info@energjia.al

Sa nga energjia elektrike në botë është ende e varur nga qymyri, nafta apo gazi? Harta e përpiluar nga Go Compare, tregon qartë se cilat vende mbështeten më shumë në energjinë bërthamore dhe që po përdorin energji krejtësisht të rinovueshme për të mbajtur dritat.

Pavarësisht faktit se ndryshimet klimatike dhe presioni i vendosur nga konventat ndërqeveritare, dy të tretat (67%) të energjisë elektrike në botë prodhohen nga lëndët djegëse fosile.

Ka rreth 14 vende që përdorin vetëm lëndë djegëse fosile për të gjeneruar energjinë elektrike. Shumica e tyre janë shtete të pasura me naftë në Lindjen e Mesme dhe Azi, Trinidad dhe Tobago, të cilët gjithashtu kanë fusha të pasura të naftës dhe Botsvanë, e cila po përpiqet të shkundë vartësinë e saj të qymyrit.

Lëndët djegëse fosile mbajnë një pjesë prej 68% të përzierjes energjetike të Mbretërisë së Bashkuar, ndërsa qymyri dhe gaz natyror vazhdojnë të përdoren për të prodhuar energji elektrike, që është 23% më e lartë se mesatarja e BE prej 45%, shkruan raporti.

Vetëm shtatë vende në botë përdorin energji të rinovueshme për të prodhuar të gjithë energjinë elektrike. Islanda shfrytëzon më së shumti energjinë e saj gjeotermale. Pjesëmarrës të tjerë, ndoshta të papritura në atë listë janë Etiopia, Shqipëria dhe Zambia – vende që nxjerrin energji nga lumenjtë e tyre për të mbajtur dritat, citon raporti. Norvegjia, e cila është eksportuesi më i madh i naftës në BE, merr më pak se 2% të energjisë elektrike nga lëndët djegëse fosile, ndërsa 98% vijnë nga burime të rinovueshme.

Nga 30 vendet që përdorin reaktorë bërthamorë për të prodhuar energji elektrike, 19 janë në Europë. Franca prodhon më shumë se 74% të energjisë elektrike nga energjia bërthamore, ndërsa Belgjika, Sllovakia dhe Hungaria varen për 50% të furnizimit me energji elektrike.

Revista Monitor,  19.10.2017

Flet Këshilltari i Presidentit të SOCAR, Murad Heydarov: Shqipëria është një treg i pazhvilluar dhe gazi nuk është shumë përfaqësues në kombinimin e burimeve të energjisë. Shanset që nuk duhen humbur…

Shqipëria duhet të jetë aktive në lobimin e saj pranë institucioneve financiare ndërkombëtare për t’i afruar ato rreth projektit të gazifikimit. Kjo do t’i siguronte asaj mundësinë që masterplani në letër të konkretizohej. Për Këshilltarin e Presidentit të SOCAR (kompania shtetërore e naftës dhe gazit në Azerbajxhan), njëkohësisht CEO i SOCAR Balkans dhe anëtar bordi në projektin e gazsjellësit TAP, Murad Haydarov, zgjidhja është te mbështetja e jashtme. Sipas tij, afrimi i palëve të tjera të interesuara si Banka Botërore, qeveritë europiane përfshi edhe atë të Azerbajxhanit, mund të ishin zgjidhja për financimin e një projekti si gazifikimi.

“Asnjë vend nuk mund të mbështetej vetëm te burimet e veta për të zbatuar një projekt si ky. Edhe vendet e zhvilluara s’mund ta bëjnë këtë. Ajo që do të na pëlqente dhe që po shohim si mundësi është ngritja e një grupi investitorësh që përfaqësojnë grupe interesi të ndryshme, që të ndihmojnë qeverinë shqiptare të zbatojë projektin. Këto mund të jenë Komuniteti i Energjisë, Bashkimi Europian, mund të jetë Banka Botërore, qeveri të ndryshme europiane përfshirë edhe qeverinë e Azerbajxhanit, por ideja është të kesh një grup të plotë investitorësh që do të koordinonin asistencën ndaj Shqipërisë për të zbatuar projektin”, tha Haydarov në një intervistë për Monitor. Ai shprehet se SOCAR do të dëshironte të zgjeronte më shumë projektet e saj në rajonin e Ballkanit Perëndimor, ku përfshihet edhe Shqipëria, por legjislacioni i Bashkimit Europian ka disa limitime që duhet të respektohen.

Shqipëria ka shprehur ambicien e gazifikimit dhe ka avancuar deri në hartimin e një masterplani. Ju si e shihni këtë objektiv? Sa gjasa ka të realizohet apo rrezikon të mbetet thjesht një ëndërr në sirtar?

Ne kemi qenë në negociata me qeverinë shqiptare për projektin që lidhet me gazifikimin e vendit tuaj dhe janë disa marrëveshje të bazuara në një memorandum të vitit 2014, kur Shqipëria kërkoi asistencën tonë teknike për të ndihmuar në ngritjen e një tregu gazi. Mendojmë që ky është një projekt realist dhe Shqipëria e meriton që të jetë pjesë e korridoreve të gazit për dy arsye: Shqipëria është një pjesëmarrëse direkte në Korridorin e Jugut duke ofruar territorin e saj për Gazsjellësin Trans Adriatik dhe sigurisht nëse vendi bashkëpunon me investitorët dhe klientët në garantimin që gazi të transmetohet në treg, duke përdorur territorin e vendit sigurisht, që është logjike që të kuptohet dhe ambicia e qeverisë për të marrë nga ky gaz.

Së dyti, Shqipëria lokalizohet në një rajon që ne e quajmë Ballkani Perëndimor, një rajon që vuan më shumë nga mungesa e burimeve të gazit dhe nga varësia tek një burim energjie. Në rastin e Shqipërisë, kemi një vend me një treg të pazhvilluar dhe gazi nuk është shumë përfaqësues në kombinimin e burimeve të energjisë. Në të kaluarën, ky vend ishte prodhues gazi por burimet janë mbaruar. Ndaj ky është një prioritet për Bashkimin Europian dhe Komunitetin e Energjisë, si dhe për Azerbajxhanin që të ndihmojë këto vende të Ballkanit Perëndimor për të siguruar gaz në mënyrë të përballueshme, të mjaftueshme dhe në mënyrë të rregullt për të rritur sigurinë energjetike të tyre dhe të ofrojnë një opsion më konkurrues energjetik për industrinë dhe popullsinë.

Cilat janë disa nga përfitimet që mund të ketë ekonomia nga plani i gazifikimit?

Së pari është një produkt që ofron energji të pastër, në të njëjtën kohë gazi është shumë më konkurrues sesa burimet e tjera të energjisë, ndoshta me një përjashtim të hidrikut, por duhet të kuptojmë se pjesa e energjisë nga burimet hidrike ka një pasiguri të madhe që e shoqëron. Për shembull, di që kjo verë ishte shumë e thatë dhe kjo preku sigurinë energjetike të vendit.

Është e vërtetë se Shqipëria ka burime të pasura ujore por kjo nuk është e mjaftueshme për të garantuar siguri të mjaftueshme energjetike. Ndaj përveçse të qenët një mall shumë konkurrues, gazi është edhe një garantues i sigurisë energjetike. Edhe nëse ky vend nuk varet tërësisht tek gazi dhe ka disa burime të tjera, sërish duhet një kombinim i burimeve të qëndrueshme, duke siguruar që vendi dhe popullsia të marrë energji në çdo kohë, në çdo stinë dhe me sasinë që kërkohet për të mbajtur një situatë normale ekonomike.

Alternativa

Është e vërtetë se Shqipëria ka burime të pasura ujore, por kjo nuk është e mjaftueshme për të garantuar siguri të mjaftueshme energjetike. Ndaj përveçse të qenët një mall shumë konkurrues, gazi është edhe një garantues i sigurisë energjetike.

Cilët janë disa nga sektorët që mund të përfitojnë të parët nga gazi?

Mendoj se e para nga të gjitha, industria. Dhe përmes zhvillimit të energjisë termale shtesë (termocentralet) nga gazi, kjo do të sjellë shumë përfitim edhe për popullsinë. Si hap i dytë, fokusi duhet të jetë te qytetet e mëdha apo komunitetet e mëdha që mund të gëzojnë furnizimin alternativ me energji, por idealja sikurse e thashë është të nisni me industrinë.

Për të zbatuar një projekt si ky i gazifikimit, padyshim që do një mbështetje shumë të madhe financiare. Shqipëria nuk ka në dispozicion një shumë të tillë që mund të kalojë miliarda euro. Cila është rruga më e mirë për të siguruar këtë mbështetje financiare në këndvështrimin tuaj?

Me siguri, Shqipëria nuk i ka këto para që duhen për një projekt si ky dhe ajo s’mund ta bëjë e vetme këtë pjesë. Por duke marrë parasysh zhvillimin e shpejtë ekonomik të Shqipërisë dhe krahasuar me atë çfarë ishte vendi katër apo pesë vite më parë, ajo që vë re është një rritje e shpejtë. Së dyti, asnjë vend nuk mund të mbështetet vetëm te burimet e veta për të zbatuar një projekt si ky.

Edhe vendet e zhvilluara s’mund ta bëjnë këtë. Ajo që do të na pëlqente dhe që po shohim si mundësi është ngritja e një grupi investitorësh që përfaqësojnë grupe interesi të ndryshme, që të ndihmojnë qeverinë shqiptare të zbatojë projektin. Këto mund të jenë Komuniteti i Energjisë, Bashkimi Europian, mund të jetë Banka Botërore, qeveri të ndryshme europiane, përfshirë edhe qeverinë e Azerbajxhanit, por ideja është të kesh një grup të plotë investitorësh që do të koordinonin asistencën ndaj Shqipërisë për të zbatuar projektin.

Gazifikimi

Ajo që do të na pëlqente dhe që po shohim si mundësi është ngritja e një grupi investitorësh që përfaqësojnë grupe interesi të ndryshme, që të ndihmojnë qeverinë shqiptare të zbatojë projektin. Këto mund të jenë Komuniteti i Energjisë, Bashkimi Europian, mund të jetë Banka Botërore, qeveri të ndryshme europiane.

SOCAR është një nga kompanitë më të mëdha që operon në sektorin e gazit në nivel ndërkombëtar, por edhe një aksionere me 20% të aksioneve në projektin TAP. A po shihni mundësi të tjera për investime në Shqipëri, ose angazhimin me projekte të reja qoftë dhe gazifikimi?

gas gazPo marrim në vlerësim disa mundësi për projekte biznesi në rajon në përgjithësi, jo vetëm në Shqipëri, por duhet të kemi parasysh që ka kufizime nga Bashkimi Europian për pjesëmarrjen tonë sipas legjislacionit. Ne kishim plane të mëdha, si fillim për blerjen e DESFA-s (kompania shtetërore greke e transmetimit të gazit) por për fat të keq nuk mund të mbyllnim një marrëveshje për shkak të limitimeve që imponon legjislacioni europian për gazin. Ndaj, ndërsa do të shohim mundësi të reja biznesi për këtë rajon, do të na duhet të marrim parasysh edhe limitimet që ekzistojnë dhe sfida të tjera ligjore. Por ne po vazhdojmë ta shohim këtë rajon si një treg potencial për gazin tonë në një fazë të dytë të Korridorit Jugor të gazit, që është kontraktuar për të transmetuar fillimisht 10 miliardë metër/kub gaz në Europë duke nisur nga 2020. Projekti po avancon sipas planit dhe gazi do të jetë gati për tregun europian.

Tani po shohim për fazën e dytë dhe çfarë mund të bëjmë dhe këtu përfshihen edhe rajonet potenciale. Strategjia e marketingut është e orientuar tek Europa Juglindore, Ballkani Perëndimor, ndoshta ato vende që janë me një rrjet gazi si Bullgaria apo Greqia. Ndaj nga kjo perspektivë ne kemi plane të mëdha, por po i shohim me kujdes këto plane, po informohemi sesi prezenca jonë mund të garantohet në këtë rajon si dhe po zgjerojmë konsulencën tonë teknike duke e parë veten si një burim gazi dhe jo si investitor dhe e gjitha kjo për shkak të limitimeve të legjislacionit për energjinë në BE.

A ka SOCAR një interes direkt te projekti tjetër i gazsjellësit IAP (Jonian-Adriatik)?

E shohim IAP-in si një zgjatim logjik të Korridorit të Jugut, ndaj mendojmë që IAP mund të bëhet një pjesë integrale e këtij korridori. Sigurisht që para është një rrugë e gjatë dhe duhet që të kalojmë disa faza, por jemi të lumtur të bashkëpunojmë me promovuesit e projektit, do të japim asistencën tonë teknike, do të koordinojmë edhe pjesën e lobimit të jashtëm për IAP dhe komunitetin e tij. Ndaj në këtë fazë, plani është që të ngrihet kompania e projektit për t’i çelur rrugë hapave të tjerë. Sapo të ngrihet kjo kompani, ne do të vendosim se cilët do të jenë fazat e tjera.

Çfarë mund të bëjë qeveria për të përmirësuar klimën e biznesit dhe për të tërhequr investitorë të rinj në këtë fushë, pra tek gazi?

Mendoj se qeveria e re do të ketë vullnetin për ta përmirësuar dhe sigurisht, e para është përmes amendimeve të legjislacionit sipas kërkesave që imponon Komuniteti i Energjisë apo Bashkimi Europian. Sërish ne kuptojmë që Shqipëria ka shanse shumë të mira për të përmbyllur procesin e integrimit në BE, ndoshta në këtë drejtim, disa nga masat që do të merren, do t’i shërbejnë dy çështjeve, së pari liberalizimit të mëtejshëm të ekonomisë dhe kjo të jetë më pas në shërbim të integrimit. Deri më tani, qeveria ka punuar mirë, të paktën në raport me atë që ne shohim mbi projektet tona, nuk kemi pasur asnjë problem me asnjë prej qeverive sa i përket Projektit Trans Adriatik në territorin shqiptar.

Kjo qeveri ka përdorur në shumë raste pjesën e partneriteteve publike-private për shërbime apo projekte. Nuk përjashtohet që edhe pjesa e gazifikimit të ketë një përvojë të tillë? Ju si e shihni këtë opsion?

Nëse kjo do të garantonte një zbatim të planit të gazifikimit, pse jo. Për masterplanin e gazit duhet të ketë shumë palë të interesuara dhe përfshirja publike dhe private njëkohësisht mund të jetë një hap i mirë.

Vitin e kaluar pati një rishikim të marrëveshjes mes TAP dhe Shqipërisë, ku u fol për një rritje të përfitimeve. Çfarë e ndryshoi mendjen e aksionerëve që të bëheshin këto lëshime?

Dua të saktësoj diçka. Nuk ka ndryshuar asnjë në marrëveshjen mes TAP dhe Shqipërisë. Por kjo marrëveshje kalon në disa faza. Është ajo fillestare ku bihet dakord mbi disa pika dhe kur çështja ka avancuar dhe palët kanë arritur objektivat, ka një fazë të re negocimi më të detajuar.

Koncepti origjinal nuk ka ndryshuar ndërkohë që ishte parashikuar një fazë negociatash sepse vetë TAP është angazhuar që në fillim për të ndihmuar qeverinë me masterplanin e gazit, në termat e përfitimeve sociale për popullsinë, për të marrë përsipër ndërtimin e kapaciteteve për institucionet e gazit. Kjo ishte marrëveshja fillestare. Ajo që ndodhi që negociatat u finalizuan, marrëveshja e etapës së re, u finalizua dhe tani është faza e re ajo e zbatimit që ka filluar.

TAP është parë si një zgjidhje për situatën në Europë lidhur me sigurinë energjetike. A besoni që kjo është vërtet një fazë e re për kontinentin dhe Ballkanin?

Po vërtet mendoj se po hyjmë në një fazë shumë interesante të industrisë së gazit që është integrimi i gjithë Europës në një treg energjie. Ne si prodhues kemi një interes të madh dhe mendojmë që mund të kontribuojmë pozitivisht në këtë fazë.

Sapo të kemi një treg të madh europian të integruar me përfshirjen e disa vendeve që nuk kanë pasur industri gazi apo janë varur shumë në një burim, është një mjedis legal dhe i përshtatshëm tregtar për ne që të kontribuojmë dhe të jemi prezentë. Nga kjo perspektivë, ne besojmë se Korridori Jugor i Gazit mund të shërbejë në interesin e gjithë vendeve të Europës për të rritur sigurinë energjetike të tyre.

Në anën tjetër, zgjerimi i mundësive të tregut për prodhuesit e gazit është gjithashtu një kontribut për sigurinë tonë si industri. Pra është një përfitim i përbashkët dhe ndoshta është hera e parë në dekadën e fundit që në treg kemi konkurrencë reale. Konsumatori i fundit mund të përfitojë nga kjo dhe gjithashtu edhe investitorët apo prodhuesit e tjerë të gazit. Mendoj se për të gjithë prodhuesit e gazit krijohen mundësi të barabarta. Kjo është një konkurrencë reale, që nuk synon që të jemi në luftë ndaj njëri-tjetrit, por që të plotësojmë njëri-tjetrin për të sjellë energji në ato tregje që varen nga vetëm një burim. Në këtë cikël parashikimi është që të përfitojnë të gjithë. Me shumë mundësi, në dekadën tjetër që fillon në vitin 2020, do të hyjmë me një zgjidhje inovative për të siguruar energjinë në vendet e Europës.

Revista Monitor,  16.09.2017

Nëse Enver Hoxha do merrte një vendim që të mos investonte në Industrinë e Naftës,  atëherë çdo gjë do kish mbaruar dhe asgjë nuk do ishte zhvilluar sepse vendimmarrës ishte Ai dhe vetëm Ai. Prandaj mund të themi që Enver Hoxha ka lozur një  rol të  rëndësishëm politik në zhvillimin e industrisë së naftës dhe gazit

 Para disa ditësh në një shkrim të gjatë në ‘DITA’, duke kujtuar 100-vjetorin e shpimit të pusit të parë të naftës, autori Astrit Avdulaj, argumentonte se ai pus ndryshoi historinë e Shqipërisë dhe përcaktoi zhvillimet politike gjatë shekullit të 20-të. Ajo analizë përfshinte një periudhë rreth 20-vjeçare, ku dhënia e naftës me koncesion të huajve e bëri Ahmet Zogun president dhe mbret të Shqipërisë. Por, si ka shkuar historia e naftës shqiptare pas çlirimit e deri në ditët e sotme? Gjatë regjimit komunist nuk kishte koncesione të mirëfillta, por kthetrat e të huajve gjithsesi ishin të pranishme. Në fillim të jugosllavëve, mandej të sovjetikëve…

Dënimi i “sabotatorëve” në naftë dhe a është e vërtetë shprehja se ku hidhte kapelën Enver Hoxha, shpohej një pus nafte?

Gjithsesi, industria e naftës ka pësuar një ndryshim dhe zhvillim të jashtëzakonshëm. Në këtë intervistë me Prof. Dr. Fatmir Shehun, trajtohen me kompetencë e profesionalizëm këto çështje. Prof. Shehu ka qenë ish-anëtar i Komisariatit të Posaçëm të Industrisë së Naftës, Drejtor i Përgjithshëm i Industrisë së naftës në Ministrinë e Industri-Minierave, Zv/ministër që mbulonte Industrinë e naftës  në Ministrinë  e Energjetikës dhe Drejtor i parë i Institutit Teknologjik të naftës dhe Gazit. Po ashtu punonjës shkencor si dhe  studiues dhe projektues në fushën e shpimeve të thella dhe shumë të thella dhe vazhdon të jetë konsulent i rëndësishëm në këtë sektor.

Intervistoi Xhevdet Shehu

– Profesor, a konsiderohej nga komunistët industria e naftës dhe gazit një degë e rëndësishme e ekonomisë?

 Kjo është një pyetje esenciale e cila ka të bëjë me qëndrimin që mbajti shteti komunist në lidhje më këtë industri të rëndësishme. Kam drojë se përgjigja në kuadrin  e kësaj interviste është shumë e shkurtër dhe ndoshta nuk do të jetë shteruese. Unë mendoj se industria e naftës dhe e gazit është dega më e rëndësishme e ekonomisë sonë. Por si sukseset ashtu dhe dështimet e kësaj industrie lidhen me një emër: atë të Enver Hoxhës. Ai ishte shumë i interesuar për këtë degë të ekonomisë sonë. Pse ka qenë e rëndësishme dhe mendoj se akoma është – Industria e Naftës dhe gazit për vendin tonë? Ajo ka qenë dhe mendoj se mbetet akoma, sepse trualli shqiptar ka një sasi rezervash të konsiderueshme nafte dhe gazi dhe mund të konsiderohet si një vend që ka rezerva relativisht  më të shumta nga shume shtete të tjerë të Europës. Po ashtu industria e naftës e vendit tonë ngelet e rëndësishme sepse veç rezervave, pozicioni jonë gjeografik është afër tregut lubi të Europës që naftën dhe gazin e kërkon jashtëzakonisht shumë. Ekonomia shqiptare mbasi pushtetin në Shqipëri e morën komunistët, kish kërkesa të shumta për naftë dhe nënproduktet e saj sepse ekonomia kish një trend të hovshëm zhvillimi. Industria e naftës pati një vëmendje të posaçme që në momentet e para pas çlirimit të vendit. Menjëherë pas çlirimit të vendit, u intensifikuan shumë punimet e rindërtimit të industrisë së naftës sepse ajo gjatë luftës pësoi mjaft dëme. Që në fillim Partia Komuniste dhe pak më vonë PPSH, në punën e saj për të rindërtuar vendin, përdori punën stimuluese dhe vullnetare të popullit të entuziazmuar nga çlirimi i vendit, të përpunuar me ëndrrën se tanimë populli është zot i fateve të tij dhe se rruga komuniste ishte rruga e perspektivës, e prosperitetit dhe e begatisë së vendit dhe popullit, e cila do çonte drejt “lugës së florinjtë”. Siç duket ata që e thoshin, kishin besim tek kjo thënie shumë atraktive, por dhe ata që e dëgjonin kishin shumë shpresë që ta arrinin. Brenda një kohë shumë të shkurtër u vunë në gjendje normale pune kantieret e naftës në Patos dhe Kuçovë dhe filloi puna për shtimin e numrit të puseve të shpimit dhe rritjes së prodhimit të naftës.

– Si ishin hapat e parë për forcimin e kësaj industrie?

– Periudha 1944-1947 ishte periudha më e vështirë për industrinë e naftës shqiptare. Me vendim të posaçëm të qeverisë dhe personalisht të Enver Hoxhës u dërgua në Kuçovë, në  vjeshtën e vitit 1944 Komisari i  jashtëzakonshëm Koço Theodhosi dhe në maj të vitit 1946, ngrihet drejtoria e  Kantierit në Kuçovë me detyrë dhe objektiva konkrete si: të riparohej naftësjellësi Kuçovë-Vlorë, të ndërtoheshin dy distileri për të furnizuar vendin me karburante, të ndërtohej centrali elektrik dhe bazat mekanike etj. Krahas punimeve që bëheshin për të vënë në punë kantierin e  Kuçovës u punua edhe për vënien në punë të kantierit të Patosit.

– Në atë kohë u dënuan me vdekje disa specialistë të naftës si sabotatorë ndërkohë që kthetrat jugosllave u futën si asnjëherë në ekonominë tonë. Pse ndodhi kështu?

– Puna që bënë specialistët italianë, dhe drejtuesit e tyre sidomos ish-drejtori Andrea Taraskoni si dhe specialistë të tjerë si Stanislav Zuberi, Riza Alizoti etj., u konsiderua armiqsore nga rregjimi komunist duke i larguar italianët  nga kantieret e naftës si dhe duke dënuar me vdekje ata me kryesorët në janar të vitit 1947. Këto dënime sigurisht ishin shumë të padrejta dhe shumë dëmprurëse edhe për ecurinë e industrisë së naftës, por mendoj se një gjë e tillë  shpjegohet me faktin se në atë kohë komunistët kishin një urrejtje patologjike për të huajtë sidomos për gjermanët dhe italianët si dhe siç e quanin ata, “klasën e përmbysur të bejlerëve dhe agallarëve”. Jugosllavia me të cilën gjatë kësaj kohe kishim miqësi të ngushtë, me qëllimet e saj të mbrapshta që ta bënte Shqipërinë Republikë të shtatë, thurte plane se si të gllabëronte ekonominë shqiptare sidomos industrinë e naftës. Sipas marrëveshjes midis të dy vendeve më 24 shkurt 1947 u formua shoqëria Shqiptaro-Jugosllave e naftës me qendër në Tiranë. Kjo shoqëri  kishte në vartësi vendburimin e naftës në Kuçovë  dhe Patos, atë të bitumit në Selenicë të Vlorës, si dhe gjithë zonat perspektive për kërkim dhe zbulim nafte, gazi dhe bitumi. Jugosllavët, me qëllim që ta merrnin naftën brut e ta çonin në rafinerinë e tyre në Rjeka, bënë që dy distileritë e ngritura në Kuçovë të punonin me 30% të kapacitetit, ndaluan shpimet në zonat e reja, morën motorat e sondave shqiptare edhe i çuan në Jugosllavi me pretekst për “remont” dhe nuk i sollën më. Jugosllavët që nuk kishin investuar as një qindarkë në industrinë e naftës të Shqipërisë, deshnin të hiqeshin si pronarë të saj deri sa në fillim të vitit 1948  Zëvendës-ministri i Minierave Jugosllave Ing. Dullar, kërkoi vartësinë e kantiereve shqiptare të naftës direkt nga ndërmarrja qendrore e Naftës në Jugosllavi. Me prishjen e marrëdhënieve me Jugosllavinë në vitin 1948 , ndërpreu funksionimin dhe kjo shoqëri shqiptaro-jugosllave e cila kërkoi vetëm të rrëmbente nga pasuritë shqiptare.

– Pastaj ne u lidhëm me sovjetikët. A ishte kjo një “robëri” e re edhe për naftën?

– Nuk mund të shprehemi kështu. Dhe ja sepse. Mbas prishjes së marrëdhënieve me Jugosllavinë dhe forcimin e marrëdhënieve me ish-BRSS, duke parë leverdinë e zhvillimit të industrisë së naftës, qeveria e Enver Hoxhës në vitin 1948 organizoi Drejtorinë e Përgjithshme të Naftës (Kombinatin e Naftës) me qendër në Kuçovë e cila përmblidhte gjithë aktivitetin e Industrisë së naftës. Në këtë Kombinat trajtoheshin të gjitha problemet që kishin të bënin me industrinë e naftës ku deri në vitin 1961 në krye të gjithë punëve ishin specialistë dhe këshilltarë sovjetikë me mjaft eksperiencë dhe shumë dashamirës mbas të cilëve specialistët shqiptarë përfituan eksperiencë.

Enver Hoxha një vëmendje e veçantë i kushtoi kualifikimit të punëtorëve dhe përgatitjes së kuadrove të larta duke dërguar studentë në ish-BS, Rumani, Çeki, Poloni etj. Po ashtu u tërhoq ndihma nga vendet ish-socialiste në radhë të parë me specialistë që të bënin studimet dhe projektimet e nevojshme dhe më vonë u importuan makineri për të gjitha nevojat që kish industria e naftës si sonda, autotraktorë, makineri metal-prerëse, pajisje të ndryshme teknologjike etj. Me ndihmën e specialistëve sovjetikë, ndihmë kjo që u intensifikua mbas vitit 1950  e deri në vitin 1961, kur u prishën marrëdhëniet ndërshtetërore, industria e Naftës pati mjaft zhvillime si në fushën e studimeve gjeologjike, në shpimin e puseve dhe në zbulimin në vitin 1957 të  vendburimit të Marinzës që bashkë me Patosin që tashmë ishte zbuluar dhe që ishte një vazhdim verior  i kërkimeve nga e njohura tek e pa njohura  – përbënin një nga vendburimet më të mëdhenj në Europë që sot quhet vendburimi i Patos–Marinzës. Ky zbulim i dha një hov shumë të madh kërkimeve dhe zhvillimit të vetë industrisë së naftës në vendin tonë.

– Po pas ikjes së specialistëve sovjetikë dhe specialistëve të tjerë të huaj, si eci industria e naftës dhe e gazit?

– Ajo ishte një periudhe e vështirë në fillim, madje shumë e vështirë. Nga historia kujtojmë shpesh atë që u tha Hanibali ushtarëve të tij: “atje ku s’ka rrugë, hapeni vetë!”. Me gjithë se largimi i specialistëve sovjetikë ndodhi kur tashmë ishte zbuluar një vëndburim i madh naftë-gaz mbajtës siç ishte ai i Marinzës, Shqipëria e vetmuar,  e kishte shumë të nevojshme gjetjen e burimeve të reja të naftës dhe gazit. Duhet thënë se kjo kërkesë dhe kjo situatë  detyroi grumbullimin e tërë forcave të mundshme, dhe si rezultat çoi në disa suksese shumë të kënaqshme si në zbulimin e rezervave të reja, ashtu dhe në rritjen e prodhimit. Fill mbas ikjes së specialistëve sovjetikë, në vitin 1962 u zbulua vendburimi i parë në formacionet karbonatike siç ishte vendburimi i Visokës. Kjo gjë ishte një sukses mjaft i madh për këmbënguljen që u tregua nga udhëheqësit e shtetit dhe të vetë Enver Hoxhës dhe të specialistëve të industrisë së naftës, të cilët të mbështetur vetëm në eksperiencën e tyre arritën që të konkretizohej një objekt i ri kërkimi –ai  i  gëlqerorëve sepse deri në atë kohë si objekt kryesor dhe produktiv kërkimi për naftën dhe gazin konsideroheshin ranorët. Në këtë objekt kishim dhe zbulimet konkrete të rezervave të naftës dhe gazit. Një arritje e tillë, dmth zbulimi i naftës në formacionet karbonatike, formuloi një akuzë politike për specialistët e ikur sovjetikë duke thënë që ata me qëllime sabotimi i kishin abandonuar dhe zhvlerësuar kërkimet në objektin me kolektorët karbonatikë (gëlqerorët). Në fakt, gjatë kohës së punës së specialistëve sovjetikë në industrinë e naftës, ata dhanë disa pika shpim – kërkimi, madje shumë afër objekteve të zbuluara për kërkime në objektin e gëlqerorëve si: pusin Q.Stalin 601, Pusi i Urës Vajgurore (602) , Pusi Verbas-3 me thellësi rekord për kohën 3500m etj. Kësisoj, mendoj se faktikisht, nuk mund të bëhet akuza që specialistët sovjetikë nuk i konsideronin perspektivë formacionet karbonatike por mund të thuhet se ata ishin në proces kërkimi në objektin e gëlqerorëve dhe fatmirësisht këtë proces e vazhduan dhe patën sukses specialistët shqiptarë fill mbas ikjes së tyre. Gjetja e naftës dhe gazit në formacionet karbonatike çoi në një intensifikim të madh të kërkimeve në këto formacione dhe rrjedhimisht u zbuluan disa vendburime të tjera pas Visokws si ai i Ballshit, Hekalit, Gorisht –Koculit, Cakranit, Amonicës, Finiqit, Delvinës ndër të cilët ai i Cakranit dhe Delvinës janë të natyrës gas-kondensat. Gjetja e këtyre rezervave rriti shumë optimizmin  e udhëheqjes së kohës  për një zhvillim progresiv të ekonomisë edhe duke u mbështetur në forcat e veta me parullën “nafta çan blokadën” . Nga gjithë këto suksese u arrit  që industria e naftës në vitin 1974  të prodhonte 2.4 milion ton naftë, gjë që ishte një e ardhur mjaft e madhe për ekonominë e vendit që në këtë periudhë  ishte  në vetminë e madhe dhe e  mbështetur po thuaj totalisht në forcat e veta, Pasi kishte filluar me kohë ftoja me kinezët.

– Pse vazhdimisht ia atribuoni këto arritje Enver Hoxhës. Ju e kini ende këtë mendim?

– Unë e kam përjetuar intensivisht atë kohë. Këtu do kuptuar mirë se udhëheqësi i shtetit dhe i partisë, Enver Hoxha, ka meritën e tij në këtë zhvillim. Në radhë të parë kjo meritë nuk lidhet  me aftësitë e tij të mbinatyrshme për të studiuar dhe kërkuar dhe zbuluar naftën dhe gazin,  por duhet thënë se lidhet me këmbënguljen që ai tregoi në zhvillimin e kësaj Industrie në pikëpamje politike. Po ashtu duhet kuptuar si një mundësi që Enver Hoxha e konsideronte  naftën dhe gazin, për të ndërtuar socializmin me forcat e veta. Po të ishte ashtu si shpesh thonë, që në atë kohë, atje ku hidhte kapelën Enveri atje instalohej sonda e shpimit, atëherë del pyetja: në se Enveri e ndiente se ishte  kaq  kompetent, pse ngriti 4 shkolla të mesme profesionale, përgatiti rreth 1400 specialistë të lartë të profileve të ndryshme që mbulonin gjithë spektrin e kërkesave të industrisë së Naftës dhe Gazit; ngriti dhe pajisi me mjetet e kohës shumë ndërmarrje të specializuara (rreth 45) ku punonin rreth 20,000 punonjës dhe rreth 1400 kuadro të larta me specialitete të ndryshme dhe rreth 5000 specialistë të mesëm. Po ashtu u ngritën dy Institute kompetente shkencore ku u grumbulluan specialistët më të mirë të industrisë së Naftës si dhe u morën më të mirët edhe nga degë të tjera të ekonomisë. Ngriti një Fakultet të posaçëm në kuadrin e Universitetit shtetëror që përgatiste specialistë të lartë në profilet e nevojshme të industrisë së naftës dhe gazit. Po ashtu u realizua një organizim me cikël të plotë të aktivitetit të industrisë së naftës duke filluar nga kërkimet gjeologjike, prodhimi i naftës dhe gazit, prapavija që kryente gjithë punimet e nevojshme si rrugë-bazamente, remontin dhe prodhime të reja të pajisjeve dhe makinerive, transportin e mjeteve të punës  dhe personelit, grumbullimin, kondicionimin dhe transportin e naftës dhe gazit, përpunimin e naftës (u ndërtuan tre rafineri ku ajo e Ballshit ishte më e madhja dhe më modernja për kohën) dhe tregtimin e nënprodukteve në tregun e jashtëm dhe të brendshëm. Po ashtu, duhet thënë  që nëse Enver Hoxha do merrte një vendim që të mos investonte në Industrinë e Naftës,  atëhere çdo gjë do kish mbaruar dhe asgjë nuk do ishte zhvilluar sepse vendimmarrës ishte Ai dhe vetëm Ai. Prandaj mund të themi që Enver Hoxha ka lozur një  rol të  rëndësishëm politik në zhvillimin e industrisë së naftës dhe gazit. Shembuj që ndonjë specialist i veçantë që punonte në industrinë e naftës dhe gazit apo jashtë saj, të ketë këmbëngulur për të shpuar ndonjë pus kërkimi në një vend të caktuar nuk mund të gjejmë (këtu nuk mund të lë pa përmendur të vetmen këmbëngulje të një nga specialistët që e respektoj – Kadri Ramës, për të shpuar një pus kërkimi në zonën e Beratit), sepse dhe tematika e studimit dhe e projektimeve dhe grupet e punës, aprovoheshin nga lart  dhe përkatësisht ngarkoheshin specialistë apo grupe specialistësh që të punonin, nganjëherë edhe kundër dëshirës dhe preferencave të tyre. Ka shembuj të dokumentuar që tregojnë se ka qenë këmbëngulja e drejtuesve kryesorë të shtetit  dhe të partisë  që janë konkretizuar disa zbulime si ai i Visokës, Cakranit, Delvinës, sepse zbatohej një vijë politike: “industria e naftës do zhvilluar pa tjetër, madje me thonj dhe me dhëmbë”. Prandaj me një fjalë mund të them: Enver Hoxha ka pasur bindjen politike, për vetë rrethanat politike që kalonte vendi që kjo industri nafte, ishte mbështetje kryesore e ekonomisë dhe prandaj duhej zhvilluar dhe faktikisht u zhvillua dhe arriti rezultate të kënaqshme dhe deri më sot këto rezultate janë rekorde që nuk janë “thyer” në shumë drejtime.

(Vijon)

Gazeta Dita,  22.08.2017

Marrëdhëniet Shqipëri-Kinë janë duke përjetuar një fazë të re nën iniciativën “Një Rrip një Rruge” dhe mekanizmit të bashkëpunimit 16+1 ndërkohë që investimet kineze në Shqipëri janë rritur ndjeshëm nga 87 Milionë dollarë në vitin 2015 në 760 milionë dollarë në fund të vitit 2016.

Rritja e investimeve kineze vjen pas blerjes së kontratës koncesionare të Aeroportit Ndërkombëtar të Tiranës nga China Everbright Limited dhe të koncesionit tjetër, atë të kompanisë që nxjerr dhe prodhon naftë Bankers Petroleum nga Geo-Jade.

Kompania kanadeze, që prej vitit 2004, ka të drejtën për të operuar në Patos-Marinëz, fusha më e madhe naftëmbajtëse në tokë në Europën kontinentale. Volumi I naftës së prodhuar në vend arrin në rreth 1.2 milionë ton dhe ky sektor luan një rol thelbësor në zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. Kompania kineze e kërkimit dhe zhvillimit të naftës dhe gazit Geo-Jade Petroleum është një sipërmarrje në zhvillim të shpejtë.

Geo Jade ka avantazhe të dukshme profesionale në teknologji, në menaxhim dhe në netëork-un e biznesit që ka. Kompania bleu 100% të aksioneve të kompanisë kanadeze “Bankers Petroleum” duke investuar kështu në fushën e Patos-Marinzës. Kjo fushë ka rezerva nafte të rëndë çka kërkon operacione të komplikuara të eksplorimit, nxjerrjes dhe ruajtjes së saj. Kompanitë perëndimore shpesh nuk kanë teknologjinë e duhur për të zhvilluar opearcione për nxjerrjen e naftës së rëndë.

Menaxheri i Bankers Petroleum Albania, Zhang Guanqing thotë se pas blerjes së kompanisë, Geo-Jade ka importuar nga Kina teknologji për të nxjerrjen e naftës së rëndë, si dhe pajisje e makineri të tjera me kosto të ulët duke reduktuar ndjeshëm kostot e nxjerrjes së naftës. Aktualisht kompania po ndërmerr operacione për të zhvilluar eksplorime për hapjen e puseve të reja dhe ndërkohë po vlerëson edhe potencialet e puseve ekzistuese.

Përfaqësuesi tjetër i kompanisë, Kastriot Muskaj thotë se punonjësit shqiptarë të kompanisë janë besimplotë për investitorët kinezë. Sipas tij, investimet kineze do të zhvillojnë më tej nxjerrjen e naftës në Patos-Marinzë.

“E them këtë sepse shoh përfshirjen e specialistëve kinezë, integrimin e tyre të menjëhershëm dhe puna që po bëjnë për të mësuar më shumë rreth fushës, duke ofruar eksperiencën e tyre vlefshme. Kjo eksperiencë po ndërthuret me atë kanadeze dhe shqiptare. Ne jemi të bindur që fusha naftëmbajtëse e Patos-Marinzës do të shndërrohet në një nga asetet më të mira të naftës në Europën Lindore, jo vetëm në Shqipëri dhe Ballkan”, thotë Muskaj.

BalkanWeb,  20.08.2017

Flet Gjergj Simaku, kreu i Drejtorisë së Burimeve Energjetike të Rinovueshme në Ministrinë e Energjisë

Çdo park eolik me fuqi të instaluar në 2 MW do të ketë mundësi të shesë energjinë e prodhuar me një çmim 100 euro/MW. Qeveria shqiptare duket se ka arsyet e veta të aplikimit të këtij niveli që lidhet me nxitjen e investimeve në këtë sektor. Gjergj Simaku, drejtor i Drejtorisë së Burimeve Energjetike të Rinovueshme në Ministrinë e Energjisë dhe Industrisë, sqaron në një intervistë për “Monitor” arsyet që “fshihen” pas këtij çmimi.

“Vende si Gjermania, Kroacia, Rumania apo dhe më gjerë, kanë çmime të larta pakice dhe konkurrueshmëria për burime pa suport financiar është e pranishme. Çmime të tilla si 180-250 EUR/MWh në tregun e pakicës kanë hapësirë të absorbojnë çmime ankandi që variojnë tek 98-110 EUR/MWh që ofrojnë këto impiante. Në Shqipëri, situata e çmimeve me pakicë nuk të jep këtë “pritshmëri” investimesh pa një suport në tarifë” vlerëson Simaku. Nga ana tjetër, ai flet për avantazhet që ka energjia diellore ku potencialisht Shqipëria mund të shfrytëzojë ditët e saj me diell dhe qindra mijë hektarë jopjellore ose që rrinë djerrë për të përfituar jo pak, por në kufijtë 250-320 mijë euro/për hektar.

Ka një interes në rritje të bizneseve shqiptare për të ngritur parqe fotovoltaikë, çka u mundëson atyre kombinim të furnizimit, duke garantuar një pjesë energjie jashtë OSHEE? Si ka qenë ky interes deri tani, sa kompani kanë aplikuar për ngritjen e parqeve që shfrytëzojnë energjinë diellore?

Absolutisht që ka. Ligji 7/2017 “Për nxitjen e burimeve të rinovueshme të energjisë” ka dalë më 2 shkurt 2017 dhe shumë shpejt sinjali i parë është në prill, kur u dhanë autorizimet e para dhe shumë shpejt mund të jemi në projekte zhvillimi të parqeve fotovoltaikë (PV) të vogla, deri në 2 MW instalim në tokë nga 1-1.5 Ha për 1 MWp (MWp – fuqia në MW në p-pik d.m.th. dielli është në parametra që përputhet me fuqinë e instaluar ku 1 MW në një orë është 1 MWh).

Zhvillime të menjëhershme kanë qenë brenda Ministrisë, e cila jo vetëm përcaktoi metodologjinë e përcaktimit të çmimit të blerjes të 1 MWh sipas zhvillimeve të këtyre bizneseve në rajon dhe Europë, por promovoi zhvillimin e tyre në përputhje me Planin Kombëtar të Burimeve të Energjisë së Rinovueshme (VKM 20. datë 27.01.2016).

Ky plan vendosi për herë të parë një kufi për zhvillimin e Burimeve të Energjisë së Rinovueshme deri në vitin 2020, jo vetëm në HEC-e të Vogla me koncesion ose jo, por edhe në energjinë diellore (PV) 50 MW dhe impiantet Eolike (me erë) 30 MW instalime. Në njëfarë mënyrë ka filluar “era e diversifikimit” të burimeve të rinovueshme dhe investitorëve të vegjël u është dhënë shansi për të aplikuar dhe për të zhvilluar këto impiante të rinovueshme, le të themi alternative për Shqipërinë.

Pak kohë më parë u nënshkrua një memorandum me BERZH për nxitjen e investimeve të qëndrueshme për gjenerimin e energjisë diellore, mund të kemi disa terma më konkretë rreth kësaj mbështetjeje që BERZH do të japë?

Po, kjo është e vërtetë dhe gjithashtu një histori suksesi. BERZHI-i është tepër i vëmendshëm lidhur me këto zhvillime, sepse ka orientuar kredidhënien me kosto të ulët drejt ekonomive me karbon të ulët dhe që për biznesin është përkrahje për zhvillim.

Në thelb, marrëveshja ka të bëjë me asistencën që BERZH do të japë në zhvillimin e ankandeve për energjinë diellore mbi 2 MW dhe jo vetëm. Si ta kuptojmë këtë?

Në kuadër të ligjit 7/2017 për nxitjen e Burimeve të Rinovueshme të Energjisë, impiantet fotovoltaike do të jepen sipas një procedure ankandi, e cila ka të bëjë me transparencën e vendosjes së çmimit të blerjes së energjisë nga operatori i tregut të liberalizuar të energjisë elektrike. Pra, del në ankand çmimi. Kjo do të thotë se duhen disa kushte për ta vendosur investitorin në dhënien e një çmimi të favorshëm për operatorin e interesuar për blerjen e energjisë nga PV të shkallës së gjerë.

Këto kushte kanë të bëjnë së pari me shprehjen e interesit për kapacitete gjenerimi të energjisë që do të thotë se është qeveria ajo që shprehet për kapacitete gjenerimi në kufij të arsyeshëm (30, 40 apo 100 MW). Së dyti, qeveria duhet të shprehet lidhur me tokën ku duhet vendosur ky impiant, duke e klasifikuar këtë tokë të lidhur me këtë projekt zhvillimi, sipas termave tashmë të përcaktuara, dhe së treti përveç pikës së lidhjes në përputhje me kodet rrjetit të energjisë elektrike qeveria duhet të shprehet për një kontratë për diferencë afatgjatë parablerje të energjisë.

Kushtet e mësipërme me siguri do të jepnin arsye maksimale për investime strategjike dhe në këtë mes, Banka do të mbështesë me kosto të ulëta të kapitalit këto investime. Kuptohet që përgatitja e termave të ankandit do të kërkonte një punë përgatitore jo vetëm nga administrata lidhur me plane të koordinuara strategjike, por edhe me bazën nënligjore relevante.

Ankandet kanë dhënë rezultate spektakolare në botë dhe Europë. Sot çmimet e energjisë të gjeneruar nga PV (dhe jo vetëm) në shkallë të gjerë kanë arritur rekorde të paimagjinueshme para disa vitesh. Ankandet në Meksikë kanë rekordin me 29 USD/MWh për 700 MWp, kurse në Gjermani ankandi i fundit flet për 62 EUR/MWh për 150 MWp. Çdo muaj ka lajme se çmimet e PV-ve po bien ndjeshëm si rezultat i konkurrueshmërisë me impiante klasike me fosile dhe me gaz. Tashmë çmimet e ofruara nga PV dhe Eolikët kanë prekur çmimet me shumicë të tregut të energjisë elektrike në Europë.

Nëse i kthehemi konkurrueshmërisë në tregun shqiptar, kjo është çështje që kërkon diskutim. Vende si Gjermania, Kroacia, Rumania apo dhe më gjerë, kanë çmime të larta pakice dhe konkurrueshmëria për burime pa suport financiar është e pranishme.

Çmime të tilla si 180-250 EUR/MWh në tregun e pakicës kanë hapësirë të absorbojnë çmime ankandi që variojnë te 98-110 EUR/MWh që ofrojnë këto impiante. Në Shqipëri, situata e çmimeve me pakicë nuk të jep këtë “pritshmëri” investimesh pa një suport në tarifë. Kjo është arsyeja pse në metodologjinë e përcaktimit të çmimit të blerjes së energjisë elektrike nga Eolikët dhe PV deri në 2 MW, qeveria vendosi të promovojë me 76 dhe 100 EUR/MWh përkatësisht këto impiante. Ndërsa lidhur me impiantet e mëdhenj (30-15 MW) është e detyrueshme të zhvillohet ankand për çmime të ulëta të cilat së pari, do të afrojnë investitorë strategjikë dhe, së dyti, do të ofrojnë çmime të ulëta krahasuar me importet.

Por nuk është vetëm aspekti tregtar në këtë mes. Përfitojmë edhe energji të pastër, përdorim të tokave që nuk kanë fryt, të cilat sipas një llogaritjeje paraprake do të gjenerojnë nga 250 – 320,000 EUR/Ha në vit nga energjia e diellit. Një aset tepër i rëndësishëm i PV dhe Eolikëve është se ata bashkëjetojnë me territorin.

Sipas kërkesave për energjinë e rinovueshme, cila është kuota që duhet të plotësojë Shqipëria?

Plani Kombëtar për Burimet e Energjisë së Rinovueshme është miratuar me VKM 27, datë 20.01.2016 dhe parashikon që energjia e rinovueshme të zërë 38% të konsumit të energjisë deri në vitin 2020. Në vitin 2016 ky objektiv strategjik ka arritur në 34.5%. Ligji 7/2017 shprehet për këtë objektiv i cili monitorohet nga një agjenci që do të caktohet me vendim qeverie dhe propozim të ministrit përgjegjës të energjisë.

A ka një studim konkret që jep detaje mbi potencialin e zhvillimit të energjisë diellore në vend, duke qenë se Shqipëria gëzon kushte optimale me një numër ditësh me diell të konsiderueshme?

Sa më sipër, Plani Kombëtar për Burimet e Energjisë së Rinovueshme 2015-2020 është studimi bazë dhe i mjaftueshëm deri më sot. Gjithsesi ky plan duhet rishikuar me politika të tjera diversifikuese në vitin e dytë (Janar 2018). MEI ka filluar rishikimin dhe është në hartimin e termave të referencës për të rishikuar këtë Plan në dritën e Ligjit 7/2017.

Kjo sepse ligji ka kërkesa specifike, që kanë të bëjnë me rregullimin e sektorit të Burimeve të Energjisë së Rinovueshme (BER), siç janë diversifikimi, agjencia zbatuese, pranueshmëria e rrjetit të energjisë, raportet me territorin, thjeshtimi i aplikimeve, kontrolli i aplikimeve dhe vendosja e objektivave të realizueshme për teknologjitë e BER, raporti me drutë e zjarrit, biomasat industriale dhe zhvillimi i biokarburanteve. Pra, ka shumë për të bërë që zhvillimi i burimeve të rinovueshme të vendoset në një shtrat të qëndrueshëm investimesh serioze.

Po për parqe fotovoltaikë mbi 2 MW a ka interes dhe a mund të jetë fitimprurës prodhimi energjisë nga dielli?

Kërkesa ka, por ende nuk është vendosur, sepse ligji parashikon ankande për çmimin dhe një sërë hapash nënligjore që duhen hedhur për t’i bërë të prekshme këto investime. Gjithsesi aplikime të tilla janë aksesuar nga MEI dhe nuk ka pasur probleme përpara se të kishte dale ligji 7/2017.

Cilat janë avantazhet që ka kjo energji?

Avantazhet janë të padiskutueshme lidhur me energjinë e diellit. Sinjalet e thatësirës janë evidente dhe flasin vetë. Mendoj se duhet që avantazhet natyrore të përputhen me tregun e energjisë dhe politika të qëndrueshme zhvillimi.

Revista Monitor,  12.08.2017

Shqipëria pritet që brenda këtij viti të miratojë një ligj për krijimin e Agjencisë që do të menaxhojë rezervën e sigurisë së naftës.

Kjo rezervë është si  garanci për mosparalizim të aktivitetit në vend, në rast mungese të furnizimit.

Sipas kalendarit të projekt-akteve që do të kalojnë në qeveri, në sektorin e energjisë, përfshihet edhe drafti “Për krijimin, mbajtjen dhe menaxhimin e rezervave minimale te sigurisë të naftës bruto dhe / ose nënprodukteve të saj’.

Me shumë gjasa ky draft do të paraqitet në mbledhjen e qeverisë së re në muajin nëntor dhe pas kalimit të tij vendit tonë i lind detyrimi që deri në vitin 2022 të ketë krijuar rezervën e sigurisë.

Por sa është kjo rezervë? Sipas Ministrisë së Energjisë shuma e përgjithshme e rezervave të sigurisë në Republikën e Shqipërisë duhet të jetë të paktën 90 ditë e sasive te importeve mesatare ditore neto ose të paktën 61 ditë të mesatares ditore të sasisë te konsumit të brendshëm, cilado nga dy sasitë është më e madhe.

“Rezervat e sigurisë krijohen gradualisht dhe në mënyrë proporcionale në baze të Planit të Veprimit (më tej “plani i veprimit”), të përmendur në nenin 11 të këtij ligji dhe jo më vonë se data 31 dhjetor 2022” sqaron Ministria.

Draftligji  përcakton detyrimet për mbajtjen dhe menaxhimit të rezervave te sigurisë për naftën bruto dhe/apo nënprodukteve të saj për të garantuar një nivel të lartë të sigurisë së furnizimit me naftë në vend. E gjithë kjo sipërmarrje do të menaxhohet nga një Agjenci që do të ketë në objekt të sajin pikërisht mbajtjen e menaxhimit e rezervave duke ndryshuar krejtësisht praktikën aktuale.

Sot detyrimin e mbajtjes së rezervës së sigurisë e kanë kompanitë hidrokarbure që operojnë në treg, të cilat duhet të mbajnë rezerva për 90 ditë të importeve të tyre përkatëse vjetore. Kjo përcaktohet me një vendim të vitit 2004 i cili ka pësuar disa herë ndryshime dhe që rrit dukshëm kostot e operatorëve dhe ishte një nga argumentet që ata jepnin për mosreflektimin me shpejtësi të uljes së çmimit të naftës në bursat ndërkombëtare në tregun vendas.

Revista Monitor,  26.07.2017

Në 2014, rreth 15 për qind e popullsisë së botës, ose 1.1 miliardë njerëz nuk kishin ishin të lidhur me rrjetin e energjisë elektrike, analizon Banka Botërore, por Shqipëria futet në vendet kur popullsia e saj ka akses të lartë në furnizim me energji në gati 100 për qind të saj.

Gati gjysma e banoreve në errësirë ishin në zonat rurale të Afrikës Nënsahariane dhe rreth një e treta ishin banorë ruralë në Azinë Jugore. Vetëm katër vende  India, Nigeria, Etiopia dhe Bangladeshi kanë gati gjysmën e popullsisë që nuk kanë akses në energji elektrike.

Elektrifikimi është zgjeruar në të gjitha rajonet dhe në të dy zonat urbane dhe rurale. Në shumicën e rajoneve, pa energji elektrifikimi ka tejkaluar rritjen e popullsisë. Një përjashtim është Afrika Sub-Sahariane, ku elektrifikimi nuk ka vazhduar me rritjen e popullsisë. Më shumë se 154 milionë njerëz më shumë në zonat rurale nuk patën akses në furnizimin me energji krahasuar me vitin 1991.

Harta globale e aksesit në Energji, tregon se kontinentet e Europës, dhe Amerikat e Veriut dhe Jugut kanë aksesin më të më të lartë të furnizimit të energjisë, ku 100 për qind e popullsisë është ne rrjet. Shqipëria është pjesë e këtij zhvillimi si rezultat i një reformë që nisi para viteve 1960 për elektrifikimin e të gjithë vendit nga regjimi komunist.

Energjia moderne përmirëson shumë fusha të jetës së përditshme. Shërbimi shëndetësor dhe shërbimet arsimore që funksionojnë mirë, transporti dhe telekomunikacioni varen nga energjia elektrike. Ndriçimi i një dhome të vetme lejon një fëmijë të lexojë ose të bëjë detyrat e shtëpisë gjatë natës, ndërkohë që fuqia e vazhdueshme mund të mbështesë aparatet më të mëdha, të mbajë ushqimin të ftohur dhe lehtëson punën e bizneseve dhe familjeve në përditshmërinë e tyre.

Alternativa të tjera, ku ato ekzistojnë, shpesh kanë rreziqe të konsiderueshme shëndetësore ose ndotjeje. Emetimet nga burimet joefikase të energjisë në familje si vajguri dhe biomasa tradicionale mund të kontribuojnë drejtpërsëdrejti në sëmundjet dhe vdekshmërinë e parakohshme midis njerëzve më të varfër, të cilët kanë pak ose aspak akses në kujdesin shëndetësor.

Revista Monitor,  21.07.2017

harta-e-energjise

Ka një seri konventash, strategjish, e projektesh që kanë si kryefjalë uljen e ndotjes në mjedis si dhe masat që duhet të meren në kuadër të ndryshimeve klimatike. Por një vend si Shqipëria edhe pse toerikisht i zbaton, anëtarësohet, përafron legjlacionin, mbetet akoma në hapa modeste të konkretizimit. Kjo sepse edhe ndikimi dhe masat që duhet të ndërmerren janë afatgjata, por edhe me një kosto të lartë financiare. Një ndër dokumentet që ngjalli kuriozitet gjatë 2016-ës, por edhe këtë vit ishte një studim për cilësinë e ajrit në vend që parashtronte një seri zgjidhjesh alternative që në total kalonin një kosto mbi 300 milionë euro.

Por ndërsa kjo është thurje e një strategjie të tërë për të minimizuar emetimet e dëmshme në mjedis duke nisur nga makinat që përdorim, nga elementët e ngrohjes, nga ndërhyrjet dhe zgjerimi i kurorës së gjelbër, nga diku duhet ta nisim. Një alternativë që jep kjo strategji është ajo e makinave që nuk përdorin karburantin për lëvizje. Pra, janë ato automjete që janë miqësore me mjedisin makinat elektrike apo ato hibride. Këto të fundit tek-tuk mund të t’i zerë syri rrrallëherë nëpër Shqipëri, mbeten akoma në përdorim minimal dhe që zgjojnë kuriozitet. Këto automjete janë ideale për qarrkullimin brenda qytetit për faktin se deri në 60 kilometra funksionojnë me bateri ndërsa nëse shpejtësia kalon këtë nivel atëherë vihet në funksion sistemi i funksionimit me karburant. E ndërsa për makinat hibride tashmë ka një përdorim që e has edhe në administratë, një ndër ato raste që bëri bujë është ai i makinave elektrike të Policisë së Shtetit. Flota prej 11 mjetesh u ble nga ana e Operatorit të Shpërndarjes së Energjisë Elektrike si dhuratë për Policinë e Shtetit për angazhimin e përbashkët që patën në aksionin antiinformalitet për lidhjet e jashtëligjshme në sektorin e energjisë.

Por edhe pse makinat elektrike duken një zgjidhje ideale, ka shumë pikëpyetje që shoqërojnë ata që duan të kenë pronësi mbi një të tillë. Tregu shqiptar është ende i kufizuar në opsionet që ofron, por padiskutim që e ka shtuar si element. Por ndërsa pritshmëritë janë që të interesuarat e para të jenë kompanitë e mëdha që kanë në strategjitë e tyre edhe përgjegjësinë sociale për të futur në flotat e tyre makinat elektrike, edhe qytetarët mund ta shohin si një variant të mirë investimi. Duke mos njohur detajet, shumë prej tyre nuk e dinë në ia vlen të investosh në një makinë elektrike. Perceptimi është që xhepit mund t’i rëndojë më shumë një variant i tillë dhe ndoshta në afatshkurtër edhe mund të hajë debat, por në afatgjatë faktet tregojnë se këto variante kanë edhe anën e tyre të kursimit.  Por sa të intersuar janë shqiptarët për një makinë elektrike, çfarë avantazhesh paraqet kjo e fundit në raport me makinën tradicionale në koston e energjisë si dhe të mirëmbajtjes, si mund të incentivohet rritja e numrit të blerjeve për këtë kategori automjetesh? Për të gjitha këto SCAN Magazine intervistoi Dorian Mehmetin, drejtor marketingu në “Porsche Albania“.

Çfarë mundësish ofron tregu shqiptar sa i përket makinave elektrike? A ka opsione dhe cilat janë disa prej tyre?

Të pakta janë kompanitë shqiptare të cilat kanë një model elektrik në portofolin e tyre. Por problem qendror i teknologjisë elektrike është (ashtu si edhe çdo teknologji e re) ka nevojë për shërbime shoqëruese pas shitjes, siç është servisi. Në informacionin tonë, deri më sot vetëm “Porsche Albania“ ka jo vetëm një ofertë me dy modele tërësisht elektrike si “Volksëagen e-up! “ dhe “Volksëagene-Golf“ (të dy këto modele në qarkullim në rrugët tona) por infrastrukturën dhe trajnimin e inxhinierëve për këtë teknologji.

Sa të interesuar janë shqiptarët për të blerë një makinë elektrike? Sa individë e vizitojnë sallonin për këtë arsye dhe sa përfundojnë duke e blerë një të tillë?

Interesi për makinat elektrike ka qenë i madh menjëherë pas prezantimit të flotës së parë me 11 makina elektrike, sot në përdorim të Policisë së Shtetit. Pothuajse çdo ditë klientët që vizitojnë sallonin tonë ndalojnë gjatë duke parë një nga modelet elektrike që ne ofrojmë dhe shpesh herë kërkojnë apo ftohen për një xhiro prove me një makinë të tillë.

 Çfarë kostoje kanë përgjithësisht këto makina dhe sa ekonomike janë në raport me makinat e zakonshme? Shpenzim karburanti vs energji dhe mirëmbajtje? 

Energjia elektrike si karburant për lëvizshmërinë është studiuar prej kohësh, por vetëm vitet e fundit është investuar në këtë drejtim. Për këtë arsye oferta e modeleve elektrike është më e kufizuar se e atyre me motor me djegie të brendshme. Teknologjia elektrike kërkon gjithashtu pajisje më të shtrenjta si për shembull blloku i baterive, të cilat ndikojnë direkt në koston e makinës. Megjithatë avantazhi i madh i këtyre modeleve qëndron në kostot minimale të operimit. Në një përllogaritje të thjeshtë një makinë elektrike “e-Golf“ konsumon më pak se 150 lekë për 100 km, ndërkohë që një makinë tradicionale do të konsumonte të paktën 850 lekë (ose mbi 460% në raport me një makinë elektrike). Kostot e shërbimeve periodike janë gjithashtu disa herë më të ulëta pasi motori elektrik nuk përdor vaj lubrifikant, i cili është edhe komponenti më i shtrenjtë në një shërbim periodik. Gjithashtu konsumi i komponentëve të frenimit është disa herë më i moderuar pasi makinat elektrike përdorin edhe bllokun e motorrit gjatë frenimit për të rikuperuar energji. Për të vijuar më tej me përfitimet nga prodhuesi, ku blloku i baterive gëzon 8 vjet garanci nga grupi “Volkswagen“. 

A ka kompani apo institucione që interesohen për blerjen e këtyre makinave që duhet thënë kanë avantazh edhe në lidhje me faktin e mosemetimit në mjedis të gazrave të dëmshëm. 

Po. Makinat elektrike po shihen gjithmonë e më tepër si alternativë nga institucione të cilat në vizionin e tyre duan të promovojnë teknologji të reja, ose thjesht llogaritjet matematike të kostove i çojnë drejt kësaj alternative. Përsa i përket emetimeve llogaritjet janë të thjeshta: 1 makinë e re naftë emeton afërsisht 130 g CO2 për kilometër. Nëse kjo makinë bën 15,000 kilometra në vit ajo emeton: 1,950 kg CO2. Për çdo makinë elektrike të shitur ne shkurtojmë me afërsisht 2 tonë CO2 të emetuar çdo vit. E thënë ndryshe për të hequr nga qarkullimi te njëjtën sasi të CO2 në vit duhen afërsisht 90 pemë të rritura. Në Shqipëri ku energjia elektrike gjenerohet nëpërmjet burimeve të rinovueshme, nuk prodhohet fare CO2 për karikimin e makinave. 

Në një strategji për ndyshimet klimatike dhe një studim për uljen e ndotjes është propozuar që të ketë incentiva fiskale, por edhe krijimi i skemave të subvencionit për blerjen e këtyre makinave. Si mendoni se mund të ndikojë kjo në rritjen e numrit të blerjeve për këto makina? 

Shqipëria aktualishtë është pas vendeve të tjera edhe atyre të rajonit, kujtojmë këtu Maqedoninë, kur pritet të aprovohet një paketë e tërë me përfitime për përdorimin e makinave elektrike. Disa nga përfitimet që aktualisht po diskutohen në Maqedoni janë: bonus në çmim nga 3,500 në 5,000 euro për çdo makinë elektrike të blerë, normë e reduktuar e TVSH për makinat elektrike në 5% nga 18% që është aktualisht, 10 vite përdorim pa pagesë i rrugëve dhe parkingjeve publike, incetiva për instalimin e karikuesve të shpejtë në pika karburanti dhe parkingje publike, etj. Nëse një paketë e ngjashme do të miratohej edhe në Shqipëri, pa dyshim do kishte një rritje drastike të numrin të makinave elektrike. 

Pak kohë më parë OSHEE bleu për Policinë e Shtetit disa makina elektrike? Si funksionon karikimi i tyre dhe sa praktik është ky proces në Tiranë për gjithë ata që kanë një variant me sistem të integruar hibrid?

Flota e parë me 11 makina elektrike sot në përdorim të Policisë së Shtetit është shembulli më i mirë i performancës së këtyre mjeteve. Procesi i karikimit është i thjeshtë dhe kryhet në 3 mënyra të ndryshme.  Me prizë të thjeshtë shtëpie (ku makina karikohet përgjatë gjithë natës) Me karikues të fuqizuar, ku makina karikohet për 8 orë dhe me karikues të shpejtë ku makina karikohet në rreth 37 minuta. Autonomia e makinave elektrike është përmirësuar ndjeshëm (kujtojnë Volksëagen Golf-in e ri) i cili ofron 300 kilometra përpara se t’i drejtohet prizës së karikimit.

Scan,  19.06.2017

Prej disa vitesh, Shqipëria është përfshirë në zhvillime të vrullshme urbane, gjë që është shoqëruar me një faturë jo të vogël në planin mjedisor.

Statistikat e fundit nga Forumi Ekonomik Botëror e rendisin Shqipërinë në 5 vendet e para që janë më të rrezikuar nga ndotja. Sipas këtyre statistikave, shkalla e vdekshmërisë përsa i përket ndotjes së ajrit për 100 mijë banorë është 171.4, pra afërsisht 5,000 qytetarë shqiptarë në vit rrezikojnë vdekjen nga ky shkak.

Ky Forum liston 10 vendet me risk më të lartë duke nisur nga vendi i dhjetë me Serbinë, e ndjekur më sipër nga Rumania, Ukraina, Sierra Leone, Kina, Shqipëria, Bullgaria, Bosnje Hercegovina, Koreja e Veriut dhe në vend të parë Gjeorgjia me 292.3 vdekje.

Në Shqipëri 44% e emetimeve të gazeve serrë vijnë nga sektori energjetik, sipas të dhënave nga Forumi Ekonomik Botëror.

Edhe pse kontributi i Shqipërisë në shkarkimet e gazrave serrë është rreth katër deri në pesë herë më i ulët se nivelet mesatare ndërkombëtare, me një mesatare të llogaritur prej 9,4 milion ton/vit të gazit karbonik Co2, këtyre të dhënave mund t’u gëzohemi për shumë pak kohë, nëse ne nuk kemi politika të forta për çështjet klimatike, sugjerojnë ekspertët.

Sipas të dhënave më të fundit që Ministria e Mjedisit ka vënë në dispozicion të AgroWeb.org, rezulton se energjia dhe transporti, të ndjekura nga bujqësia dhe sektori i mbetjeve janë kontribuuesit më të rëndësishëm në emetimit e gazit serrë në Shqipëri.

Scan Tv,  15.06.2017

Shqipëria ka një nivel në shkarkimet e gazrave serë rreth katër deri në pesë herë më të  ulët se nivelet mesatare ndërkombëtare, me një mesatare të llogaritur prej 9,4 milionë ton/vit të gazit karbonik CO2. Edhe pse jo në nivel të lartë  ekspertët e mjedisit theksojnë nevojën e politikave të forta për çështjet klimatike. Ekspertja e mjedisit  Laureta Dibra u shpreh për Televizionin SCAN se ka vijuar bashkëpunimi me donatorë të ndryshëm për hartimin e strategjive në kuadër të Marrëveshjes së Parisit për ndryshimet klimatike.

Sa i takon shitjes së kuotave vendeve më të zhvilluara, që i tejkalojnë limitet e  shkarkimit të gazrave të dëmshëm, Dibra u shpreh se Shqipëria edhe pse është pjesë e kësaj marrëveshje ende nuk është futur në këtë treg. Sipas ekspertes po punohet në këtë drejtim duke krijuar bazën ligjore.

Sipas të dhënave më të fundit që Ministria e Mjedisit ka vënë në dispozicion rezulton se kontribuuesit më të rëndësishëm në emetimit e gazit serrë në Shqipëri janë: Energjia dhe transporti me (57.29%), e ndjekur nga bujqësia me (16.85%), përdorimi i tokës dhe pyjet (8.88 %) dhe në fund mbetjet me (2.31%). Shqipëria  u bë një ndër 178 vendet që mbështesin këtë marrëveshje me miratimin në parlament në korrik të 2016-ës.

Scan Tv,  07.06.2017