info@energjia.al

Flet Gjergj Simaku, kreu i Drejtorisë së Burimeve Energjetike të Rinovueshme në Ministrinë e Energjisë

Çdo park eolik me fuqi të instaluar në 2 MW do të ketë mundësi të shesë energjinë e prodhuar me një çmim 100 euro/MW. Qeveria shqiptare duket se ka arsyet e veta të aplikimit të këtij niveli që lidhet me nxitjen e investimeve në këtë sektor. Gjergj Simaku, drejtor i Drejtorisë së Burimeve Energjetike të Rinovueshme në Ministrinë e Energjisë dhe Industrisë, sqaron në një intervistë për “Monitor” arsyet që “fshihen” pas këtij çmimi.

“Vende si Gjermania, Kroacia, Rumania apo dhe më gjerë, kanë çmime të larta pakice dhe konkurrueshmëria për burime pa suport financiar është e pranishme. Çmime të tilla si 180-250 EUR/MWh në tregun e pakicës kanë hapësirë të absorbojnë çmime ankandi që variojnë tek 98-110 EUR/MWh që ofrojnë këto impiante. Në Shqipëri, situata e çmimeve me pakicë nuk të jep këtë “pritshmëri” investimesh pa një suport në tarifë” vlerëson Simaku. Nga ana tjetër, ai flet për avantazhet që ka energjia diellore ku potencialisht Shqipëria mund të shfrytëzojë ditët e saj me diell dhe qindra mijë hektarë jopjellore ose që rrinë djerrë për të përfituar jo pak, por në kufijtë 250-320 mijë euro/për hektar.

Ka një interes në rritje të bizneseve shqiptare për të ngritur parqe fotovoltaikë, çka u mundëson atyre kombinim të furnizimit, duke garantuar një pjesë energjie jashtë OSHEE? Si ka qenë ky interes deri tani, sa kompani kanë aplikuar për ngritjen e parqeve që shfrytëzojnë energjinë diellore?

Absolutisht që ka. Ligji 7/2017 “Për nxitjen e burimeve të rinovueshme të energjisë” ka dalë më 2 shkurt 2017 dhe shumë shpejt sinjali i parë është në prill, kur u dhanë autorizimet e para dhe shumë shpejt mund të jemi në projekte zhvillimi të parqeve fotovoltaikë (PV) të vogla, deri në 2 MW instalim në tokë nga 1-1.5 Ha për 1 MWp (MWp – fuqia në MW në p-pik d.m.th. dielli është në parametra që përputhet me fuqinë e instaluar ku 1 MW në një orë është 1 MWh).

Zhvillime të menjëhershme kanë qenë brenda Ministrisë, e cila jo vetëm përcaktoi metodologjinë e përcaktimit të çmimit të blerjes të 1 MWh sipas zhvillimeve të këtyre bizneseve në rajon dhe Europë, por promovoi zhvillimin e tyre në përputhje me Planin Kombëtar të Burimeve të Energjisë së Rinovueshme (VKM 20. datë 27.01.2016).

Ky plan vendosi për herë të parë një kufi për zhvillimin e Burimeve të Energjisë së Rinovueshme deri në vitin 2020, jo vetëm në HEC-e të Vogla me koncesion ose jo, por edhe në energjinë diellore (PV) 50 MW dhe impiantet Eolike (me erë) 30 MW instalime. Në njëfarë mënyrë ka filluar “era e diversifikimit” të burimeve të rinovueshme dhe investitorëve të vegjël u është dhënë shansi për të aplikuar dhe për të zhvilluar këto impiante të rinovueshme, le të themi alternative për Shqipërinë.

Pak kohë më parë u nënshkrua një memorandum me BERZH për nxitjen e investimeve të qëndrueshme për gjenerimin e energjisë diellore, mund të kemi disa terma më konkretë rreth kësaj mbështetjeje që BERZH do të japë?

Po, kjo është e vërtetë dhe gjithashtu një histori suksesi. BERZHI-i është tepër i vëmendshëm lidhur me këto zhvillime, sepse ka orientuar kredidhënien me kosto të ulët drejt ekonomive me karbon të ulët dhe që për biznesin është përkrahje për zhvillim.

Në thelb, marrëveshja ka të bëjë me asistencën që BERZH do të japë në zhvillimin e ankandeve për energjinë diellore mbi 2 MW dhe jo vetëm. Si ta kuptojmë këtë?

Në kuadër të ligjit 7/2017 për nxitjen e Burimeve të Rinovueshme të Energjisë, impiantet fotovoltaike do të jepen sipas një procedure ankandi, e cila ka të bëjë me transparencën e vendosjes së çmimit të blerjes së energjisë nga operatori i tregut të liberalizuar të energjisë elektrike. Pra, del në ankand çmimi. Kjo do të thotë se duhen disa kushte për ta vendosur investitorin në dhënien e një çmimi të favorshëm për operatorin e interesuar për blerjen e energjisë nga PV të shkallës së gjerë.

Këto kushte kanë të bëjnë së pari me shprehjen e interesit për kapacitete gjenerimi të energjisë që do të thotë se është qeveria ajo që shprehet për kapacitete gjenerimi në kufij të arsyeshëm (30, 40 apo 100 MW). Së dyti, qeveria duhet të shprehet lidhur me tokën ku duhet vendosur ky impiant, duke e klasifikuar këtë tokë të lidhur me këtë projekt zhvillimi, sipas termave tashmë të përcaktuara, dhe së treti përveç pikës së lidhjes në përputhje me kodet rrjetit të energjisë elektrike qeveria duhet të shprehet për një kontratë për diferencë afatgjatë parablerje të energjisë.

Kushtet e mësipërme me siguri do të jepnin arsye maksimale për investime strategjike dhe në këtë mes, Banka do të mbështesë me kosto të ulëta të kapitalit këto investime. Kuptohet që përgatitja e termave të ankandit do të kërkonte një punë përgatitore jo vetëm nga administrata lidhur me plane të koordinuara strategjike, por edhe me bazën nënligjore relevante.

Ankandet kanë dhënë rezultate spektakolare në botë dhe Europë. Sot çmimet e energjisë të gjeneruar nga PV (dhe jo vetëm) në shkallë të gjerë kanë arritur rekorde të paimagjinueshme para disa vitesh. Ankandet në Meksikë kanë rekordin me 29 USD/MWh për 700 MWp, kurse në Gjermani ankandi i fundit flet për 62 EUR/MWh për 150 MWp. Çdo muaj ka lajme se çmimet e PV-ve po bien ndjeshëm si rezultat i konkurrueshmërisë me impiante klasike me fosile dhe me gaz. Tashmë çmimet e ofruara nga PV dhe Eolikët kanë prekur çmimet me shumicë të tregut të energjisë elektrike në Europë.

Nëse i kthehemi konkurrueshmërisë në tregun shqiptar, kjo është çështje që kërkon diskutim. Vende si Gjermania, Kroacia, Rumania apo dhe më gjerë, kanë çmime të larta pakice dhe konkurrueshmëria për burime pa suport financiar është e pranishme.

Çmime të tilla si 180-250 EUR/MWh në tregun e pakicës kanë hapësirë të absorbojnë çmime ankandi që variojnë te 98-110 EUR/MWh që ofrojnë këto impiante. Në Shqipëri, situata e çmimeve me pakicë nuk të jep këtë “pritshmëri” investimesh pa një suport në tarifë. Kjo është arsyeja pse në metodologjinë e përcaktimit të çmimit të blerjes së energjisë elektrike nga Eolikët dhe PV deri në 2 MW, qeveria vendosi të promovojë me 76 dhe 100 EUR/MWh përkatësisht këto impiante. Ndërsa lidhur me impiantet e mëdhenj (30-15 MW) është e detyrueshme të zhvillohet ankand për çmime të ulëta të cilat së pari, do të afrojnë investitorë strategjikë dhe, së dyti, do të ofrojnë çmime të ulëta krahasuar me importet.

Por nuk është vetëm aspekti tregtar në këtë mes. Përfitojmë edhe energji të pastër, përdorim të tokave që nuk kanë fryt, të cilat sipas një llogaritjeje paraprake do të gjenerojnë nga 250 – 320,000 EUR/Ha në vit nga energjia e diellit. Një aset tepër i rëndësishëm i PV dhe Eolikëve është se ata bashkëjetojnë me territorin.

Sipas kërkesave për energjinë e rinovueshme, cila është kuota që duhet të plotësojë Shqipëria?

Plani Kombëtar për Burimet e Energjisë së Rinovueshme është miratuar me VKM 27, datë 20.01.2016 dhe parashikon që energjia e rinovueshme të zërë 38% të konsumit të energjisë deri në vitin 2020. Në vitin 2016 ky objektiv strategjik ka arritur në 34.5%. Ligji 7/2017 shprehet për këtë objektiv i cili monitorohet nga një agjenci që do të caktohet me vendim qeverie dhe propozim të ministrit përgjegjës të energjisë.

A ka një studim konkret që jep detaje mbi potencialin e zhvillimit të energjisë diellore në vend, duke qenë se Shqipëria gëzon kushte optimale me një numër ditësh me diell të konsiderueshme?

Sa më sipër, Plani Kombëtar për Burimet e Energjisë së Rinovueshme 2015-2020 është studimi bazë dhe i mjaftueshëm deri më sot. Gjithsesi ky plan duhet rishikuar me politika të tjera diversifikuese në vitin e dytë (Janar 2018). MEI ka filluar rishikimin dhe është në hartimin e termave të referencës për të rishikuar këtë Plan në dritën e Ligjit 7/2017.

Kjo sepse ligji ka kërkesa specifike, që kanë të bëjnë me rregullimin e sektorit të Burimeve të Energjisë së Rinovueshme (BER), siç janë diversifikimi, agjencia zbatuese, pranueshmëria e rrjetit të energjisë, raportet me territorin, thjeshtimi i aplikimeve, kontrolli i aplikimeve dhe vendosja e objektivave të realizueshme për teknologjitë e BER, raporti me drutë e zjarrit, biomasat industriale dhe zhvillimi i biokarburanteve. Pra, ka shumë për të bërë që zhvillimi i burimeve të rinovueshme të vendoset në një shtrat të qëndrueshëm investimesh serioze.

Po për parqe fotovoltaikë mbi 2 MW a ka interes dhe a mund të jetë fitimprurës prodhimi energjisë nga dielli?

Kërkesa ka, por ende nuk është vendosur, sepse ligji parashikon ankande për çmimin dhe një sërë hapash nënligjore që duhen hedhur për t’i bërë të prekshme këto investime. Gjithsesi aplikime të tilla janë aksesuar nga MEI dhe nuk ka pasur probleme përpara se të kishte dale ligji 7/2017.

Cilat janë avantazhet që ka kjo energji?

Avantazhet janë të padiskutueshme lidhur me energjinë e diellit. Sinjalet e thatësirës janë evidente dhe flasin vetë. Mendoj se duhet që avantazhet natyrore të përputhen me tregun e energjisë dhe politika të qëndrueshme zhvillimi.

Revista Monitor,  12.08.2017

Shqipëria pritet që brenda këtij viti të miratojë një ligj për krijimin e Agjencisë që do të menaxhojë rezervën e sigurisë së naftës.

Kjo rezervë është si  garanci për mosparalizim të aktivitetit në vend, në rast mungese të furnizimit.

Sipas kalendarit të projekt-akteve që do të kalojnë në qeveri, në sektorin e energjisë, përfshihet edhe drafti “Për krijimin, mbajtjen dhe menaxhimin e rezervave minimale te sigurisë të naftës bruto dhe / ose nënprodukteve të saj’.

Me shumë gjasa ky draft do të paraqitet në mbledhjen e qeverisë së re në muajin nëntor dhe pas kalimit të tij vendit tonë i lind detyrimi që deri në vitin 2022 të ketë krijuar rezervën e sigurisë.

Por sa është kjo rezervë? Sipas Ministrisë së Energjisë shuma e përgjithshme e rezervave të sigurisë në Republikën e Shqipërisë duhet të jetë të paktën 90 ditë e sasive te importeve mesatare ditore neto ose të paktën 61 ditë të mesatares ditore të sasisë te konsumit të brendshëm, cilado nga dy sasitë është më e madhe.

“Rezervat e sigurisë krijohen gradualisht dhe në mënyrë proporcionale në baze të Planit të Veprimit (më tej “plani i veprimit”), të përmendur në nenin 11 të këtij ligji dhe jo më vonë se data 31 dhjetor 2022” sqaron Ministria.

Draftligji  përcakton detyrimet për mbajtjen dhe menaxhimit të rezervave te sigurisë për naftën bruto dhe/apo nënprodukteve të saj për të garantuar një nivel të lartë të sigurisë së furnizimit me naftë në vend. E gjithë kjo sipërmarrje do të menaxhohet nga një Agjenci që do të ketë në objekt të sajin pikërisht mbajtjen e menaxhimit e rezervave duke ndryshuar krejtësisht praktikën aktuale.

Sot detyrimin e mbajtjes së rezervës së sigurisë e kanë kompanitë hidrokarbure që operojnë në treg, të cilat duhet të mbajnë rezerva për 90 ditë të importeve të tyre përkatëse vjetore. Kjo përcaktohet me një vendim të vitit 2004 i cili ka pësuar disa herë ndryshime dhe që rrit dukshëm kostot e operatorëve dhe ishte një nga argumentet që ata jepnin për mosreflektimin me shpejtësi të uljes së çmimit të naftës në bursat ndërkombëtare në tregun vendas.

Revista Monitor,  26.07.2017

Në 2014, rreth 15 për qind e popullsisë së botës, ose 1.1 miliardë njerëz nuk kishin ishin të lidhur me rrjetin e energjisë elektrike, analizon Banka Botërore, por Shqipëria futet në vendet kur popullsia e saj ka akses të lartë në furnizim me energji në gati 100 për qind të saj.

Gati gjysma e banoreve në errësirë ishin në zonat rurale të Afrikës Nënsahariane dhe rreth një e treta ishin banorë ruralë në Azinë Jugore. Vetëm katër vende  India, Nigeria, Etiopia dhe Bangladeshi kanë gati gjysmën e popullsisë që nuk kanë akses në energji elektrike.

Elektrifikimi është zgjeruar në të gjitha rajonet dhe në të dy zonat urbane dhe rurale. Në shumicën e rajoneve, pa energji elektrifikimi ka tejkaluar rritjen e popullsisë. Një përjashtim është Afrika Sub-Sahariane, ku elektrifikimi nuk ka vazhduar me rritjen e popullsisë. Më shumë se 154 milionë njerëz më shumë në zonat rurale nuk patën akses në furnizimin me energji krahasuar me vitin 1991.

Harta globale e aksesit në Energji, tregon se kontinentet e Europës, dhe Amerikat e Veriut dhe Jugut kanë aksesin më të më të lartë të furnizimit të energjisë, ku 100 për qind e popullsisë është ne rrjet. Shqipëria është pjesë e këtij zhvillimi si rezultat i një reformë që nisi para viteve 1960 për elektrifikimin e të gjithë vendit nga regjimi komunist.

Energjia moderne përmirëson shumë fusha të jetës së përditshme. Shërbimi shëndetësor dhe shërbimet arsimore që funksionojnë mirë, transporti dhe telekomunikacioni varen nga energjia elektrike. Ndriçimi i një dhome të vetme lejon një fëmijë të lexojë ose të bëjë detyrat e shtëpisë gjatë natës, ndërkohë që fuqia e vazhdueshme mund të mbështesë aparatet më të mëdha, të mbajë ushqimin të ftohur dhe lehtëson punën e bizneseve dhe familjeve në përditshmërinë e tyre.

Alternativa të tjera, ku ato ekzistojnë, shpesh kanë rreziqe të konsiderueshme shëndetësore ose ndotjeje. Emetimet nga burimet joefikase të energjisë në familje si vajguri dhe biomasa tradicionale mund të kontribuojnë drejtpërsëdrejti në sëmundjet dhe vdekshmërinë e parakohshme midis njerëzve më të varfër, të cilët kanë pak ose aspak akses në kujdesin shëndetësor.

Revista Monitor,  21.07.2017

harta-e-energjise

Ka një seri konventash, strategjish, e projektesh që kanë si kryefjalë uljen e ndotjes në mjedis si dhe masat që duhet të meren në kuadër të ndryshimeve klimatike. Por një vend si Shqipëria edhe pse toerikisht i zbaton, anëtarësohet, përafron legjlacionin, mbetet akoma në hapa modeste të konkretizimit. Kjo sepse edhe ndikimi dhe masat që duhet të ndërmerren janë afatgjata, por edhe me një kosto të lartë financiare. Një ndër dokumentet që ngjalli kuriozitet gjatë 2016-ës, por edhe këtë vit ishte një studim për cilësinë e ajrit në vend që parashtronte një seri zgjidhjesh alternative që në total kalonin një kosto mbi 300 milionë euro.

Por ndërsa kjo është thurje e një strategjie të tërë për të minimizuar emetimet e dëmshme në mjedis duke nisur nga makinat që përdorim, nga elementët e ngrohjes, nga ndërhyrjet dhe zgjerimi i kurorës së gjelbër, nga diku duhet ta nisim. Një alternativë që jep kjo strategji është ajo e makinave që nuk përdorin karburantin për lëvizje. Pra, janë ato automjete që janë miqësore me mjedisin makinat elektrike apo ato hibride. Këto të fundit tek-tuk mund të t’i zerë syri rrrallëherë nëpër Shqipëri, mbeten akoma në përdorim minimal dhe që zgjojnë kuriozitet. Këto automjete janë ideale për qarrkullimin brenda qytetit për faktin se deri në 60 kilometra funksionojnë me bateri ndërsa nëse shpejtësia kalon këtë nivel atëherë vihet në funksion sistemi i funksionimit me karburant. E ndërsa për makinat hibride tashmë ka një përdorim që e has edhe në administratë, një ndër ato raste që bëri bujë është ai i makinave elektrike të Policisë së Shtetit. Flota prej 11 mjetesh u ble nga ana e Operatorit të Shpërndarjes së Energjisë Elektrike si dhuratë për Policinë e Shtetit për angazhimin e përbashkët që patën në aksionin antiinformalitet për lidhjet e jashtëligjshme në sektorin e energjisë.

Por edhe pse makinat elektrike duken një zgjidhje ideale, ka shumë pikëpyetje që shoqërojnë ata që duan të kenë pronësi mbi një të tillë. Tregu shqiptar është ende i kufizuar në opsionet që ofron, por padiskutim që e ka shtuar si element. Por ndërsa pritshmëritë janë që të interesuarat e para të jenë kompanitë e mëdha që kanë në strategjitë e tyre edhe përgjegjësinë sociale për të futur në flotat e tyre makinat elektrike, edhe qytetarët mund ta shohin si një variant të mirë investimi. Duke mos njohur detajet, shumë prej tyre nuk e dinë në ia vlen të investosh në një makinë elektrike. Perceptimi është që xhepit mund t’i rëndojë më shumë një variant i tillë dhe ndoshta në afatshkurtër edhe mund të hajë debat, por në afatgjatë faktet tregojnë se këto variante kanë edhe anën e tyre të kursimit.  Por sa të intersuar janë shqiptarët për një makinë elektrike, çfarë avantazhesh paraqet kjo e fundit në raport me makinën tradicionale në koston e energjisë si dhe të mirëmbajtjes, si mund të incentivohet rritja e numrit të blerjeve për këtë kategori automjetesh? Për të gjitha këto SCAN Magazine intervistoi Dorian Mehmetin, drejtor marketingu në “Porsche Albania“.

Çfarë mundësish ofron tregu shqiptar sa i përket makinave elektrike? A ka opsione dhe cilat janë disa prej tyre?

Të pakta janë kompanitë shqiptare të cilat kanë një model elektrik në portofolin e tyre. Por problem qendror i teknologjisë elektrike është (ashtu si edhe çdo teknologji e re) ka nevojë për shërbime shoqëruese pas shitjes, siç është servisi. Në informacionin tonë, deri më sot vetëm “Porsche Albania“ ka jo vetëm një ofertë me dy modele tërësisht elektrike si “Volksëagen e-up! “ dhe “Volksëagene-Golf“ (të dy këto modele në qarkullim në rrugët tona) por infrastrukturën dhe trajnimin e inxhinierëve për këtë teknologji.

Sa të interesuar janë shqiptarët për të blerë një makinë elektrike? Sa individë e vizitojnë sallonin për këtë arsye dhe sa përfundojnë duke e blerë një të tillë?

Interesi për makinat elektrike ka qenë i madh menjëherë pas prezantimit të flotës së parë me 11 makina elektrike, sot në përdorim të Policisë së Shtetit. Pothuajse çdo ditë klientët që vizitojnë sallonin tonë ndalojnë gjatë duke parë një nga modelet elektrike që ne ofrojmë dhe shpesh herë kërkojnë apo ftohen për një xhiro prove me një makinë të tillë.

 Çfarë kostoje kanë përgjithësisht këto makina dhe sa ekonomike janë në raport me makinat e zakonshme? Shpenzim karburanti vs energji dhe mirëmbajtje? 

Energjia elektrike si karburant për lëvizshmërinë është studiuar prej kohësh, por vetëm vitet e fundit është investuar në këtë drejtim. Për këtë arsye oferta e modeleve elektrike është më e kufizuar se e atyre me motor me djegie të brendshme. Teknologjia elektrike kërkon gjithashtu pajisje më të shtrenjta si për shembull blloku i baterive, të cilat ndikojnë direkt në koston e makinës. Megjithatë avantazhi i madh i këtyre modeleve qëndron në kostot minimale të operimit. Në një përllogaritje të thjeshtë një makinë elektrike “e-Golf“ konsumon më pak se 150 lekë për 100 km, ndërkohë që një makinë tradicionale do të konsumonte të paktën 850 lekë (ose mbi 460% në raport me një makinë elektrike). Kostot e shërbimeve periodike janë gjithashtu disa herë më të ulëta pasi motori elektrik nuk përdor vaj lubrifikant, i cili është edhe komponenti më i shtrenjtë në një shërbim periodik. Gjithashtu konsumi i komponentëve të frenimit është disa herë më i moderuar pasi makinat elektrike përdorin edhe bllokun e motorrit gjatë frenimit për të rikuperuar energji. Për të vijuar më tej me përfitimet nga prodhuesi, ku blloku i baterive gëzon 8 vjet garanci nga grupi “Volkswagen“. 

A ka kompani apo institucione që interesohen për blerjen e këtyre makinave që duhet thënë kanë avantazh edhe në lidhje me faktin e mosemetimit në mjedis të gazrave të dëmshëm. 

Po. Makinat elektrike po shihen gjithmonë e më tepër si alternativë nga institucione të cilat në vizionin e tyre duan të promovojnë teknologji të reja, ose thjesht llogaritjet matematike të kostove i çojnë drejt kësaj alternative. Përsa i përket emetimeve llogaritjet janë të thjeshta: 1 makinë e re naftë emeton afërsisht 130 g CO2 për kilometër. Nëse kjo makinë bën 15,000 kilometra në vit ajo emeton: 1,950 kg CO2. Për çdo makinë elektrike të shitur ne shkurtojmë me afërsisht 2 tonë CO2 të emetuar çdo vit. E thënë ndryshe për të hequr nga qarkullimi te njëjtën sasi të CO2 në vit duhen afërsisht 90 pemë të rritura. Në Shqipëri ku energjia elektrike gjenerohet nëpërmjet burimeve të rinovueshme, nuk prodhohet fare CO2 për karikimin e makinave. 

Në një strategji për ndyshimet klimatike dhe një studim për uljen e ndotjes është propozuar që të ketë incentiva fiskale, por edhe krijimi i skemave të subvencionit për blerjen e këtyre makinave. Si mendoni se mund të ndikojë kjo në rritjen e numrit të blerjeve për këto makina? 

Shqipëria aktualishtë është pas vendeve të tjera edhe atyre të rajonit, kujtojmë këtu Maqedoninë, kur pritet të aprovohet një paketë e tërë me përfitime për përdorimin e makinave elektrike. Disa nga përfitimet që aktualisht po diskutohen në Maqedoni janë: bonus në çmim nga 3,500 në 5,000 euro për çdo makinë elektrike të blerë, normë e reduktuar e TVSH për makinat elektrike në 5% nga 18% që është aktualisht, 10 vite përdorim pa pagesë i rrugëve dhe parkingjeve publike, incetiva për instalimin e karikuesve të shpejtë në pika karburanti dhe parkingje publike, etj. Nëse një paketë e ngjashme do të miratohej edhe në Shqipëri, pa dyshim do kishte një rritje drastike të numrin të makinave elektrike. 

Pak kohë më parë OSHEE bleu për Policinë e Shtetit disa makina elektrike? Si funksionon karikimi i tyre dhe sa praktik është ky proces në Tiranë për gjithë ata që kanë një variant me sistem të integruar hibrid?

Flota e parë me 11 makina elektrike sot në përdorim të Policisë së Shtetit është shembulli më i mirë i performancës së këtyre mjeteve. Procesi i karikimit është i thjeshtë dhe kryhet në 3 mënyra të ndryshme.  Me prizë të thjeshtë shtëpie (ku makina karikohet përgjatë gjithë natës) Me karikues të fuqizuar, ku makina karikohet për 8 orë dhe me karikues të shpejtë ku makina karikohet në rreth 37 minuta. Autonomia e makinave elektrike është përmirësuar ndjeshëm (kujtojnë Volksëagen Golf-in e ri) i cili ofron 300 kilometra përpara se t’i drejtohet prizës së karikimit.

Scan,  19.06.2017

Prej disa vitesh, Shqipëria është përfshirë në zhvillime të vrullshme urbane, gjë që është shoqëruar me një faturë jo të vogël në planin mjedisor.

Statistikat e fundit nga Forumi Ekonomik Botëror e rendisin Shqipërinë në 5 vendet e para që janë më të rrezikuar nga ndotja. Sipas këtyre statistikave, shkalla e vdekshmërisë përsa i përket ndotjes së ajrit për 100 mijë banorë është 171.4, pra afërsisht 5,000 qytetarë shqiptarë në vit rrezikojnë vdekjen nga ky shkak.

Ky Forum liston 10 vendet me risk më të lartë duke nisur nga vendi i dhjetë me Serbinë, e ndjekur më sipër nga Rumania, Ukraina, Sierra Leone, Kina, Shqipëria, Bullgaria, Bosnje Hercegovina, Koreja e Veriut dhe në vend të parë Gjeorgjia me 292.3 vdekje.

Në Shqipëri 44% e emetimeve të gazeve serrë vijnë nga sektori energjetik, sipas të dhënave nga Forumi Ekonomik Botëror.

Edhe pse kontributi i Shqipërisë në shkarkimet e gazrave serrë është rreth katër deri në pesë herë më i ulët se nivelet mesatare ndërkombëtare, me një mesatare të llogaritur prej 9,4 milion ton/vit të gazit karbonik Co2, këtyre të dhënave mund t’u gëzohemi për shumë pak kohë, nëse ne nuk kemi politika të forta për çështjet klimatike, sugjerojnë ekspertët.

Sipas të dhënave më të fundit që Ministria e Mjedisit ka vënë në dispozicion të AgroWeb.org, rezulton se energjia dhe transporti, të ndjekura nga bujqësia dhe sektori i mbetjeve janë kontribuuesit më të rëndësishëm në emetimit e gazit serrë në Shqipëri.

Scan Tv,  15.06.2017

Shqipëria ka një nivel në shkarkimet e gazrave serë rreth katër deri në pesë herë më të  ulët se nivelet mesatare ndërkombëtare, me një mesatare të llogaritur prej 9,4 milionë ton/vit të gazit karbonik CO2. Edhe pse jo në nivel të lartë  ekspertët e mjedisit theksojnë nevojën e politikave të forta për çështjet klimatike. Ekspertja e mjedisit  Laureta Dibra u shpreh për Televizionin SCAN se ka vijuar bashkëpunimi me donatorë të ndryshëm për hartimin e strategjive në kuadër të Marrëveshjes së Parisit për ndryshimet klimatike.

Sa i takon shitjes së kuotave vendeve më të zhvilluara, që i tejkalojnë limitet e  shkarkimit të gazrave të dëmshëm, Dibra u shpreh se Shqipëria edhe pse është pjesë e kësaj marrëveshje ende nuk është futur në këtë treg. Sipas ekspertes po punohet në këtë drejtim duke krijuar bazën ligjore.

Sipas të dhënave më të fundit që Ministria e Mjedisit ka vënë në dispozicion rezulton se kontribuuesit më të rëndësishëm në emetimit e gazit serrë në Shqipëri janë: Energjia dhe transporti me (57.29%), e ndjekur nga bujqësia me (16.85%), përdorimi i tokës dhe pyjet (8.88 %) dhe në fund mbetjet me (2.31%). Shqipëria  u bë një ndër 178 vendet që mbështesin këtë marrëveshje me miratimin në parlament në korrik të 2016-ës.

Scan Tv,  07.06.2017

Shqipëria, Mali i Zi, Serbia dhe Italia do të bëhen pjesë e projekteve pilot të bashkimit të parë të tregut të përbashkët rajonal të energjisë.  Shtetet e dhanë dakordësinë në Forumin e Sekretariatit Europian të  Energjisë që u zhvilluara këto ditë në Athinë.

Krijimi i një tregu të përbashkët ballkanik për energjisë është vendosur parimisht vite me parë, por duket se katër vende ku bën pjesë edhe Shqipëria kanë rënë dakord që të pilotojnë projektet që i hapin udhë kësaj nisme.

Sekretariati Europian i energjisë fton vendet ballkanike të rrisin përpjekjet për të rregulluar në përputhje me rrethanat sistemet e tyre ligjore dhe rregullatorë, duke përfshirë një proces gjithëpërfshirës të vendosjes e tarifave për operatorët e sistemit të shpërndarjes dhe cilësinë e shërbimit.

Forumi  i Athinës e  inkurajoi Sekretariatin e Energjisë të vazhdoje me zhvillimin e konceptit për harmonizimin e regjimeve të licencimit të tregtisë dhe furnizimit me energji në vendet e Rajonit.

Forumi u bën thirrje qeverive kombëtare që të mbështesin mjaftueshëm autoritetet rregullatorë kombëtare me burimet njerëzore dhe financiare të nevojshme për përmbushjen e detyrave për tregun e përbashkët.

Forumi i Athinës e mirëpriti përparimin e bërë në krijimin e një tregu rajonal të energjisë elektrike në Ballkanin Perëndimor. Forumi ftoi qeveritë e Ballkanit Perëndimor të miratojnë vendimet e nevojshme që mundësojnë krijimin jetësimin e rregullave të tregut të energjisë elektrike në përputhje me Paketën e Tretë të Energjisë dhe me objektivat e përcaktuara nga 2015.

Forumi inkurajoi miratimin e udhërrëfyesi për bashkimin e tregut në Ballkanin Perëndimor dhe ftoi të gjithë aktorët që të marrin pjesë aktive në zhvillimin dhe zbatimin e projekteve pilot për tregun e përbashkët.

Për të shmangur një krizë të mundshme energjetike, rajoni i Ballkanit Perëndimor po shikon mundësinë për të funksionuar si një i vetëm. Shqipëria është pjesë e saj. Për zbatimin e tij është krijuar një Task Forcë, ku do të marrin pjesë anëtarët e këtij këshilli, Komisioni Europian, donatorët, ekspertët etj.

Revista Monitor,  06.06.2017

Vendi ynë vlerësohet si me mundësitë më të mëdha hidrike në rajonin e Ballkanit. Kështu thuhet në dokumentin e hartuar nga WBIF (projekti i financuar nga BE-ja) mbi sistemin hidrik.

Për periudhën 2005-2015, sipas të dhënave të Ministrisë së Energjisë, referuar këtij studimi, qeveria shqiptare ka nënshkruar në total 184 koncesione për ndërtimin e 505 HEC-eve me një kapacitet total gjenerues në 2,200 MW dhe me një investim të përafërt në 3 mld euro.

Sipas studimit, mbledhja e të dhënave për këto kontrata ka qenë një sipërmarrje e vështirë, për shkak të numrit të mëdha të kontratave koncesionare, por edhe mungesës së një baze të saktë të dhënash.

Ministria e Energjisë dhe Industrisë është palë në këto kontrata, ndërsa AKBN-ja (Agjencia Kombëtare për Burimet Natyrore) është institucioni i ngarkuar për të monitoruar ekzekutimin e kontratave koncesionare.

Kontratat zakonisht janë të vlefshme për shfrytëzimin e lumenjve të veçantë ose pellgjeve ujëmbledhës.

Zhvilluesit / investitorët raportojnë mbi ecurinë e projekteve në AKBN, ndaj sfidë mbetet edhe mbledhja e të gjitha të dhënave të kërkuara prej tyre.

Kontratat koncesionare të lëshuara deri më tani janë bazuar në procese tenderimi ku janë favorizuar ofertat me fuqi më të madhe të instaluar.

Në studim thuhet se problemet kryesore të identifikuara janë:

– Problemet me transportin e sedimenteve dhe strukturat e tyre e cila ndikon negativisht në performancën e turbinave dhe jetëgjatësinë e tyre.

– Mungesa e kalimeve për peshqit dhe kontrolli i rrjedhës në mënyrë ekologjike, më së shumti te HEC-et e reja

– Mungesa e përgjithshme e masave për mbrojtjen e mjedisit gjatë ndërtimit të HEC-eve

– Vështirësi në sigurimin e barazisë nga pronarët e projektit

– Vështirësi në financimin e borxhit, për shkak të efikasitetit të dobët financiar të projekteve

– Procesi i licencimit dhe lejeve jo mjaftueshëm transparent; mbivendosje e kompetencave

Shifra prej 505 projektesh individuale të HEC-eve përfshin edhe ato që tashmë janë në zbatim (114 me kapacitet 280 MW dhe 38 HEC-e me fuqi 511 MW – duke përfshirë HEC-in e Devollit me 255 MW fuqi në ndërtim e sipër). Këto objekte nuk janë pjesë e analizës.

Një numër i konsiderueshëm i këtyre projekteve janë nën kufirin 10 MW. Gjithashtu për një numër projektesh informacionet nuk ishin të disponueshëm.

Një tjetër specifikë e Shqipërisë është fakti se shumica zhvillohen nga investitorë privatë, kjo nënkupton nevojën për bashkëpunim mes qeverisë dhe institucioneve relevante.

Revista Monitor,  10.05.2017

Shqipëria, krejt rastësisht, ka një nga shanset e arta që mund të ketë një vend, që thjesht për hir të pozicionit gjeografik, të përfitojë disa miliarda në ekonomi. Gazsjellësi TAP është një nga këto raste. Trinomi Greqi-Shqipëri-Itali për herë të parë funksionoi pa hatërmbetje, çka imponohej nga përfitimi ekonomik.

E në fund të gjithë kësaj, tani që projekti ka marrë rrugën e zbatimit, mund të prekim konkretisht ndryshimin. Një studim i Oxford dha një bazë të dhënash interesante dy vjet më parë për përfitimet reale të ekonomive, por, kur këto përfitime janë të prekshme si rrugë të reja, investime në ura, punësim, kompani shqiptare që përveç ekonomikisht përfitojnë dhe në eksperiencë kjo është edhe më mirë.

Panorama e shifrave është optimiste. Ne total deri më 31 shkurt 2017, jane 86 kilometra nga korridori i kalimit përgjatë gjurmës së gazsjellësit që jane pastruar, 76 kilometra tuba të vendosur në varg përgjatë gjurmës dhe 60 kilometra tubacion është tashmë i salduar. Po ashtu 49 kilometra tubacion është ulur në kanal dhe 45 kilometra janë tashmë të mbuluara. Në një intervistë për SCAN Magazine,  Shkëlqim Bozgo, menaxher i projektit TAP, për Shqiperinë, jep edhe detajet mbi zbatimin e projektit, sfidat në terren dhe përfitimet ekonomike të vendit. 

Gazsjellësi TAP është padyshim projekti më i rëndësishëm që prek Shqipërinë. Ku jemi realisht sot me këtë projekt të paktën brenda territorit të vendit tonë? 

Punimet për ndërtimin e gazsjellësit në Shqipëri përbëhen nga katër grupime kryesore; i) përmirësimet e rrugëve dhe urave që në vetvete ndahen në dyfaza ii) punimet për tubacionin iii) punimet për ndërtimin e stacionit të kompresoreve në Fier dhe atij të matjes në Bilisht dhe iv) punimet në det. Të gjitha punimet po vijojnë sipas kalendarit të përcaktuar. Në dhjetor përfundoi faza e parë e përmirësimit të infrastrukturës rrugore, që përfshiu rindërtimin dhe rehabilitimin e rreth 58 km rrugë, ndërtimin e 2 urave të reja dhe rehabilitimin e 40 urave ekzistuese.

Përmirësimet e kryera që tani po i shërbejnë jo vetëm projektit, por edhe gjithë komuniteteve vendore të zonave ku janë kryer punimet. Fshatrat e largëta, si për shembull fshati Shtyllë në zonën malore të Korçës, apo Potom në zonën e Skraparit tashmë mund t’i transportojnë lehtësisht dhe në mënyrë të sigurt prodhimet e tyre apo të përfitojnë nga shtimi i numrit të vizitorëve apo turistëve. Ka filluar dhe po përparon me shpejtësi faza e dytë, e cila do të sjellë përmirësmin e mbi 120 kilometrave të rrugëve ekzistuese. Të gjitha punimet për rrugët dhe urat po kryhen me shumë cilësi nga kompani shqiptare. Edhe punimet për ndërtimin e tubacionit po përparojnë sipas planifikimit. Së pari, ardhje dhe transportimi i tubave po ecën me ritme të kënaqshme. Një ndihmë të madhe po jep Policia e Shtetit e cila po shoqëron kamionët e tubave duke shmangur shqetësimet e mundshme në trafikun rrugor.

Më shumë se 86% e tubave (179 km) dhe 83% e bërrylave (665 njësi) kanë mbërritur. Duke filluar prej gushtit të vitit të kaluar, u krye pjesa më e madhe e punimeve në segmentin nga Semani, Fier deri në dalje të qytetit të Beratit. Janë ende duke u kryer punime të specializuara sikurse shpimet horizontale për kalimin e lumit të Semanit, autostradës dhe rrugëve kombëtare me anë të shpimeve horizontale të drejtuara të njohura si HDD. Kjo është një prej teknikave më të avancuara në këtë fushë që po përdoret për herë të parë në Shqipëri. Ato evitojnë hapjen e kanaleve dhe minimizojnë efektet në mjedis si dhe në funksionimin normal të aktiviteteve të ndryshme ekonomike dhe jetësore.

Në total, deri më 31shkurt 2017, 86 km nga korridori i kalimit përgjatë gjurmës së gazsjellësit që janë pastruar, 76 km tuba janë vendosur në varg përgjatë gjurmës dhe 60 km tubacion është tashmë i salduar. Po ashtu, 49 km tubacion është vendosur në kanal dhe 45 km janë tashmë të mbuluara. Sapo ka nisur edhe kthimi i tokës në gjendjen e mëparshme. Kjo është një fazë shumë delikate, e cila ka qenë e kushtëzuar edhe nga kushtet atmosferike jo të favorshme.

Deri më tani është kthyer në gjendjen e mëparshme 1.4 km prej korridorit ku janë kryer punimet. Pas përfundimit të punimeve në zonën e sheshtë, do të fillohet me zonën malore dhe në luginën e Osumit. Krahas tubacionit, kanë nisur edhe punimet për ndërtimin e stacionit të kompresorit, në Fier, dhe stacionin e matjeve ne Bilisht. Punimet për pjesën e detit janë planifikuar për vitin që vjen, por natyrshëm ato do të jenë më pak të ndjeshme. 

Gazsjellësi TAP, edhe pse me gjurmë të mirëstudiuar, nuk i ka shpëtuar dot terreneve të vështira që kanë kosto më të larta. Deri më tani a ka ecur gjithçka sipas planit fillestar? A parashikoni rritje të kostos apo mendoni se do të jetë brenda limiteve të parashikuara?

Që në fillim dihej që pjesa e malore e Shqipërisë, që shkon deri në 1800 metra lartësi, do të ishte ndër segmentet më të vështira për t’u ndërtuar. TAP ka kontraktuar një ndër kompaninë ndërkombëtare me më shumë eksperiencë në ndërtimin e gazsjellësve, Spiecapag. Segmenti malor përbën edhe fazën finale të ndërtimit të gazsjellësit, pas përfundimit të zonës fushore në Fier, Berat dhe Korçë. Aktualisht, po bëhet edhe një vlerësim më i detajuar i gjurmës që do të ndjekë gazsjellësi.

Kjo nënkupton edhe mundësinë për të bërë ndryshime të gjurmës së gazsjellësit për t’ju përshtatur më mirë terrenit. Çdo ndryshim nga projekti apo vonesa të tjera gjatë ndërtimit kanë impaktin e vet në kostot e ndërtimit të cilat optimizohen me kujdes nga ekipet projektuese. 

Një ndër problemet kyçe që kanë investitorët në vendin tonë lidhet me pronësinë. Për TAP pretendimet për çështje pronësie ishin minimale dhe duket se nuk kemi konflikte? Si u arrit kjo dhe sa i kushtoi ky aspekt kompanisë?

Në procesin e sigurimit të tokës, ashtu si edhe në aspekte të tjera të projektit (si ato që kanë të bëjnë me mjedisin, trashëgiminë kulturore, etj.) TAP ka zgjedhur të zbatojë parimet e BERZH si dhe praktikat më të mira të industrise. Në këtë kuadër, qasja që TAP vendosi të ndiqte ishte ajo e negocimit të marrëveshjeve vullnetare me individët e prekur nga gjurma e projektit dhe aplikimi i shpronësimit vetëm si një instrument i fundit, në rastet kur marrëveshja vullnetare nuk mund të arrihej. Në një masë të madhe, edhe pse titujt mund të ishin të regjistruar, pronarët nuk kishin arritur të merrnin çertifikaten e pronësisë, për shkak të kufizimeve në regjistrim që lidheshin me problematika të ndryshme ligjore, të tilla si diferenca midis sipërfaqes në akt dhe asaj në fakt, probleme me kufitarët apo mungesa të tjera në dokumentacion.

Për të realizuar qasjen e përmendur më sipër, në bashkëpunim me autorietetet përkatëse TAP investoi në kohë, burime njerëzore e teknologji në një proces të quajtur përmirësimi dhe përditësimi i kadastrës, duke identifikuar situatën e pronësisë së çdo parcele toke të prekur nga projekti, qoftë në zyrat e regjistrimit të pasurive, qoftë në terren;  asistuar secilin prej pronarëve të prekur të përgatiste dokumentacionin e nevojshëm për të marrë çertifikatën e pronësisë; mbuluar çdo kosto që lidhej me këtë process, përfshi këtu tarifat e shërbimeve të ndryshme që nga noterët e deri tek tarifat e aplikimit në ZRPP; asistuar zyrat e regjistrimit me burimet e nevojshme për të përballuar fluksin e kërkesave për shërbime nga pronarët e prekur nga projekti.

Në përfundim të këtij procesi, mbi 80% e pronarëve të ndikuar arritën të merrnin dokumentacionin e pronësisë dhe të nënshkruanin kontrata vullnetare me TAP dhe aktualisht pagesa e tyre është realizuar 100%. Për pjesën e mbetur, prej 20%, toka është siguruar nëpërmjet shpronësimit me Vendim të Këshillit të Ministrave dhe kjo për arsye se  rregullimi i dokumentacionit të nevojshëm apo situatës ligjore të pasurive ishte jashtë mundësive të TAP dhe institucioneve përkatëse (çështje ligjore nën trajtim nga gjykata, mungesa e bashkëpronarëve për arsye migrimi apo emigrimi, bllokime të pasurive nga bankat, etj.). Megjithatë, edhe pas sigurimit të aksesit ligjor nëpërmjet VKM-ve, TAP ka vazhduar të ndihmojë pronarët e shpronësuar për sigurimin e dokumentacionit të pronësisë dhe si rezultat më tepër se 50% e tyre kanë marrë kompensimin.

Në çdo rast, vlera e kompensimit nëpërmjet shpronësimit është plotësisht e njëjtë me vlerën që pronarët do të merrnin nëse do të nënshkruanin një kontratë vullnetare dhe pronarët e ndikuar nuk e humbasin asnjëherë të drejtën e marrjes së kompensimit. 

Qeveria shqiptare dhe TAP vetëm pak kohë në një dalje publike bënë me dije se u rishikuan kushtet për përfitim dhe u renditën disa aspekte pozitive. Çfarë përfitoi TAP nga kjo marrveshje e re dhe pse ra dakord për të rritur përfitimet për palën shqiptare?

TAP është një projekt afatgjatë në Shqipëri e për këtë arsye e ka të parashikuar në politikat e kompanisë krijim e marrëdhënieve sa më të qëndrueshme me komunitetet fqinje me gazsjellësin. Amendimi i Marrëveshjes me Qeverinë e Vendin Pritës në Shqipëri në dhjetor të vitit 2016 ishte vetëm ndjekja e logjikshme e angazhimit të TAP për të përmirësuar kushtet e jetesës së komuniteteve që ndikohen më shumë gjatë periudhës së ndërtimit.  Kjo tregon përkushtimin për të investuar në projekte sociale dhe mjedisore që sjellin përmirësime të qëndrueshme në cilësinë e jetës të komuniteteve që jetojnë pranë gjurmës së gazsjellësit në Shqipëri. 

Çfarë përfiton nga TAP një qytetar i thjeshtë përveç pjesës së zinxhirit, (pra taksat që arkëtohen shkojnë në buxhet dhe kthehen në të mira publike)? Çfarë tregojnë shembujt e ngjashëm në botë, a kemi energji më të lirë, produkte më të lira si efekt i prezencës së një gazsjellësi?

TAP përbën një projekt shumë të rëndësishëm për Shqipërinë dhe shqiptarët pasi për herë të parë vendi përfshihet në hartën evropiane të gazit natyror. Kjo ja rrit rëndësinë rajonale dhe gjeo-strategjike të vendit dhe kontribuon në integrimin tregtar dhe fizik të Shqipërisë në Evropë. Tashmë që punimet kanë nisur TAP është një realitet i prekshëm në Shqipëri për pasojë edhe mundesitë për ndërtimin dhe zhvillimin e rrjetit të brendshëm dhe tregut të gazit në vend janë më reale se kurrë. Vetë prania dhe mundësia për të marrë gaz nga TAP lehtëson zhvillimin e infrastrukturës energjetike të vendit dhe të tregut të brendshëm të energjisë.

Ministria e Energjisë së fundmi ka përfunduar Master Planin e Sektorit të Gazit, pjesë e të cilit është edhe evidentimi i disa projekteve prioritare. TAP ka si pjesë të angazhimeve të veta dhënien e ndihmës për rritjen e kapaciteteve vendase për zhvillimin e sektorit të gazit dhe për këtë qëllim jemi në bashkëpunim të vazhdueshëm me Ministrinë dhe “AlbGaz”. Zhvillimi i sektorit të gazit natyror është një investim i konsiderueshëm. Ai fillimisht ndodh me konsumatorët e medhenj si TEC-et apo industri të tjera. Kjo mundëson më tej furnizimin e bizneseve me të vegjel dhe sektorin rezidencial. Punimet për ndërtimin e kësaj infrastrukture do të krijojnë një sërë oportunitetesh, ndërkohë prania e gazit do ta bëjë furnizimin me energji më konkurues dhe me gjasa edhe më të lirë për konsumatorin fundor.

Ka një theks të vazhdueshëm për gazifikimin e vendit, por kostot janë të jashtzakonshme. A është konsultuar edhe me ju qeveria për të rezervuar një sasi gazi të nevojshëm?

Është një pritshmëri e natyrshme sigurimi i furnizimit me gaz nga TAP, por është po ashtu shumë e rëndësishme të kuptohet thelbi i modelit të funksionimit të tregut të energjisë në Bashkimin Europian dhe në Shqipëri, mbi bazën e të cilit TAP duhet të funksionojë. Me qëllim minimizimin e efektit monopol që kanë infrastrukturat energjitike, sektori është riformësuar në një mënyrë të atillë që pronarët e infrastrukturave të mos të munden të imponojnë apo kontrollojnë çmimet e energjisë. Për analogji, pronarët e një sistemi transmetimi ose shperndarjeje të energjisë elektrike apo gazit nuk e kanë të mundur të shesin apo blejnë energji.

Biznesi i tyre është të ofrojnë mundësinë e transmetimit dhe shpërndarje së energjisë, në formë elektrike apo gaz, dhe për këtë të marrin tarifën përkatëse sikurse miratuar nga rregullatorët e energjisë. Për pasojë, TAP nuk mundet të ofrojë sasi gazi, por nëpërmjet TAP, çdo palë e interesuar e cila është e gatshme të blejë apo shesë gaz, mundet ta bëjë këtë, duke i paguar TAP tarifën përkatëse për shërbimin e marrë.

Përfitimet ekonomikë nga gazsjellësi kanë nisur të konkretizohen që me ndërtimin e tij, punësimi, infrastruktura e re apo edhe aspekte të tjera të lidhura më të. Kur do të jetë boom-i  i përfitimit ekonomik në vend?

Ndikimi pozitiv i ndërtimit të gazsjellësit Trans Adriatik në Shqipëri është i ndarë normalisht në dy faza: përfitimet gjatë ndërtimit dhe përftimet pasi gasjellësi të jetë në punë. Gjatë fazës së ndërtimit, parashikohet që ky vit dhe viti tjetër, pra 2017 dhe 2018, të jenë edhe vitet me intensitetin më të madh të ndërtimeve dhe, për rrjedhojë, edhe të investimit duke ardhur duke u ulur deri në vitin 2020 kur gazsjellësi do të vihet në punë.

Impaktet pozitive të punimeve të TAP janë tashmë evidente në ekonominë shqiptare, pozitivisht, qoftë nga përfshirja e kompanive vendase si nënkontraktore ashtu edhe nga punësimi direkt apo indirekt. Këto janë shumë më të ndjeshme në zonat ku kryhen punimet përgjatë korridorit të tubacionit, por jo vetëm. Ndërsa investimet në projektet sociale që kanë nisur që para dy vitesh do të shoqërojnë intensitetin e punimeve për ndërtimin e gazsjellësit, por nuk do të kufizohen në kohë deri në përfundim të ndërtimit, por të vijojnë edhe më tutje në kohë. Pas ndërtimit, efektet në ekonominë shqiptare do të jenë më së shumti të lidhura me ofrimin e një burimi tjetër energjie, tërheqjen e investimeve të huaja, rritjen e rolit strategjik të vendit, etj.

Për kompani të mëdha përgjegjshmëria sociale është kthyer në një element shumë të rëndësishëm që i shërben edhe për marketim. A mund të kemi dy detaje mbi përgjegjshmërinë sociale të TAP nga momenti i prezencës në vend dhe në vazhdim?

Përgjegjësia sociale është një komponent i rëndësishëm i aktivitetit të TAP. I ndërgjegjshëm për nevojat e komuniteteve përgjatë tubacionit, TAP ka ndërrmarrë prej kohësh një seri konsultimesh me aktorë lokale dhe qendrorë për të dakordësuar projektet dhe ndërhyrjet brenda kuadrit të Përgjegjësisë Sociale.  Aktualisht TAP ka përfunduar ose është në përfundim të punimeve për rehabilitimin apo rindërtimin e disa shkollave, si në Seman (Fier), Grecalli (Fier), Strumë e Bilisht.

Gjithashtu, ka përfunduar rindërtimi i urës së Çorovodës dhe janë drejt përfundimit dy pikat panoramike të kanionit në lumin Osum. Janë shumë pranë fillimit punimet për një sërë objektesh të tjera të infrastrukturës sociale, të tilla si rehabilitimi i ujësjellësit të Mbrostarit, rindërtimi i dy shkollave dhe ndërtimi i një kopshti të ri në Urën Vajgurore, rindërtimi i dy shkollave dhe një kopshti në Berat, rehabilitimi i një ndërtese muzeale në Korçë. Si pjesë e programit të përgjegjësisë sociale, TAP ka ndërmarrë herë pas here edhe nisma në formën e ndihmës humanitare duke u ardhur në ndihmë komuniteteve në situata të vështira të shkaktuara nga fatkeqësitë natyrore.

Këtu mund të përmend ndihmën për banorët në zonën e Otllakut, Berat, pas përmbytjeve apo shpërndarja e pakove ushqimore për rreth 1,300 familje në zonat përgjatë tubacionit të cilat këtë dimër mbetën të izoluara si shkak i dimrit të egër. Po si pjesë të përgjegjshmërisë sociale, TAP ka krijuar një program për praktikë profesionale, duke ju dhënë mundësinë një grupi studentësh të ekselencës të trajnohen në projekt në fusha të ndryshme të veprimtarise se tij.

Programi është pjesë e një objektivi më të gjerë që ka TAP për të punësuar sa më tepër individë nga Shqipëria dhe për të ndihmuar krijimin e kapaciteteve lokale në fusha të ndryshme që lidhen me sektorin e naftës dhe gazit (aktualisht me teper se 80% e të punësuarve në projekt janë shtetas shqiptarë). Së fundi, TAP do të nisë së shpejti edhe programe të tjera në fushën e bujqësisë, turizmit dhe granteve te vogla të orientuar drejt rritjes së punësimit në zonat e prekura nga projekti.

Scan Tv,  29.04.2017

Qeveria shqiptare po shlyen borxhin 130 milionë euro që ka marrë për ndërtimin e TEC-it të Vlorës, i cili nuk u vu kurrë në punë, për shkak të një defekti në procesin e ndërtimit. Gjithashtu tani ka nisur të paguajë kredinë 35 milionë euro me gjithë interesa që ka marrë për ndërtimin e linjës së interkonjeksionit Shqipëri-Kosovë. Kësaj kostoje të drejtpërdrejtë në xhepat e shqiptarëve i shtohet edhe rendimenti i munguar i këtyre dy investimeve madhore të periudhës së tranzicionit.

Saga në të cilën ka kaluar ndërtimi i termocentralit të ri të Vlorës nuk mbaron me dështimin e projektit që kushtoi 129 milionë dollarë, për të kontribuar me 8% në konsumin e energjisë, por me perspektivën e paqartë të rivënies në punë dhe kostot e larta që shoqërojnë procesin. Edhe sikur TEC-i të vihej në punë në vitin 2012, çmimi i shitjes së një kilovatori energji elektrike do të ishte 21 lekë, vlerë kjo tre herë më e lartë se çmimi i pakicës që paguhej në atë periudhë nga konsumatorët familjarë dhe dy herë më i lartë se çmimet e importit.

Situata është komplikuar më tej, nga defekti në tubat e ftohjes gjatë periudhës së garancisë më 2012, që më pas ka prodhuar konflikte të reja me kompaninë italiane Maire Tecnimont, të cilat po gjykohen në Arbitrazh.
Qeveria shqiptare ka zhvilluar dy tenderë të rinj të destinuar për çështjet e TEC-it.
I pari është studimi i fizibilitetit për shqyrtimin e rivënies në punë të Termocentralit nëpërmjet gazit të TAP-it. Por efektiviteti i studimit vihet në dyshim për faktin se gazsjellësi TAP ende nuk ka miratuar kuotat shtesë të gazit në Shqipëri.
Tenderi i dytë ka të bëjë me përzgjedhjen e një kompanie që do të japë konsulencën e nevojshme se si mund të zgjidhet defekti në tubat e ftohjes dhe të detajojë kostot për riparimin e tij. Sipas KESH, vetëm konsulenca do të kushtojë mbi 1 milion dollarë. Zgjidhjet që do të ofrojnë këto dy studime pritet të sjellin miliona euro të tjera shpenzime për arkën e shtetit, pasi përshtatja e TEC për gazin e TAP kërkon një investim krejt të ri për të lidhur objektin që është në Vlorë me pontilin e depozitave të gazit në Fier duke përfshirë këtu edhe ridimensionimin e kartës teknologjike.
Ministria e Energjetikës pohon që edhe me gazin e TAP, TEC-i i Vlorës më shumë, se sa për prodhim parësor, do të shërbejë si një backup për sistemin energjetik. Varianti më i keq është ta lësh siç është.

Deri më tani shpenzimet për TEC-in llogariten rreth 136 milionë dollarë, nga të cilat 129.9 milionë për ndërtimin dhe pjesa tjetër llogaritet kosto operacionale dhe paga për administrimin e objektit tashmë në konservim.
Por në fund janë qytetarët shqiptarë ata që po paguajnë të gjithë faturën e shumëfishtë që ka krijuar investimi në këtë objekt joproduktiv.
Borxhi i jashtëm i vendit u shtua me 2.3% nga huatë e marrë për TEC-in, teksa shpenzimet për mirëmbajtjen e objektit llogariten sa 10%e kostove të Furnizuesit Publik me Shumicë të Energjisë (degë e shitjes së KESH), të cilat janë transferuar në tarifat fundore për konsumatorët.

Kostot fikse që i krijon TEC Vlora Korporatës Elektroenergjetike në një vit fiskal janë rreth 1.5 miliardë lekë, ku përfshihet mirëmbajtja dhe shlyerja e kësteve të kredive, sipas përllogaritjeve të Entit Rregullator të Energjisë në vitin 2012.Sipas përllogaritjeve të Bankës Botërore në shtator të vitit 2012, shpenzimet për ndërtimin e termocentralit të ri të Vlorës arritën vlerën e 129.9 milionë dollarëve, nga të cilat 125 milionë u përdorën për ndërtimin e objektit me cikël të kombinuar naftë dhe gaz dhe 4.8 milionë dollarë të tjera ishin shpenzime për asistencë teknike dhe trajnime. Gjithashtu një shumë prej 4.8 milionë dollarësh u vu në dispozicion si kontingjent fizik. Për ndërtimin e TEC-it, Financimet u siguruan kryesisht nga kredi të jashtme. BERZH kontribuoi me 48.7 milionë dollarë, Banka Europiane e Investimeve me 48.7 milionë dollarë, Banka Botërore nëpërmjet financimeve IDA me 25 milionë dollarë dhe agjencitë e tjera të financimit siguruan edhe 12.6 milionë dollarë. Në total, kuota e financimit arriti në 135 milionë dollarë.Interesi mesatar i huave është 5.6%, sipas të dhënave nga Ministria e Financave.
KESH sqaron se vetëm kostot operacionale për katër vitet e fundit arritën601 milionë lekë ose 5 milionë dollarë.
Gjithashtu KESH paguan edhe 60 punonjës, të cilët bashkë me koston e karburantit në një vit kalendarik, harxhojnë edhe rreth 1 milion dollarë të tjera.

Nga ana tjetër, qeveria shqiptare ka shlyer gati gjysmën e huave 80 milionë euro të marra nga BERZH dhe BEI për ndërtimin e TEC-it. Ndaj BERZH do të shlyhen edhe 14.9 milionë euro deri më prill të vitit 2019 dhe ndaj Bankës Europiane të Investimeve (EIB) edhe 29.3 milionë euro të tjera deri në vitin 2023.
Kreditë do të shlyheshin me të ardhurat që do të siguroheshin nga shitja e energjisë së prodhuar nga TEC-i pasi ai të ndërtohej. Por për shkak të defektit në turbinat e ftohjes dhe kostove të larta, prodhimi nuk është realizuar, duke bërë që borxhi dhe kostot e tij të shërbehen nga taksat e shqiptarëve.
Linja e interkonjeksionit me Kosovën është në të njëjtën rrugë. Teksa kredia ka nisur të shlyhet, askush nuk mund të thotë se kur ajo mund të vihet në punë.

Shanset e humbura të Shqipërisë

Kompania shtetërore italiane e transmetimit të energjisë, TERNA, është duke avancuar në ndërtimin e një linje kabllore nënujore për transmetimin e energjisë elektrike me Malin e Zi, e parashikuar për të nisur nga transmetimi i energjisë këtë vit. Me ndërtimin e saj, Shqipëria humbi përfundimisht mundësinë për të tranzituar në periudhë afatmesme energjinë nga Ballkani në Itali dhe anasjelltas, kur dihet se interesi i kompanive shtetërore italiane ka qenë shumë i madh që linja e transmetimit të energjisë me kabllo nënujore të niste nga Shqipëria, nisur nga distanca e shkurtër që mundësonte projektin me kosto më të ulët.

Në vitin 2007, qeveria shqiptare nënshkroi një memorandum mirëkuptimi me administratorin e përgjithshëm të kompanisë “Enel”, Fluvio Conti, për zhvillimin e sistemit energjetik shqiptar.
Në themel të marrëveshjes ishte ndërtimi i një termocentrali me qymyr në rajonin e Durrësit nga gjiganti italian i energjisë. Investimi kapte një vlerë prej 1.9 miliardë dollarësh dhe në të përfshihej edhe ndërtimi i një linje të re transmetimi nënujore për energjinë drejt Italisë.

Por përpjekjet gati 6-vjeçare me Shqipërinë nuk kanë rezultuar të suksesshme ndaj fqinjët italianë e kanë finalizuar projektin e transmetimit të energjisë me Malin e Zi.
Punimet janë duke avancuar. Investimi nga TERNA kap një vlerë 760 milionë euro, ku 100 milionë euro ishin investime në rrjetin ekzistues në Malin e Zi.
Linja e transmetimit të energjisë me kabllo nënujore do të lidhë Italinë me Ballkanin nëpërmjet në 415 kilometër me kapacitet 400 kilovolt nga Villanova në Kotorr me një kapacitet transmetues prej 1,000 megavat.

Si ndikojnë linjat e transmetimit të energjisë në ekonomi

Një analizë e Komisionit Europian për investimet në rajonin e Ballkanit detajon se ndërtimi i linjës së interkonjeksionit të energjisë elektrike 400 kV Shqipëri-Maqedoni do të sjellë përfitime shtesë në Prodhimin e Brendshëm Bruto të Shqipërisë prej 314 milionë eurosh.
Ky projekt synon ngritjen dhe fuqizimin e një tregu të përbashkët të energjisë në rajonin e Ballkanit, çka në vijimësi do të sillte rënie të kostove të furnizimit ndërmjet vendeve.

Ky projekt është pjesë e nismës së Komisionit Europian për të krijuar korridorin e transmetimit të energjisë elektrike ndërmjet Bullgarisë, ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë, Shqipërisë, Malit të Zi dhe Italisë. Seksioni midis Bullgarisë dhe ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë ka përfunduar dhe ndërtimi i linjës kabllore nën det mes Italisë dhe Malit të Zi është duke u zhvilluar.
Përveç kësaj, një lidhje e re 400 kV midis Shqipërisë dhe Malit të Zi është tashmë në veprim.
Në Shqipëri, rritja e ndjeshme e ngarkesës vjetore për shkak të burimeve të reja gjeneruese po ushtron presion mbi sistemet aktuale të transmetimit – vë në dukje analiza e KE-së. Kjo është bërë shkak për ndërprerje të shpeshta të furnizimit me energji elektrike për konsumatorët vendas dhe bizneset.

Komisioni Europian vë në dukje se sistemet ekzistuese të transmetimit nuk do të jenë në gjendje për të përballuar burimet e reja gjeneruese të planifikuara për t’u zhvilluar në Jugun e Shqipërisë (p.sh., hidrocentraleve në Devoll, Vjosë, dhe kaskadat e lumit Osum dhe HEC-et e tjera të vogla në lumenjtë e Jugut).
Ndaj dhe linja e re e transmetimit me Maqedoninë do ta bëjë sistemin e furnizimit me energji elektrike në jug të Shqipërisë më të sigurt. Të paktën 800.000 njerëz dhe industritë e shumta në Fier dhe Berat, Kuçovë dhe rajonin e Elbasanit do të përfitojnë nga furnizimi i pandërprerë me energji elektrike, thuhet në studim.

Komisioni Europian dhe Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim ofruan ndihmë financiare për fazat e identifikimit të projektit, si pjesë e Kornizës investuese për Ballkanin Perëndimor. Aktualisht Shqipëria dhe Maqedonia kanë përfunduar procedurat për kredinë dhe është gati për të nisur puna.

Revista Monitor,  24.04.2017