerë neto.

Nuk është asgjë e ngjashme me atë që ndodh në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ku barra fiskale përbën rreth 20%. Por, natyrisht bëhet fjalë për një ‘botë tjetër’.

Revista Monitor,  12.04.2017

Më 2016, investimet private në projektet e mëdha të infrastrukturës kanë nxitur rritjen ekonomike në Shqipëri (kryesisht në sektorin e energjisë) dhe Bosnjë-Hercegovinë (energji dhe turizëm). Për Serbinë, rol parësor kanë luajtur investimet private, të nxitura kryesisht nga Investimet e Huaja Direkte (IHD) në industrinë përpunuese dhe ndërtim. Kosova pritet të përfitojë si nga investimet publike (kryesisht në rrugë) dhe nga investimet private vendase. Rritja ekonomike e Malit të Zi është mbështetur nga një projekt i madh autostrade me financim publik. Ndërsa në Maqedoni, pasiguria e tejzgjatur politike ka dobësuar investimet. Edhe pse IHD-të kanë qenë disi fleksibël në këtë vend, investimet e brendshme kanë rënë ndjeshëm vitin e kaluar.

Banka Botërore, në një analizë të fundit mbi zhvillimet në rajon, vë në dukje se financimet e huaja në formën e investimeve direkte janë burim i madh i rritjes ekonomike në rajon, për pasojë edhe në Shqipëri. Rritja ekonomike në vendin tonë vitin e kaluar pati një varësi të lartë prej këtyre investimeve të përqendruara kryesisht në projektit e gazsjellësit TAP dhe ndërtimit të HEC–eve mbi lumin Devoll.

Gjatë dy viteve në vijim, Banka sqaron se, në Serbi, BeH dhe Maqedoni, ritmet e rritjes ekonomike pritet të përshpejtohen në periudhë afatmesme, për shkak të investimeve të diversifikuara në aktivitete prodhuese dhe në Shqipëri, Kosovë dhe Mal të Zi-vendet ku projektet e mëdha publike janë pjesë e zgjerimit ekonomik, rritja ekonomike parashikohet të ngadalësohet për shkak të efektit të stabilizimit të aktiviteteve të projekteve. Banka gjithashtu sjell në vëmendje të autoriteteve që të mendojnë për burimet e reja të rritjes së ekonomisë, pas përfundimit të projekteve të mëdha infrastrukturore.

Sipas BB, tani, më shumë se kurrë, rreziqet më të larta theksojnë urgjencën e reformave strukturore për të përforcuar ribalancimin e saponisur nga burimet e brendshme të rritjes ekonomike, në ato të jashtme me mbështetje më të madhe tek investimet.

Përfitimet e rritjes ekonomike me krijimin e vendeve të reja të punës duhet të konsolidohen dhe zgjerohen, në mënyrë që të thyhet zinxhiri i emigracionit, reformave të cekëta, si dhe rritjes së ngadaltë ekonomike. Për të arritur këtë, siç është diskutuar edhe më sipër në këtë publikim, pesë fusha të reformave janë veçanërisht urgjente:

-Eliminimi i faktorëve dekurajues dhe barrierave për punësimin formal, për të mundësuar ritme më të shpejta të rritjes ekonomike, krijimin e vendeve të reja të punës dhe reduktimin e varfërisë;

-Përmirësimi i klimës së biznesit dhe qeverisjes për të mundësuar kompanitë që të krijojnë më shumë vende pune, të zgjerohen dhe të rrisin produktivitetin;

-Rritja e barazisë, cilësisë dhe efikasitetit të shërbimeve publike dhe sistemeve të mbrojtjes sociale, duke reduktuar në të njëjtën kohë rolin e qeverisë;

-Thellimi i integrimit global në mënyrë që ekonomitë të përfitojnë më shumë nga rritja e eksporteve;

-Garantimi i përdorimit të qëndrueshëm të energjisë dhe burimeve natyrore dhe administrimi dhe mbrojtja e mjedisit.

Revista Monitor,  10.4.2017

Votimi i Marrëveshjes ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë për ndarjen e rezervave sekondare të energjisë elektrike, po konsiderohet tepër i rëndësishëm nga ana e ministrit të Zhvillimit Ekonomik, Blerand Stavileci, për të dyja sistemet energjetike.

Pas votimit në Kuvendin e Kosovës me 93 vota në Tiranë nga ora 10:00, konferenca e parë për këtë çështje.

Ministri Stavileci ka thënë se bllokadat e ndryshme që i bëhen sistemit energjetik të Kosovës me këtë marrëveshje nuk do të kenë efekte.

“Konsensus i plotë në Kuvendin e Kosovës. Marrëveshja mes Kosovës dhe Shqipërisë për ndarjen e rezervës sekondare votohet me 93 vota pro, asnjë kundër e asnjë abstenim.

“Kjo marrëveshje mundëson rritje dhe likuiditet të tregut të energjisë, optimizim të sistemit dhe racionalizim të kostos. Vizioni ynë për një treg të integruar të energjisë drejt përmbushjes. Të kota janë bllokadat e ndryshme që na vihen në këtë rrugë”, ka shkruar ministri i Blerand Stavileci në profilin tij në ‘Facebook’.

Telegrafi,  03.04.2017

Vetëm katër nga vendet e rajonit të Ballkanit do të mund të arrijnë tragetin kombëtar për energjinë e rinovueshme deri në vitin 2020. E ato janë : Bullgaria, Kroacia, Mali i Zi dhe Rumania. Mes tyre nuk është Shqipëria e cila ka si target arritjen e 38% energjisë së rinovueshme ndaj konsumit total. Të dhënat bëhet të ditura nga Eurostat.

Më keq paraqitet Qipro me vetëm 9.4% të konsumit të energjisë së rinovueshme nga 13% që është targeti dhe Maqedonia me rreth 19.9% nga 28% që ka tragetin.

Sipas këtyre të dhënave Rumania është vendi i parë që ka arritur të ketë 24.8% të konsumit final nga energjia e rinovueshme. Targeti i përcaktuar nga BE-ja ishte 24%.

Mali i Zi cilësohet si lider në rajonin e Ballkanit, duke qenë se ka arritur ta çojë këtë shifër në rreth 43.1% nga 33% që e kishte tragetin e përcaktuar nga BE-ja.

Edhe Kroacia e ka arritur të tejkalojë objektivin me 9 pikë përqindje, duke arritur në29%.

Me 18.2%, Bullgaria gjithashtu arriti të kapërcente 16% si nivel të përcaktuar. Por, Eurostat nuk ka të dhëna për  Serbinë dhe Bosnje – Hercegovinën.

Nga vendet e BE-së, ato me rezultatin më të dobët janë Luksemburgu dhe Malta me përkatësisht 5% të konsumit nga burimet e energjisë së rinovueshme. Ndjekin pas Holanda (5.8%), Belgjika (7.9%) dhe Mbretëria e Bashkuar (8.2%).

Revista Monitor,  24.03.2017

Kompania turke Bolunmez Petrol, me aktivitet në fushën e naftës, – aksionerët e të cilës u zhdukën së fundmi, pasi morën 11 milionë dollarë kredi -, po kërkohet jo vetëm nga bankat, por edhe nga kompanitë, që kishin punuar me të dhe që rezultojnë të mos jenë paguar.

Shoqëria tregtare NNS pa paditur në gjykatë shoqërinë Bolunmez Petrol për mosshlyerjen e disa faturave me vlerë totale rreth 1.4 milionë lekë. Në njoftim thuhet se kompania nuk gjendet më në adresën që ajo ka dhënë, duke e detyruar NNS të veprojë përmes gjykatës.

Edhe zyrat përmbarimore kanë qenë të zëna kohët e fundit me këtë kompani, duke nxjerrë në ankand pronat e Bolunmez Petrol për një kredi të papaguar në banka prej rreth 11 milionë dollarësh.

Bolunmez Petrol është hapur në fund të vitit 2013, si shoqëri aksionare me aktivitet në tregtimin e hidrokarbureve, me zyra në Shëngjin dhe aksioner Mehmet Murat Bolunmez. Ajo zotëronte depozitat e karburantit në Shëngjin.

Por, pak pasi mori kreditë (rreth 2.4 milionë dollarë në qershor 2014 dhe më pas një kredi në janar 2016, prej rreth 8.5 milionë dollarë), aksionerët e saj u zhdukën nga qarkullimi në gjysmën e dytë të 2016-s. BKT, ku morën kredinë, ka nxjerrë në shitje gjithë pronat e lëna peng.

Në ankandin e parë nuk u paraqit asnjë ofertë, ndërsa ankandi i dytë (deri në 4 prill) ka një çmim fillestar në rreth 7 milionë euro, nga 11 milionë euro që ishte në ankandin e parë. Pasuria më e vlefshme është ajo ku përfshihen dhe pesë depozita karburanti.

Bolunmez Petrol kishte si objekt kryesor të aktivitetit krijimin, instalimin dhe vënien në shfrytëzim sipas kushteve teknike, të pajisjeve, impianteve, stacioneve, reparteve dhe linjave të ushtrimit dhe tregtimit të hidrokarbureve brenda dhe jashtë vendi. Ajo pa një rritje të të ardhurave në 1.6 miliardë lekë në 2015-n, nga 330 milionë lekë në 2014-n, duke u renditur ndër 200 kompanitë më të madhe në vend (e 154-a).Pavarësisht rritjes së shpejtë në 2015-n, viti 2016 ka qenë problematik për kompaninë dhe ajo tashmë po kërkohet si nga bankat, ashtu dhe nga furnitorët e tjerë.

Revista Monitor,  24.03.2017

Shqipëria është përmirësuar me 10 vende në indeksin vitit 2017 të Forumit Ekonomik Botëror në lidhje me performancën arkitekturore të energjisë. Raporti rendit 127 shtete, ku Shqipëria radhitet e 25-ta.

Por në vlerësimet Forumit Ekonomik Botëror jo gjithmonë zhvillimi ekonomik lidhet me performancën e energjisë dhe si shembuj konkretë përmenden Shqipëria dhe Paraguai, që megjithëse me një GDP të ulët për frymë kanë një performancë të mirë energjitike.

Nga ana tjetër, shtetet e rajonit gjenden shumë vende prapa Shqipërisë. Greqia radhitet e 38-a, Bullgaria e 42-ta, Maqedonia e 75-ta dhe Bosnja e 84-ta.

Forumi Ekonomik Botëror merr në konsideratë rreth 18 faktorë për indeksimin, kryesorët prej të cilëve janë ndërveprimi me rritjen ekonomike dhe zhvillimin, qëndrueshmërinë mjedisore, aksesin në energji dhe sigurimin e saj.

Top Channel,  24.03.2017