info@energjia.al

Një vit nga nisja, ndërtimi i gazsjellësit Trans Adriatic Pipeline (TAP), projekti më i madh infrastrukturor energjetik (gazi natyror) vlerësohet se po ecën sipas të gjitha parashikimeve.

Sipas deklaratave të bëra nga konsorciumi, projekti ka shënuar nivele të humbura kohore të frekuencave nën normat ndërkombëtare.

Rreth 49% e gjurmës që projekti do të ndjekë në Shqipëri dhe Greqi është pastruar (371 km nga 765 km). Rreth 22.6% e tubave janë tashmë të vendosur nën tokë.

Në Itali, puna vazhdon me grumbullimin e parë të pemëve të ullirit të magazinuara përkohësisht. Ndërtimi i mikro-tunelit prej 1,5 km mund të fillojë më vonë gjatë vitit.
Rreth 68.5% ose 55,000 tuba janë shpërndarë në Greqi, Shqipëri dhe Itali.
Më shumë se 5,200 njerëz po punojnë për projektin në të gjitha vendet pritëse të TAP-it. Mbi 85% e tyre janë punësime lokale.

Gjatë këtij viti TAP zbatoi një sërë projektesh me natyrë sociale. Janë rreth 70 projekte të tilla me një vlerë totale investimi prej rreth 15 milionë euro do të zbatohen në muajt e ardhshëm. Në total, TAP do të investojë mbi 55 milionë euro në projektet sociale në Greqi, Shqipëri dhe Itali.
Drejtori Menaxhues i TAP Ian Bradshaw tha se: “Ne jemi të kënaqur me punën tonë të deritanishme. Projekti ka pasur ecuri pozitive dhe mund të themi se afërsisht 41% e tij është realizuar duke përfshirë këtu aspektin inxhinierik, të prokurimit dhe ndërtimit. Ne jemi në rrugën e duhur për të ofruar sasinë e parë të gazit nga fushat e Shah Deniz II në vitin 2020, duke u bërë pjesë aktive e rrjetit europian të energjisë. Kjo do të mundësojë energji më konkurruese dhe më të sigurt për të gjithë rajonin.

Një vit nga nisja e punës për ndërtimin e gazsjellësit janë rreth 173 km tuba çeliku të salduara, rreth 21 herë sa gjatësia e projektit në Itali. Ato janë vendosur në Greqi dhe Shqipëri. TAP është i angazhuar për të bërë të mundur që toka të kthehet në gjendjen e saj origjinale. Një projekt i këtyre përmasave do të ballafaqohet me sfida të përditshme, megjithatë, ne sigurohemi që t’i adresojmë ato duke punuar ngushtë me ekipet, rrjetin e furnizimit, si dhe me komunitetet “, shtoi Bradshaw.
TAP parashikon që pas rreth një viti të ketë përfunduar pastrimin dhe klasifikimin e rrugës përgjatë Greqisë dhe Shqipërisë dhe të jenë vendosur në tokë rreth 67% e tubave të salduar.

Revista Monitor,  17.05.2017

Shqipëria është një nga vendet ku ndërtimi i një gazsjellësi është më shumë se sfidues. Terreni i vështirë, paqartësia e pronësisë mbi tokën, burimet njerëzore të pakualifikuara e të pamësuara me standarde janë vetëm një pjesë e problemeve.
Megjithatë, për banorët e zonave nga ku kalon gazsjellësi, kjo është një mundësi për zhvillimin e ekonomive të tyre familjare.
Por, si po punon projekti në terren? Si po ngrihen standardet? Cilat janë përfitimet ekonomike të drejtpërdrejta apo edhe indirekte?
“Monitor” sjell një reportazh mbi ecurinë e projektit në rajonin e Korçës

Nga Elona Bedalli

Dylbere Pino, 64-vjeçarja nga fshati Shtyllë, 35 kilometra nga Korça, nuk ka nevojë për një plan biznesi apo për një studim tregu, për të kuptuar se mundësia që po i vjen duhet kapur në ajër.
Pak metra larg shtëpisë së saj, po ngre një restorant dhe disa dhoma akomodimi. Një pjesë e punimeve janë realizuar, por për ta përfunduar e më pas mobiluar ashtu thjesht, siç e do zona, do të duhen më shumë para. Është një grua e guximshme dhe me ndihmën edhe të pjesës tjetër të familjes, do ta çojë deri në fund investimin. Ka vendosur që të shesë 16 lopë (nga 93 që ka në total) që prej më shumë se 16 vitesh e kanë ndihmuar të krijojë ekonominë e shtëpisë.

Në fshatin Shtyllë jetojnë 17 familje. Dikur, në kohën e komunizmit, në të strehoheshin familjet e persekutuara, disa të njohura edhe për shqiptarët.
Ky fshat, sikundër edhe të tjerë, qëndrojnë të izoluar për shumë kohë nga moti i ftohtë, ku shpesh dëbora mezi shkrin në mars.
Kalimi i tubave të projektit të gazsjellësit Trans Adriatic Pipeline duket se iu ka dhënë disi shpresë banorëve të këtyre zonave, për të pasur më shumë të ardhura.

Rruga tjetër e amortizuar dhe e rrezikshme ishte bërë prej vitesh pengesë për ta. Por, tani, Korça mund të arrihet fare mirë për rreth 45 minuta, nga rreth dy orë që bëhej më parë, falë investimit që është bërë për krijimin e infrastrukturës ndihmëse për të shtruar më pas tubat e TAP-it që do të mbërrijnë deri në Çorovodë.
Tashmë ka përfunduar faza e parë për ndërtimin e rrugëve dhe urave ndihmëse. Të dhënat zyrtare flasin për rindërtimin e rreth 58 km rrugë, dy urave të reja dhe rehabilitimin e 40 të tillave. Në fazën e ardhshme është parashikuar rehabilitimi i rreth 120 km rrugë, do të kryhet kryesisht nga një kontraktor vendas i kontraktorit të TAP Spiecapag, AlbStar. Qarqet përfituese janë: Korça, Berati dhe Fieri.
Por, nuk është vetëm kjo. Si për banorët e Shtyllës, ashtu edhe ata të Vithkuqit, një tjetër proces i rëndësishëm është shitja dhe blerja e tokës. Kjo ka qenë një sfidë e madhe edhe për vetë shoqërinë TAP, e cila mori përsipër që të krijonte një bazë të saktë të dhënash për pronësinë mbi tokën. Të dhënat zyrtare flasin për përditësimin e dokumentacionit të 13,000 parcelave me një sipërfaqe prej 17,000 hektarësh, përgjatë gjithë gjurmës së gazsjellësit TAP në Shqipëri. Numri i përfituesve është rreth 25,000.

Alketa Zallemi është koordinatorja e projektit TAP për rajonin e Korçës. Ajo thotë se është bërë një punë e madhe me fshatarët e zonave nga ku do të kalojnë tubat e gazsjellësit. Çdo ditë udhëton disa kilometra nga Tresteniku (fshati i parë nga kalon gazsjellësi në kufi me Greqinë) e deri në Shtyllë (aty ku Korça ndahet me Skraparin) për t’u takuar me persona që ndikohen nga ndërtimi i gazsjellësit. Alketa tregon se familjeve të prekura iu janë dhënë në dorë dokumentet e tokës dhe se nuk kanë munguar edhe rastet e dëmshpërblimit kur punimet kanë prekur të mbjellat e tyre. “Çdo rast i është referuar qendrës, – tregon ajo, – dhe ne jemi munduar të gjejmë zgjidhje që shkojnë në dobi të komunitetit, pasi ky është edhe një nga prioritetet e projektit”.

Pjesa më e madhe e familjeve të zonave nga ku do të kalojnë tubat e TAP-it në rajonin e Korçës, por edhe më tej jetojnë me tokën bujqësore.
Të dhënat zyrtare nga projekti tregojnë se janë afërsisht 8,800 ngastra toke të ndikuara gjithsej në Shqipëri, nga të cilat rreth 1,300 parcela të ndikuara për rrugët dhe urat ndihmëse; rreth 7,500 parcela të ndikuara për të drejtën e kalimit, tubacionin, stacionet e kompresorëve dhe instalime të tjera mbi tokë. Ndërsa sipërfaqja e tokës së marrë përkohësisht për korridorin e punimeve të tubacionit është rreth 8,170 hektarë.
Për kreun e njësisë administrative në Vithkuq, Altin Prifti, procesi i regjistrimit të tokave do të ndihmojë banorët, pasi kështu pasuria e tyre merr vlerë dhe mund të shërbejë edhe për të ardhmen për t’u shitur apo për t’u dhënë me qira.
Pak kohë më parë, në një intervistë për “Monitor”, kryetari i Bashkisë së Korçës, Sotiraq Filo, tha se TAP ka një rëndësi të veçantë për Korçën. “Ka filluar aktualisht një procedurë punësimi për punëtorët e pakualifikuar nga kontraktorët e TAP në fshatrat e prekura, pjesë e Bashkisë së Korçës dhe jo vetëm.

Ky projekt madhor krijon mundësi të reja për zhvillimin ekonomik të zonës. Një shembull për t’u përmendur është restoranti i ri i hapur në fshatin e thellë malor Shtyllë.
Biznesi vendas po përfiton duke u ofruar shërbime kontraktorëve të TAP (restorante, hotele, etj.).
Ka ndikim në përmirësimin e infrastrukturës rrugore të Korçës dhe po jep kontribut për sigurinë në rrugë (shembull është rruga Vithkuq – Shtyllë – Panarit, dhe disa rrugë të tjera që janë duke u rehabilituar).

Po përmirësohen të dhënat kadastrale në zonat përgjatë gjurmës së gazsjellësit (regjistrimi fillestar i Vithkuqit dhe Mollaj).
Bashkia e Korçës është në diskutime me kompaninë mbi zbatimin e investimeve sociale dhe mjedisore, që do të ndikojnë në përmirësimin e cilësisë së jetës për komunitetin përgjatë gjurmës së TAP. Gjithashtu janë në shqyrtim disa projekte konkrete të rëndësishme për fshatrat pranë gjurmës së gazsjellësit propozuar nga bashkia”, tha z. Filo.

Standardet, shqiptarët pa përvojë

Vetëm pak kilometra larg Korçës, në një fushë të madhe, shihen disa objekte të ngritura e të sistemuara me një rend të përpiktë. Është kampi i kontraktorit të TAP-it, kompanisë franceze Spiecapag, në të cilin ndodhen mjediset e punëtorëve, drejtuesve, vendqëndrimet e makinerive apo edhe një pjesë e tubave. Për të hyrë në këtë kamp, rregullat janë shumë të rrepta, sepse mbi të gjitha, TAP vlerëson standardet. Ato duhet të ndiqen me rigorozitet nga të gjithë dhe pa përjashtim.

Teksa identifikohemi dhe zbresim nga makina, orientohemi se duhet të shkojmë dhe të paraqitemi te një prej mjediseve të krijuara për të bërë trajnime. Për disa minuta, si vizitorë, njihemi me projektin, me kushtet bazë të sigurisë, me standardet që duhet të zbatojmë, por mbi të gjitha sesi duhet të sillemi dhe të veprojmë në kantierin e ndërtimit, aty ku duhet të shmangim çdo rrezik, si dhe të orientohemi në mënyrë të sigurt.
Drejtuesit e projektit, përfaqësues të kompanisë franceze Spiecapag, na tregojnë se duhet të kemi veshjet e duhura për të ndjekur nga afër zbatimin e projektit dhe të zbatojmë me përpikëri orientimet që do të na jepen. Inxhinierët na shpjegojnë se të punosh në Shqipëri për të ndërtuar një gazsjellës është një sfidë e vërtetë. “Është ndoshta një nga terrenet më të vështira për të ndërtuar një gazsjellës, – thonë ata. – Terreni, në disa zona është tepër malor dhe duhet të bëhet kujdes për të zbatuar me kujdes projektin, si dhe për të instaluar duke garantuar të gjitha standardet tubat”.

Nga ana tjetër, në Shqipëri, projekti kalon në disa zona me karakter bujqësor, duke e bërë më sfiduese punën, pasi do të duhet të tregohet kujdes për dëmet që shkaktohen në bujqësi, si dhe për marrëdhëniet me fermerët.
Nuk duhet harruar edhe fakti se në Shqipëri gjendet edhe pika më e lartë nga ku do të kalojë gazsjellësi me gjatësi 878 km (Greqi 550 km; Shqipëri 215 km; Deti Adriatik 105 km; Itali 8 km; ~1.5 km mikro tuneli në hyrjen në tokë) e që është 1,800 metra mbi nivelin e detit dhe ndodhet në Çorovodë.

“Kjo është sfida jonë më e madhe, – shprehen inxhinierët dhe drejtuesit e projektit”. Teksa i pyes për punëtorët shqiptarë, më thonë se ata janë bashkëpunues dhe punojnë fort, por nuk kanë përvojë dhe duhet trajnim i shpeshtë i tyre.
“Një ndërtim i tillë po ndodh për herë të parë në Shqipëri dhe është e natyrshme që të mungojnë njohuritë, të mungojë përvoja. Kjo na bën ne që të jemi të kujdesshëm dhe të trajnojmë shpesh stafin shqiptar. Por, kjo do t’ju vlejë shumë atyre. Është një investim i mirë për të ardhmen dhe mund ta vënë në shërbim. Janë njohuri të marra dhe të vëna në zbatim që shërbejnë si një CV e mirë për çdo punonjës, kontraktor, nënkontraktor që është zgjedhur të punojë me Spiecapag në këtë fazë të projektit”.

Në Greqi, shpjegojnë inxhinierët, terreni është më i lehtë sesa në Shqipëri pasi shtrihet kryesisht në zona fushore.
Teksa bëhemi gati që të lëmë kampin, drejtuesit që na shoqërojnë nuk harrojnë të na japin me vete edhe ushqimin që do të duhet ta konsumojmë së bashku me punëtorët, pasi për ta po afronte koha e pushimit. E, në fakt, ushqimi për të gjithë sigurohet me ‘katering’ nga kompani lokale. Shërbimi ka rritur numrin e të punësuarve në zonë dhe siguron të ardhura edhe për banorët e fshatrave nga ku sigurohen produkte të ndryshme.
Teksa marrin rrugën për të shkuar në zonën ku po punohet për vendosjen e tubave, shohim edhe mbërritjen e makinave transportuese që i sjellin. Edhe në këtë rast, masat e sigurisë janë të larta. Mjetet e transportit që transportojnë tubat shoqërohen gjithmonë nga dy makina të Policisë së Shtetit për të shmangur krijimin e trafikut, por edhe për të siguruar mbarëvajtjen e procesit. Transporti sigurohet nga një shoqëri shqiptare, “Diamanti”, e cili duket se po bën një punë të mirë, pasi ka arritur të sigurojë mbarëvajtjen e procesit pa incidente.

Kur mbërrijmë në zonën ku ka nisur shtrimi i tubave shohim numrin e madh të makinerive të posaçme për çdo proces. Nuk mungojnë as ato që bëjnë pastrimin e tubave nga mbetjet e baltës apo pluhurave. Inxhinierët na tregojnë se janë diku rreth 300 makineri të rënda që shërbejnë për transportin e tubave, për vendosjen e tyre në tokë, për kalibrimin e tyre, për procesin e ngjitjes (saldimin), etj. Çdo gjë e programuar dhe e mbikëqyrur me rreptësi, pasi gabimet nuk falen, aq më tepër kur kemi të bëjmë me sasi të mëdha gazi që do të transportohet që nga Deti Kaspik.
Ajo që na bën përshtypje janë standardet me të cilat punohet, që për ne shqiptarët shpesh tingëllojnë të huaja. “Falë zbatimit të tyre, ne deri tani kemi arritur një proces që po zhvillohet në termat kohorë të kërkuar dhe pa asnjë incident”, sqarojnë inxhinierët, që kryesisht janë të huaj.
Makineritë që gjenden në terren për të bërë të mundur nga A-ja te Zh-ja vendosjen e tubave janë të teknologjisë së fundit dhe këtu duket edhe përvoja e madhe që kompania franceze Spiecapag ka në ndërtimin e gazsjellësve.

Një tjetër veçori e standardeve që po përdoret për ndërtimin e këtij gazsjellësi është edhe kujdesi që po tregohet për tokën në gjurmën e kalimit të tubave. Nga ana e TAP-it punohet që sasitë e dherave (ato që janë të pasura nga ana minerale dhe që shërbejnë për të mbjellat) që grumbullohen nga gërmimi për shtrimin e tubave të ripërdoren. Gjatë kohës së punimeve, këto sasi grumbullohen në vende të posaçme dhe pastaj përdoren për mbulimin e tubave. Në to është e lejueshme të mbillen bimësi të ndryshme, por jo pemë me rrënjë të thella, pasi në të kundërt dëmtohen tubat, thellësia e lejuar është deri në një metër.

Të punësuarit, një “konglomerat” kulturash

Për ndërtimin e gazsjellësit Trans Adriatic në Shqipëri, aktualisht janë të angazhuar në mënyrë direkte rreth 2000 punonjës, nga të cilët rreth 86% janë shqiptarë dhe indirekt numri rritet deri në rreth 2,700. Përveç punëtorëve të angazhuar për punimet e ndërtimit, kategoritë e tjera që kanë një numër të madh punonjësish të angazhuar janë siguria teknike, ekspertiza sociale dhe mjedisore, si dhe trashëgimia kulturore. Shifrat janë të përafërta, pasi mungon një studim i detajuar, veçanërisht për ata që janë të angazhuar në shërbimet e nënkontraktuara që ofrohen në dobi të këtij projekti.

Megjithatë, duhet thënë se që në fillim të këtij projekti, me marrëveshjet ndërshtetërore, vendet nga ku kalojnë tubacionet janë angazhuar që të garantojnë pjesëmarrje të lartë si të kompanive lokale, ashtu edhe të punonjësve vendas. Këtë gjë e ka bërë edhe Shqipëria. Megjithatë, vendi ynë ka një specifikë disi ndryshe, duke qenë se nuk ka pasur më parë përvojë të tillë të ngjashme, pasi ka qenë i izoluar nga rrjetet ndërkombëtare, qoftë të gazit apo edhe të naftës. Ne nuk kemi njerëz me përvojë në ndërtimin e këtyre veprave dhe për këtë është dashur që të shpenzohet më shumë kohë për trajnimin e punëtorëve.

Inxhinierët e Spiecapag tregojnë se kryesisht shqiptarët angazhohen në terren, në ato veprimtari që nuk kërkojnë shumë aftësi dhe përvojë. “Punëtorët shqiptarë janë të mirë, bashkëpunues, mësojnë shpejt, por nuk kanë shumë njohuri me standardet”, thonë ata.
Kjo është një nga arsyet se përse për një sërë procesesh tejet specifike janë angazhuar punëtorë të huaj, të pajisur me aftësitë dhe certifikimet e kërkuara. Ajo që mund të themi pa frikë është se TAP, i ngjan një “konglomerati” të vogël, pasi në të ka rreth 25 kombësi. Në Shqipëri janë të angazhuar francezë, portugezë, belgë, kolumbianë, britanikë, holandezë, filipinas, peruanë, kamerunas, indonezianë, gjermanë, indianë, amerikanë, kanadezë, italianë, grekë, malajzianë, irlandezë, spanjollë, maqedonas, kroatë, boshnjakë, austriakë, australianë, skocezë e natyrisht edhe shqiptarë.

Numri i punonjëseve femra është ndjeshëm në minorancë. Ato kryesisht punojnë në administratë.
Njëri prej inxhinierëve tregon se në vendet e tjera, numri i femrave që angazhohen në këto projekte është i madh, kryesisht në Amerikë, apo edhe Kanada. Megjithatë, një pjesë e proceseve janë të automatizuar dhe realizohen kryesisht nga makineritë dhe për këtë arsye, numri i punonjësve nuk është shumë i madh.

Ajo që vura re ishte se çdo proces i veçantë u besohej specialistëve me origjinë të ndryshme, për shkak të përvojës. Kështu kanadezët, britanikët, skocezët kryesisht janë të angazhuar në proceset mbikëqyrëse. Kolumbianët njohin mirë punën në terren të vështirë dhe në lartësi; italianët kanë përvojë në proceset e shtrimit të tubave nën ujë; filipinasit, malajzianët, peruanët kryesisht në shtrimin e tubave, në saldimin e tyre apo edhe në kalibrim, së bashku me spanjollët, ndërsa indianët janë kryesisht të specializuar në punët inxhinerike dhe ato me teknologjinë.
Për shqiptarët, bashkëpunimi me këta specialistë merr vlerë, pasi fare mirë mund të konsiderohet si një investim për të ardhmen. Dhe e ardhmja flet padyshim me gjuhën e këtyre projekteve, me ndikim ndërkombëtar e gjeostrategjik.

Mbështetja e komunitetit, rishikimi i marrëveshjes rrit fondin

Marrëveshja e rishikuar mes shtetit shqiptar dhe projektit TAP parashikon ndër të tjera, edhe rritjen e investimeve në komunitet, me një vlerë financiare që llogaritet nga 7 në 14 milionë euro. Gentian Selmani, menaxher për investimet sociale në TAP, thotë se projektet do të identifikohen dhe zbatohen duke marrë në konsideratë nevojat dhe mendimin e vetë përfituesve, banorëve në këto zona dhe do të jenë të harmonizuara me planet e zhvillimit të autoriteteve vendore dhe qendrore.

Nëpërmjet investimeve sociale dhe mjedisore, TAP synon t’i gjendet pranë komuniteteve përgjatë gjurmës së gazsjellësit duke:
-Përmirësuar kushtet e tyre të jetesës – nëpërmjet përmirësimit të infrastrukturave që ndikojnë në krijimin e një të ardhme më të mirë;
-Ngritur dhe duke rritur aftësitë lokale – mbështetja e mundësive afatmesme / afatgjata në sektorët përkatës, që janë në dobi të banorëve pranë gjurmës së gazsjellësit;
-Zhvilluar mjetet e jetesës – duke u fokusuar kryesisht në bujqësi, blegtori, burimet natyrore, mjedisin dhe turizëm; dhurime dhe ndihmë në raste emergjencash.
Aktualisht ka përfunduar rikonstruksioni i palestrës së shkollës së Semanit në Fier dhe kanë nisur punimet për rikonstruksionin e plotë të dy shkollave të tjera: shkolla 9-vjeçare Grecalli (Fier) dhe shkolla e mesme në qytetin e Bilishtit, duke përfshirë edhe palestrën e kësaj shkolle.
Me qëllim mbështetjen dhe zhvillimin e turizmit në Skrapar, duke bërë harmonizimin e punimeve të projektit me nevojat lokale, vitin e kaluar përfundoi rindërtimi i urës pranë spitalit në qendër të Çorovodës dhe janë drejt përfundimit dy pikat panoramike nga ku mund të soditen nga sipër kanionet e lumit Osum, që janë një pasuri e çmuar lokale dhe kombëtare.

Gjithashtu janë shumë pranë fillimit të punimeve një sërë investimesh të tjera si rehabilitimi i ujësjellësit të Mbrostarit që do të përmirësojë furnizimin me ujë për 5 fshatra, rikonstruksioni i plotë i dy shkollave dhe ndërtimi i një kopshti të ri në Urën Vajgurore, rikonstruksioni i plotë i dy shkollave dhe një kopshti në Berat, rehabilitimi i një muzeu shumë të rëndësishëm në Korçë, etj.
Përgjatë gjurmës së gazsjellësit janë zhvilluar aktivitete të ndryshme për të rritur ndërgjegjësimin mbi sigurinë rrugore dhe sigurinë teknike, ku kanë marrë pjesë nxënës nga rreth 17 komunitete të ndryshme.

Si pjesë e përpjekjeve për të ndihmuar në krijimin dhe rritjen e aftësive njerëzore dhe ekspertizën në sektorin e gazit në Shqipëri, krahas mundësive të tjera, TAP ka krijuar programin e praktikave profesionale, duke iu dhënë mundësi studentëve të ekselencës në ciklin master të mësojnë, duke punuar në TAP. Studentët përfitojnë nga përvoja më e mirë ndërkombëtare që po zbatohet gjatë punimeve për ndërtimin e gazsjellësit.
Janë ende në vlerësim dhe së shpejti nis zbatimi i programeve në fushën e bujqësisë, turizmit dhe granteve të vogla të orientuara drejt rritjes së punësimit dhe zhvillimit ekonomik.

Përfitimet e marrëveshjes së rishikuar

Marrëveshja e rishikuar e vendit pritës mes Shqipërisë dhe projektit të gazsjellësit Trans Adriatic Pipeline mori miratimin e Kuvendit.Ndryshimet kryesore kanë të bëjnë me shprehjen e vullnetit të TAP për:
– Rishikimin e periudhës së stabilitetit fiskal, që i jep të drejtën shtetit shqiptar të marrë më shumë tatimfitimi, e cila përgjatë kohëzgjatjes operacionale të projektit pritet të ketë efekt pozitiv për shtetin shqiptar prej rreth 60 milionë eurosh; – Rritjen e investimeve në komunitet nga 7 në 14 milionë euro;
– Dyfishimin e fondeve për trajnime në sektorin e gazit natyror, nga 350,000 euro në 700,000 euro;
-Memorandumin e Mirëkuptimit, që synon të mbështesë kompaninë e sapokrijuar Albgaz (Operatori i Sistemit të Transmetimit të Gazit në Shqipëri), në aftësimin e saj për të qenë pjesë e ofrimit të shërbimeve të mirëmbajtjes për TAP në fazën operacionale.
Në vitin 2012, qeveria shqiptare e asaj kohe, hyri në bisedime me gazsjellësin Trans Adriatic Pipeline (projektin) duke supozuar se mes Italisë, Greqisë dhe Shqipërisë do të lidhej dhe nënshkruhej një marrëveshje me qeveritë e vendeve pritëse, e cila më pas do të depozitohej pranë parlamenteve përkatës për ratifikim.
Ndërsa në prill 2013, Parlamenti shqiptar nënshkroi Marrëveshjen Krahasuese.
Më pas, në dhjetor të 2013-s, edhe Parlamenti grek ratifikoi Marrëveshjen e Vendit Pritës.
Kjo marrëveshje është tejet e rëndësishme për të gjitha shtetet, pasi përmes saj përcaktohen përfitimet dhe detyrimet nga ky projekt, i cili do të ndikojë jo pak në ekonomitë e këtyre vendeve, veçanërisht atë të Shqipërisë dhe Greqisë, si dy vende nga ku kalon më shumë ky projekt.

TAP në shifra

Gjatësia e gazsjellësit 878 km
• Greqi 550 km; Shqipëri 215 km; Deti Adriatik 105 km; Itali 8 km (~1.5 km mikro tuneli në hyrjen në tokë)
• Pika më e lartë: 1,800 metra në Shqipëri
• Pika më e ulët: 820 metra në thellësi të detit Adriatik

Kapaciteti

10 bcm/vit, mjaftueshëm gaz për të furnizuar rreth 7 milionë familje.
Diametri: 1.2 m (48 inç) në pjesën tokësore; 0.91 m (36 inç) në pjesën detare.

Situata fillestare

Dy stacione kompresorësh (një në Kipoi, Greqi dhe një në Fier, Shqipëri) dhe rrjedhje e kundërt fizike e integruar.

Situata kur zgjerohet

Më shumë se 20 bcm/vit kapacitet, duke instaluar dy stacione të tjera kompresorësh, një në Serres, Greqi dhe një në Bilisht, Shqipëri.

Lidhjet

Infrastruktura me të cilën do të lidhet TAP-i: TANAP Gazsjellësi Trans Anatolian, SNAM në Itali dhe mund të lidhet me Interkonjektorin Greqi-Bullgari (IBG) dhe Gazsjellësin Jonian Adriatik (IAP).

Afatet Kohore

Gusht 2015 – filluan punimet që i paraprijnë ndërtimit në Shqipëri
Verë 2016 – përfundoi shpallja e kontratave kryesore
Maj 2016 – filloi ndërtimi i tubacionit dhe instalimeve mbi tokë
Dimri 2017/ fillimi i 2018 – nisja e ndërtimeve në pjesën detare të gazsjellësit
2019 (në fund të vitit)– përfundon ndërtimi dhe kryhen testimet
2020 – gazi i parë / TAP nis veprimtarinë

Aksionerët

BP (20%), SOCAR (20%), Snam (20%), Fluxys (19%), Enagás (16%) dhe Axpo (5%)

Investimi në Shqipëri

Në Shqipëri do të investohen afërsisht 1.5 miliardë euro, që përfshijnë kostot e tubave dhe gjithë pajisjeve e makinerive të nevojshme për ndërtimin e gazsjellësit.

Gazsjellësi TAP në Shqipëri

-Rreth 13,000 tuba, me gjatësi 18 dhe 12 metra dhe me diametër 1.2 m, do të përdoren për ndërtimin e seksionit tokësor prej 215 km në Shqipëri.
-Pesha e një tubi të vetëm prej 18 metrash është rreth 16,900 kg
-Pesha totale e tubave për seksionin tokësor në Shqipëri është rreth 116,184 tonë.
-Trysnia maksimale e operimit në Stacionin e Kompresorëve është 97 / 147 bar.
-Volumi i gërmimeve për segmentin shqiptar është përafërsisht 1,300,000 m³.

Përfitimet nga TAP-i në Shqipëri

-E vendos Shqipërinë në hartën europiane të energjisë
-Rrit rëndësinë rajonale dhe gjeostrategjike të vendit dhe kontribuon në integrimin tregtar dhe fizik të Shqipërisë në Europë
-Lehtëson zhvillimin e infrastrukturës energjetike të vendit dhe tregun e brendshëm të energjisë
-Promovon zhvillimin ekonomik dhe hapjen e vendeve të punës
-Nxit Investime të Huaja Direkte.
-Përmirëson infrastrukturën rrugore dhe sigurinë rrugore të Shqipërisë.
-Përmirëson të dhënat kadastrale në zonat përgjatë gjurmës së gazsjellësit.
-Investimet sociale dhe për mjedisin do të ndikojnë në përmirësimin e cilësisë së jetës për komunitete përgjatë gjurmës së TAP.

Ndërtimi i pjesës tokësore të Gazsjellësit në Shqipëri

-86 km nga korridori i kalimit përgjatë gjurmës së gazsjellësit janë pastruar
-76 km tuba janë vendosur në varg
-60 km tuba janë salduar
-60 km janë hapur kanale për futjen e tubave
-49 km tubacion është ulur poshtë në kanal
-49 km tubacion i bashkuar poshtë në kanal
-43 km nga tubacioni është mbuluar nëntokë
-1.4 km nga korridori i punimeve është kthyer në gjendjen e mëparshme
-86% e tubave (179 km) dhe 83% e bërrylave (665 njësi) kanë mbërritur në sheshin kryesor të magazinimit në Durrës.

Rrugët dhe Urat Ndihmëse në rajonin e Korçës, Beratit dhe Fierit

• 100% e punimeve të fazës së parë të Rrugëve dhe Urave Ndihmëse kanë përfunduar (ecuria e kombinuar e rrugëve dhe urave)
• Janë rindërtuar rreth 58 km rrugë, janë ndërtuar 2 ura të reja dhe janë rehabilituar 40 ura ekzistuese
• Faza e dytë e punimeve, që përfshijnë rehabilitimin e rreth 120 km rrugë, do të kryhet nga një kontraktor vendas i kontraktorit të TAP Spiecapag, AlbStar.

Punësimi

• Aktualisht rreth 2,700 persona punojnë direkt dhe indirekt për projektin TAP në Shqipëri
• Rreth 86% e punonjësve janë shqiptarë

Procesi i Blerjes dhe Servitutit të Tokës (LEA)

Kryer në përputhje me standardet ndërkombëtare të Bankës Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim
• 8,800 ngastra toke të ndikuara gjithsej në Shqipëri (shifër e përafërt)
• Rreth 1,300 parcela të ndikuara për Rrugët dhe Urat Ndihmëse
• Rreth 7,500 parcela të ndikuara për të Drejtën e Kalimit, Tubacionin, Stacionet e Kompresorëve dhe Instalimet e tjera mbi tokë.
• Toka e marrë përkohësisht për korridorin e punimeve të tubacionit është rreth 8,170 ha.
• Toka e blerë përgjithmonë për 8 Stacionet e Valvulave të Bllokimit dhe për Pikën Daljes në det, 1 Stacion Kompresorësh dhe 1 Stacion Matjesh është gjithsej 70 ha.
• Rreth 80% e parcelave janë siguruar nëpërmjet marrëveshjeve vullnetare – 100% paguar.
• Rreth 20% e parcelave janë siguruar nëpërmjet shpronësimit – afërsisht 50% paguar.
Përmirësimi i të Dhënave Kadastrale • Dokumentacioni i 13,000 parcelave është përditësuar dhe përmirësuar, 17,000 hektarë.
• 25.000 është numri i përafërt i përfituesve.

Kontraktorët kryesorë të TAP-it në Shqipëri

• Shoqëria e përbashkët Gener 2 – Sicilsaldo: kontraktor për rehabilitimin e Rrugëve Ndihmëse dhe Urave në Shqipëri.
• Spiecapag: Kontraktor EPC për ndërtimi e dy loteve tokësore në Shqipëri (215 km gjithsej)
• Shoqëria e përbashkët Renco SpA – Terna SA: Kontraktor EPC për stacionet e kompresorëve të projektit.
• Saipem SpA: Kontraktor EPCI për seksionin detar, nënujor të projektit.
• ABKons: për vlerësimin, shpalljet publike dhe këshillimin publik për raportin VNMS. Aktualisht po punon edhe për Blerjen dhe Servitutin e Tokës, për të siguruar të drejtën e kalimit në Shqipëri, si dhe po ndihmon me procesin e marrjes së lejeve.
• Ka një sërë kompanish të tjera shqiptare që po punojnë si nënkontraktorë (AlbStar, Diamant Logistics, Startrans, Pelikan, Sterkaj, Albarent, Kuel, Vagalat, Gjoka, Doko, etj.)

Revista Monitor,  22.04.2017

Deputetët e Kuvendit të Kosovës, me 93 vota për dhe as një kundër kanë miratuar marrëveshjen e bashkëpunimit Kosovë – Shqipëri në Fushën e energjetikes.

Ministri i Zhvillimit Ekonomik, Blerand Stavileci, duke prezantuar projektligjin për ratifikimin e marrëveshjes së bashkëpunimit ndërmjet Qeverisë së Kosovës dhe asaj të Shqipërisë, për shkëmbimin dhe ndarjen e rezervës rregulluese ndërmjet operatorit të sistemit të transmetimit OST dhe KOSTT-it, ka thënë se me këtë do të rritet siguria në energjinë elektrike.

Ai tha se ky projektligj përkufizon saktë bashkëpunimin në mes qeverisë së Kosovës dhe Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë, ku objektivi kryesor është krijimi i zonës rregulluese dhe integrimi në mekanizmin regjional, i cili do të ndikonte në realizimin e tregtisë ndërkufitare, duke rritur kështu likuiditetin e tregut të energjisë elektrike.

“Me këtë pritet të rritet siguria e energjisë elektrike në përmbushjen e direktivave të BE-së”, tha Stavileci.

Ndërkaq, kryetari i Komisionit për Zhvillim Ekonomik, Muhamet Mustafa ka thënë se komisioni e ka shqyrtuar ketë marrëveshje dhe i rekomandon Kuvendit që të miratojë, e cila i kontribuon stabilizimit të dyja sistemeve energjetike si dhe rrit edhe furnizimin me energji elektrike.

Sipas tij, qeveritë e të dyja vendeve duhet të marrin masa që Serbia mos ta pengojë KOSTT-in.

Telegrafi,  31.03.2017

Gjatë vitit 2016, prodhimi neto vendas i energjisë elektrike është 7.136 Gwh nga 5.866 Gwh, duke u rritur me 21,7%, krahasuar me vitin 2015, teksa konsumi ka pësuar rënie me 0.8%.

INSTAT njoftoi sot se rritja e prodhimit të energjisë elektrike në vitin 2016 ka ndikuar në rënien e importeve bruto me 22,4% dhe rritjen e eksporteve bruto të energjisë elektrike me 95,5%, krahasuar me 2015. Gjatë këtij viti, vendi rezulton të jetë eksportues neto i energjisë elektrike, për herë të parë në këto pesë vitet e fundit.

Energjia elektrike e prodhuar në vitin 2016 është 7.136 Gwh, ku 71,4% e prodhimit është realizuar nga hidrocentralet publike dhe 28,6% nga prodhues të pavarur privatë dhe koncesionarë.

Në vitin 2016, humbjet në rrjet janë 1.986 Gwh nga 2.196 Gwh që ishin në 2015, duke pësuar një rënie me 9,6%. Humbjet në shpërndarje në 2016 kanë rënë 11,8%, krahasuar me vitin e kaluar. Humbjet në transmetim janë rritur me 19,8% dhe përbëjnë 9,6% të humbjeve gjithsej në rrjet.

Përdorimi i energjisë elektrike nga konsumatorët në 2016 është 5.108 Gwh nga 5.069 Gwh që ishte në 2015. Gjatë kësaj periudhe, ky tregues ka shënuar rritje 0,8%, krahasuar me vitin e kaluar. Në 2016, konsumi i energjisë elektrike nga familjarët u rrit me 2,6%. Situata paraqitet ndryshe për konsumatorët jofamiljarë, konsumi i të cilëve u ul me 1,0%, krahasuar me vitin 2015.

Gjatë gjashtëmujorit të dytë të vitit 2016, prodhimi neto vendas i energjisë elektrike është rritur me 45,7%, krahasuar me gjashtëmujorin e dytë të vitit 2015, duke përbërë 43,0% të prodhimit vjetor 2016 nga 35,9% që përbënte në 2015. Importi bruto i energjisë elektrike (energji në marrje), në gjashtëmujorin e dytë të vitit 2016, rezultoi me rënie 31,8%, krahasuar me gjashtëmujorin e dytë të vitit 2015.

Eksporti bruto i energjisë elektrike (energji në dhënie) është rritur rreth katër herë, krahasuar me gjashtëmujorin e dytë të vitit 2015, duke arritur vlerën e 579 Gwh. Gjatë gjashtëmujorit të dytë të vitit 2016, janë realizuar 57,5% të importeve bruto të vitit 2016 dhe 31,0%, të eksporteve bruto të kryera gjatë vitit 2016.

Revista Monitor,  24.03.2017

Edhe pse në një mjedis të vështirë biznesi për shkak të ndryshimeve të kontratës në mënyrë të njëanshme nga qeveria biznesi i HEC-ve të vogla ka lulëzuar më 2016.

Sipas të dhënave nga Enti rregullator i Energjisë mësohet se 38 objekte të vogla të prodhimit të energjisë elektrike nga uji nisën prodhimin gjatë vitit të kaluar. Kështu numri i HEC-ve private arriti në 138 nga 100 të tilla që ishin më 2015.

Ekspertët e sektorit bëjnë me dije se, shumë kompani që më parë ishin të fokusuara në ndërtim dhe tregti po diversifikohen në HEC-e. Tregu i energjisë së rinovueshme është i garantuar dhe kostot e prodhimit pas përfundimit të investimit janë të lira.

Bashkë me shtimin e numrit të HEC-ve të vogla është rritur edhe prodhimi i energjisë nga këto objekte.

Sipas të dhënave nga Enti Rregullator i Energjisë, prodhimi vendas shënoi vitin e kaluar 7,136,351MW/h, nga të cilat 5,091,616 MW/h u prodhuan nga HEC në pronësi të KESH dhe 2,044,735 MW/h u prodhuan nga HEC private dhe ato me koncesion.

Nga kjo sasi, HEC-i i ri i Banjës në lumin Devoll që u vu në punë për herë të parë më 2016 prodhoi 69,848 MW/h.

Pavarësisht kostove që kanë dhënë në ambient dhe ndikimin ne habitatet e zonave ku janë, HEC-et private e kanë rritur dukshëm prodhimin e energjisë në vend, duke u bërë kështu pritë për daljen e parave jashtë vendit për blerjen e energjisë.

Por pavarësisht kontestimeve për ndikimin në ambient Ministria e Energjetikes ka vërshuar me dhenjën e lejeve për ndërtimin e HEC-ve të vogla. Qeveria Rama e ka liberalizuar edhe me tej këtë proces. Për çdo HEC me kapacitet deri në 2M vendos ministri i Industrisë dhe Energjetikes, më parë vendimi për ndërtimin e tyre jepej nga qeveria. Nisur nga kjo lehtësi Ministria e Energjitikës vijoi dhënien e lejeve me intensitet të lartë gjatë 2016 dhe po vijon me të njëjtin ritëm edhe këtë vit.

Revista Monitor,  24.02.2017

Rënia e çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare gjatë sesionit të së Mërkurës është  reflektuar edhe në tregun me shumicë në vend gjatë ditës së sotme. Gjatë sesionit të sotëm, nafta me shumicë në dy portet e vendit shitet me 145.64 lekë për litër, në rënie me 1.32% në krahasim me sesionin e kaluar.

Çmimi i pasqyruar është aktual dhe i referohet vetëm ditës së sotme. Luhatjet në çmimin e shumicës vijnë, përveç çmimit me të cilin kuotohet në bursë, edhe në bazë të kostove të transportit, cilësisë së produktit të zhdoganuar, kursit të këmbimit ndërmjet dollarit dhe lekut, si dhe barrës  shtetërore.

Këto të dhëna i referohen çmimit përfundimtar me të cilin nafta del nga dy portet e vendit, atë të Durrësit dhe atë të Vlorës, ku përfshihen edhe të gjitha kostot që janë të detyruara me ligj, përfshirë barrën shtetërore, që sot fiksohet në rreth91.4 lekë për litër.

Scan Tv,  23.02.2017

Deri në fund të muajit shkurt të këtij viti, autoritetet në Prishtinë presin që Serbia të zhbllokojë linjën e interkonjeksionit mes Kosovës dhe Shqipërisë.

Kjo linjë ishte shpallur e përfunduar dhe inauguruar në qershor të vitit të kaluar. Për këtë projekt, janë shpenzuar mbi 75 milionë euro.

Autoritetet e Kosovës presin që edhe kjo çështje të jetë një nga temat e diskutimit në bisedimet e Brukselit, ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.

Ministrja për Dialog në qeverinë e Kosovës, Edita Tahiri tha se pret që hapja e çështjes së interkonjeksionit të dialogohet me Beogradin dhe kjo do të ndodhë që në takimin e radhës.

Tahiri ka për Radion Evropa e Lirë se Serbia ka shkelur marrëveshjen për energji, e cila ishte nënshkruar në vitin 2015 nga kryeministrat e të dy shteteve dhe përfaqësuesja e Bashkimit Evropian.

“Dhe, prej atëherë Serbia e ka bllokuar pavarësimin e KOST-it që është pjesë e marrëveshjes për energji dhe kjo që ka implikime edhe në çështjen e interkoneksionit Kosovë – Shqipëri, e cila është gati, po nuk ka mundur të aktivizohet për shkak të bllokadës se Serbisë”, ka thënë Tahiri.

Ministri i Zhvillimit Ekonomik në Qeverinë e Kosovës, Blerand Stavileci tha se Republika e Serbisë ka kohë që vazhdon të interferoj në sistemin energjetik të Kosovës, dhe nuk e njeh pavarësinë e Operatorit të Sistemit, Transmisionit dhe Tregut të Energjisë Elektrike të Kosovës (KOSTT).

Sipas tij me kërkesë të Komunitetit të Energjisë me seli në Athinë, pritet që këtë proces Serbia duhet ta zhbllokoj deri në fund të muajit shkurt të këtij viti.

“Problemi qëndron tek pala serbe nuk ka zbatuar marrëveshjet ndërkombëtare dhe ne kemi pasur një plan i cili është lidhur direkt me anëtarësimin e operatorit të sistemit të transmisionit, KOSTT, në platformën ENTSO – që është Rrjeti Evropian i Operatorëve të Sistemit të Transmisionit për Energji, ku një zonë e caktuar bëhet zonë e pavarur energjetike, dhe këtu Serbia ka bërë bllokada në zbatimin e këtyre marrëveshjeve”, ka thënë Stavileci.

Në vitin 2015, Kosova kishte nënshkruar marrëveshjen për përfshirjen në Sistemin Energjetik të Kosovës në Zonën Sinkrone të Europës Kontinentale.

Kjo marrëveshje ishte nënshkruar mes KOSTT –it në njërën anë, organizatës se Operatorëve Evropian të Sistemit të Transmisionit të Energjisë Elektrike (ENTSO-e) dhe 29 operatorëve të grupit Regjional të Evropës Kontinentale.

Por, Serbia nuk e ka nënshkruar këtë marrëveshje, kjo nuk e ka bërë të plotfuqishme atë pasi kërkohet nënshkrimi i të gjitha vendeve anëtare.

Mustafë Hasani, shef ekzekutiv në KOSTT, ka treguar se me këtë marrëveshje KOSTT-i është bërë zonë kontrollues e pavarur në kuadër të zonës sinkrone të Evropës Kontinentale. Por, shteti i Serbisë, sipas tij, për çështje politike dhe financiare po e bllokon këtë.

“Serbia e përvetëson një të hyrë financiare vjetore dhe këto të hyra janë prej 4- 5 milion euro, nga rrjedha e energjisë elektrike që ecën nëpër rrjet të transmisionit. Dhe, kështu asaj nuk i konvenon shumë të nënshkruaj këtë marrëveshje”.

“Në momentin e nënshkrimit të kësaj marrëveshje, të hyrat nga alokimi i kapaciteteve dhe menaxhimit të kongjestioneve i takojnë KOSTT-it. Pavarësisht kësaj, edhe për vitet që kanë kaluar, ne kemi bërë kërkesë që ato para të kthehen,” tha Hasani për Radion Evropa e Lirë.

Hasani tha se e në fund të vitit të kaluar, ENTSO i ka dërguar letër Serbisë që të nënshkruaj marrëveshjen deri më 21 shkurt, kur pritet të mbahet edhe takimi i Asamblesë së Përgjithshme.

Telegrafi,  01.02.2017

Deri në fund të muajit shkurt të këtij viti, autoritetet në Prishtinë presin që Serbia të zhbllokojë linjën e interkoneksionit mes Kosovës dhe Shqipërisë.

Kjo linjë ishte shpallur e përfunduar dhe inauguruar në qershor të vitit të kaluar. Për këtëprojekt, janë shpenzuar mbi 75 milionë euro, thonë zyrtarë qeveritar.

Për shkak të bllokimit të lëshimit në qarkullim, autoritetet e Kosovës presin që edhe kjo çështje të jetë një nga temat e diskutimit në bisedimet e Brukselit, ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.

Ministria për dialog në Qeverinë e Kosovës, Edita Tahiri ka thënë se pret që hapja e çështjes së interkoneksionit në dialog me Beogradin, të ndodhë që në takimin e radhës.

Tahiri ka për Radion Evropa e Lirë se Serbia ka shkelur marrëveshjen për energji, e cila ishte nënshkruar në vitin 2015 nga kryeministrat e të dy shteteve dhe përfaqësuesja e Bashkimit Evropian.

“Dhe, prej atëherë Serbia e ka bllokuar pavarësimin e KOST-it që është pjesë e marrëveshjes për energji dhe kjo që ka implikime edhe në çështjen e interkoneksionit Kosovë – Shqipëri, e cila është gati, po nuk ka mundur të aktivizohet për shkak të bllokadës se Serbisë”, ka thënë Tahiri.

Ndërkaq, ministri i Zhvillimit Ekonomik në Qeverinë e Kosovës, Blerand Stavileci, ka thënë se Republika e Serbisë ka kohë që vazhdon të interferoj në sistemin energjetik të Kosovës, dhe nuk e njeh pavarësinë e Operatorit të Sistemit, Transmisionit dhe Tregut të Energjisë Elektrike të Kosovës (KOSTT).

Për këtë arsye, Stavileci, ka thënë se me kërkesë të Komunitetit të Energjisë me seli në Athinë, pritet që këtë proces Serbia duhet ta zhbllokoj deri në fund të muajit shkurt të këtij viti.

“Problemi qëndron tek pala serbe që nuk ka zbatuar marrëveshjet ndërkombëtare dhe ne kemi pasur një plan i cili është lidhur direkt me anëtarësimin e operatorit të sistemit të transmisionit, KOSTT, në platformën ENTSO – që është Rrjeti Evropian i Operatorëve të Sistemit të Transmisionit për Energji, ku një zonë e caktuar bëhet zonë e pavarur energjetike, dhe këtu Serbia ka bërë bllokada në zbatimin e këtyre marrëveshjeve”, ka thënë Stavileci.

Në vitin 2015, Kosova kishte nënshkruar marrëveshjen për Kyçje të Sistemit Energjetik të Kosovës në Zonën Sinkrone të Evropës Kontinentale.

Kjo marrëveshje ishte nënshkruar në mes të KOSTT –it në njërën anë dhe organizatës se Operatorëve Evropian të Sistemit të Transmisionit të Energjisë Elektrike (ENTSO-e) dhe 29 operatorëve të grupit Regjional të Evropës Kontinentale.

Por, Serbia nuk ka nënshkruar këtë marrëveshje, me çka e ka bërë jo të plotfuqishme atë, ngase kërkohet nënshkrimi i të gjitha vendeve anëtare.

Mustafë Hasani, krye-shef ekzekutiv në KOSTT, ka treguar se me këtë marrëveshje KOSTT-i është bërë zonë kontrollues e pavarur në kuadër të zonës sinkrone të Evropës Kontinentale. Por, shteti i Serbisë, sipas tij, për çështje politike dhe financiare po e bllokon këtë.

“Serbia e përvetëson një të hyrë financiare vjetore dhe këto të hyra janë prej 4- 5 milion euro, nga rrjedha e energjisë elektrike që ecën nëpër rrjet të transmisionit. Dhe, kështu asaj nuk i konvenon shumë të nënshkruaj këtë marrëveshje”.

“Në momentin e nënshkrimit të kësaj marrëveshje, të hyrat nga alokimi i kapaciteteve dhe menaxhimit të kongjestioneve i takojnë KOSTT-it. Pavarësisht kësaj, edhe për vitet që kanë kaluar, ne kemi bërë kërkesë që ato para të kthehen,” ka thënë Hasani për Radion Evropa e Lirë.

Ndryshe, Hasani ka treguar se në fund të vitit të kaluar, ENTSO i ka dërguar letër Serbisë që të nënshkruaj marrëveshjen deri më 21 shkurt, kur pritet të mbahet edhe takimi i Asamblesë së Përgjithshme.

Telegrafi,  01.02.2017

Qeveria vendosi në tetor të 2016 të ankimonte në arbitrazh çështjen me “Bankers Petroleum“. Një përplasje që ka kohë që vazhdon dhe që nuk po merr zgjidhje. Fillimisht u mendua se gjithçka do të zgjidhej në tavolinë mes palëve, por këtë herë, çuditërisht është hedhur një hap tjetër. Në këtë rast jemi ne ata që ankimojmë dhe kemi pretendime dhe jo ata ndaj të cilëve ka pretendime.

Por sa janë gjasat në fakt që Shqipëria të fitojë një rast arbitrazhi me një vlerë të konsiderueshme që pretendohet (57 milionë dollarë)? Studioja ligjore “Curtis” që asiston qeverinë në këtë rast është shprehur se ka shanse, por këtë do ta tregojë vetëm koha. Ndërkohë që e kaluara na tregon një tjetër panoramë.

Shqipëria mund të numërojë me gishtat e njërës dorë rastet e suksesit në arbitrazhet ndërkombëtare dhe kur themi sukses nuk i referohemi marrjes së një dëmshpërblimi, por faktit që kemi shpëtuar pa e paguar një të tillë. Rastet më pak të mira janë ato kur jemi ulur dhe kemi bërë marrëveshje tavoline dhe në këtë rast fijet i luan politika, por kostoja nuk ka qenë e vogël.

Më poshtë një përmbledhje me disa nga rastet më “pikante” të përplasjeve në arbitrazhe të vendit tonë. Është e çuditshme sesi lloj-soj kompanish kanë ngritur pretendime nga më ironiket, por mbi të gjitha kostoja reale e arbitrazheve kanë qenë “zhbërjet” e kontratave të qeverive paraardhëse. “General Elektric“ që do të ndërtonte linjën e parë për trenin elektrik Tiranë-Durrës sipas kontratës, edhe pse nuk bëri asgjë arriti të merrte jo pak, por 20 milionë euro.

“Rhode Nielsen“, kompania daneze pati një marrëdhënie me qeverinë shqiptare të denjë për një skenar filmi, por sërish iku duke marrë 2.5 milionë euro.  “Qershia mbi tortë“ e gjithë arbitrazheve vijon të mbetet “CEZ“. Kompania arriti të ulte qeverinë përballë dhe t’i merrte jo pak, por 95 milionë euro. Kjo në kohën kur të dhënat tregonin se kompania kishte shkaktuar një dëm 700 milionë euro nga keqmenaxhimi dhe abuzimet.

Në historikun e arbitrazheve nuk mungojnë as ato të shitjes së kuotave të bashkimit të kompanive, një histori që sot po shihet qartë sidomos tek pjesa e koncesioneve, të cilat janë kthyer në një treg të lirë të shitjes dhe transferimit të kuotave në afate të shkurtra. Mazhoranca e sotme, dikur në opozitë deklaroi se do të zhbënte një pjesë të mirë të koncensioneve të cilat padyshim do të përfundonin në arbitrazhe dhe me të ardhur në qeveri, nuk u ndie më për këtë pjesë.

“Qëndisja” e kontratave është bërë aq mirë nga koncesionarët sa gjasat që Shqipëria të fitojë janë minimale, duke e rritur koston që duhet paguar në mënyrë të llahtarshme. Tek e fundit nuk do shumë për të kuptuar ku çalojmë. Na e thotë fare mirë e kaluara. Bilanci ynë negativ, ku strategjia e vetme është mbrojtja, ndërsa sulmi kur nuk përmbushen detyrimet, sërish na është kthyer pas në “boomerang“ dhe kemi përfunduar duke e paguar edhe atë, madje më shtrenjtë.

“Pantechniki“ kundër Shqipërisë

Në vitin 1994 kompania greke “Pantechniki“ fitoi një tender ndërkombëtar për ndërtimin e rrugëve dhe urave në Shqiëpri,  konkretisht iu dhanë dy kontrata. Kontrata “Elbasan –Cafasan“ dhe “Mamurras-Milot“. Menjëherë pas hyrjes në fuqi të kontratës nisi puna, por ajo u shkëput në mars të vitit 1997 për shkak të trazirave dhe kompania braktisi punimet.

Në 29 maj të vitit 1997 kompania kërkoi një kompensim 4.89 milionë dollarë ndërsa më vonë një komision i ngritur nga Autoriteti Rrugor që ishte dhe kontraktori nxorri një dëm prej 1.8 milionë dollarësh. Edhe pse ishte një vlerë dukshëm më e ulët se pretendimi, kompania greke do të pranonte për të mbajtur marrëdhëniet e mira me qeverinë shqiptare.

Por pas disa vitesh, ende pagesa nuk u krye, duke bërë më pas që çështja të zvarritej në gjykatat shqiptare dhe arbitrazh. Duke analizuar zhvillimet, arbitrazhi do të vendoste që të dyja palët të paguanin secila kostot e gjyqit dhe tarifën e gjykatës, si dhe të rrëzoheshin pretendimet për përfitime financiare.

“General Electric“ kundër Shqipërisë 

Ambicia për trenin e parë elektrik në vend do t’i kushtonte Shqipërisë miliona dollarë nga një kontratë e firmosur nga qeveria “Nano” në 15 shtator 2003. Kompania “General Electric“, një lider global do të merrte përsipër këtë iniciativë, por me largimin e të majtëve nga pushteti detyrimet kontraktuale nuk po mbaheshin.

Në 1 qershor të vitit 2006 kompania do t’i drejtohej arbitrazhit dhe do të kërkonte dëmshpërblim. Gjykata vendosi në favor të kompanisë duke i kërkuar shtetit shqiptar që të paguante 20 milionë euro, ndërkohë që nënkontraktorëve do t’iu paguheshin interesa që shkonin në qindra mijëra dollarë. Zvarritja ishte e gjatë për shlyerjen e detyrimeve dhe në fund qeveria do të paguante vetëm një pjesë të tyre.

“Burimi srl“ dhe “Eagle Games sha“ kundër Shqipërisë 

Në 29 mars 2004 u krijua “Eagle Games“ nga dy nënshtetas shqiptarë. Secili prej tyre zotëronte 50 për qind të aksioneve dhe objektivi kryesor i kompanisë ishte organizmi i lojërave “Gërvisht dhe fito”.

Njëri prej aksionerëve hyri në marrëdhënie borxhi me kompaninë “Burimi srl“ i cili do të financonte investimet e nevojshme si dhe do të mbulonte humbjet për pjesën takuese në “Eagle Games“. Kompanitë kanë një histori të gjatë shitjesh aksionesh mes njëra-tjetrës ndërkohë që mes aksionerëve kishte lidhje familjare.

Pretendimi ndaj shtetit ishte që të paguheshin të paktën 1.03 miliardë lekë detyrime lidhur me heqjen e licencës. Gjykata në fund vendosi në favor të Shqipërisë duke e detyruar kompaninë të paguajë për koston e gjyqit dhe kostot lokale.

“Sky Petroleum“ kundër Shqipërisë 

Kompania amerikane dhe qeveria shqiptare lidhën një kontratë për ndarje prodhimi, eksplorimi dhe zhvillimi të hidrokarbureve në Bllokun 4, 5, si dhe Dumre. Por, Agjencia Kombëtare e Burimeve të Natyrës, pas inspektimit konstatoi se nuk ishin përmbushur detyrimet kontraktuale, duke e njoftuar kompaninë për zgjidhje të kontratës në 22 korrik 2011.

Kaq ka mjaftuar që “Sky Petroleum“ të kërkojë në Gjykatën e Arbitrazhit 1 miliard dollarë. Por, në fund fare, Gjykata vendosi në favor të qeverisë duke përcaktuar se zgjidhja e kontratës ishte bërë në kushte të drejta. Vendimi u dha në maj të vitit 2013.

“Mamidoil Jetoil Greek Petroleum Products Societe s.a“ kundër Shqipërisë

Historia me kompaninë greke është e hershme qysh në vitin 1995 kur erdhi një propozim për ndërtimin e depozitave të naftës në portin e Durrësit. Pas kalimit të disa fazave në vitin 1998 kompanisë iu rinovua kërkesa për depozitat, një investim fillestar 8 milionë dollarë. Por me ndryshimet e planeve për portin duket se ndryshuan dhe planet për investimin.

Autoritetet njoftuan kompaninë se duhet të pezulloheshin punimet. Kjo ndodhi pas masterplanit të parë, të hartuar nga studioja e Luis Berger që njihet edhe për strategjitë kombëtare të transportit. Në atë kohë u kërkua që zhvendosja e parkut të depozitave të bëhet në Porto Romano me paratë e vetë investitorit. Për këtë kompania kërkoi kompensim në vitin 2008 që iu refuzua.

Pavarësisht zvarritjeve, në 22 prill 2014 kompania kërkonte përveç 902 mijë eurove si kosto mbulimi të procedurave, edhe 23 milionë euro si dëm, kurse Shqipëria 528 mijë euro si kosto gjyqi. Në fund kërkuesi u cilësua përgjegjës për 495 mijë euro, kurse qeveria përgjegjëse 349 mijë euro. Shqipërisë iu kërkua në fund që të rimbursonte në favor të “Mamidoil“ 149 mijë euro.

“Petrolifera“ kundër Shqipërisë

Një ndër projektet jo pak të përfolura ka qenë ajo e “Petroliferës“ në Vlorë. Qeveria “Nano“ miratoi marrveshjen me kompanitë “La Petrolifera Italo-Rumena” dhe “La Petrolifera Italo-Albanese”, por në fakt një vendim i Komisionit të Pronave do të kthente tokën tek pronarët duke rezultuar në një revoltë të kompanisë dhe çuarjen e çështjes në arbitrazh.

Edhe pse pati vonesa në kontratë qeveria lëshoi pé duke i dhënë kompanisë disa lehtësi në detyrime. Problemi i dytë me kompaninë kishte të bënte me rimbursimin e TVSH-së. Duke u ndjerë e kërcënuar, sërish qeveria bëri lëshimin e radhës duke i dhënë “Petroliferës“ 70 hektarë tokë me një vlerë 3 milionë euro.

“Rohde Nielsen“ kundër Shqipërisë 

Edhe ky arbitrazh do të përfundonte në favor të kompanisë së huaj. Danezët e “Rohde Nielsen” dhe qeveria shqiptare lidhën një kontratë për thellimin dhe pastrimin e pjesës së portit të Durrësit, konkretisht në kalata. Gjithçka nisi në vitin 2004 dhe kompania nisi thellimin përmes mjeteve të siguruara me qira edhe pse kjo në një afat më të vonuar sesa koha e nënshkrimit të kontratës.

Palët përfunduan duke pasur pretendime mbi afatin në rastin e qeverisë, kurse kompania akuzoi se studimi teknik nuk ishte i plotë me mangësi të theksuara informacioni. Kompania gjatë punës hasi në disa predha të mbetura nga Lufta e Dytë Botërore dhe pas kësaj u tërhoq për t’i lënë vend ndërhyrjes nga ushtria.

Ngjarje të tjera do të pasonin këtë, por në finale qeveria nuk do të paguante këstin e mbetur prej 900 mijë eurosh për kontratën me vlerë totale 2 milionë euro. Palët trokitën në dyert e gjykatës, ku secila kërkoi 6 milionë euro dëmshpërblim, por në fund e fituar do të ishte kompania e huaj me një dëmshpërblim në masën 2.5 milionë euro.

“CEZ as“ kundër Shqipërisë 

Ai që u trumbetua si privatizimi më i suksesshëm, në fakt do të kthehej në telenovelën më të zgjatur të shqiptarëve dhe kjo jo për arbitrazhin, por për komisionet hetimore të ngritura në parlament. Bëhet fjalë për kontratën e qeverisë “Berisha“ me çekët e “CEZ“-it për shitjen e 76 për qind të aksioneve të kompanisë së shpërndarjes. Edhe pse gjithçka në vitin 2009, kur mori fuqi kontrata do të dukej e thjeshtë, në fakt nuk rezultoi kështu.

Në dy vite “CEZ“ arriti të ulte humbjet dhe të synonte vendosjen e rregullit në treg kurse në 2012 dhe 2013 kompania pësoi një shthurje deri në nivelet e refuzimit të importit të energjisë, duke lënë pa energji qytetarët. Në 21 janar 2013, Enti Rregullator i Energjisë vendosi edhe heqjen e licencës. Kaq mjaftoi që çekët të shkonin në arbitrazh duke pretenduar dëmshpërblim në masën 200 milionë euro.

Por qeveria shqiptare bëri një llogari të sajën dhe dëmet e pretenderuara ishin jo më pak se 700 milionë euro. Edhe në këtë rast fijet do t’i tërhiqnin të tjerë aktorë, ku Çekia bëri të qartë qëndrimin e saj kundër Shqipërisë në BE. Qeveria e majtë do të niste negociatat në dhjetor të vitit 2013 dhe vetëm në qershor të vitit 2014 do të arrihej në një marrëveshje, e cila i falte “CEZ“-it 95 milionë euro nga taksat e shqiptarëve.

Shqipëria kundër “Bankers Petroleum“ 

“Bankers Petroleum“ është një ndër kompanitë më të mëdha të huaja në vend, por marrëdhënia e saj me qeverinë shqiptare është shoqëruar vazhdimisht me probleme. Ngërçi duket se nisi me vitin 2011, kur Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore ngriti pretendimin se kompania ka deklaruar 299 milionë dollarë shpenzime të pajustifikuara duke fshehur kështu 57 milionë dollarë taksa.

Çështja do të përfundonte në arbitrazh dhe duket se qeveria dhe kompania gjetën një gjuhë të përbashkët, kur ranë dakord që ish-kanadezët tani në pronësi të një konsorciumi kinez, të paguanin me këste vlerën e taksave dhe ndërkohë të kryhej një audit i pavarur ndërkombëtar.

Në fund edhe pse kompania vazhdoi të paguante këstet, auditi ndërkombëtar i dha të drejtë kësaj të fundit. Kjo i linte dy rrugë qeverisë, ose të kthente paratë ose të shkonte në arbitrazh, dhe këtë herë është zgjedhur e dyta. Gjithsesi, është herët të flasim për një fitues.

Scan Tv,  30.01.2017

Qeveria e Republikës së Kosovës zhvilloi mbledhjen e 128-të të rregullt, nën drejtimin e kryeministrit Isa Mustafa, në të cilën mori vendime nga fusha e përgjegjësive kushtetuese dhe ligjore.

Kabineti qeveritar miratoi Projektligjin për Ratifikimin e Marrëveshjes së Bashkëpunimit ndërmjet Qeverisë së Republikës së Kosovës, e përfaqësuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik dhe Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë, e përfaqësuar nga Ministria e Energjisë dhe Industrisë, për shkëmbimin dhe/ose ndarjen e rezervës rregulluese ndërmjet Operatorit të Sistemit të Transmetimit OST Sh.a. dhe Operatorit të Sistemit të Transmisionit dhe Tregut KOSTT Sh.a.

Ky Projektligj, ka për qëllim bashkëpunimin ndërmjet Qeverisë së Republikës së Kosovës dhe Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë nëpërmjet organeve përgjegjëse për shkëmbimin dhe ndarjen e rezervës rregulluese ndërmjet këtyre dy operatorëve.

Objektiv kryesor i këtij projektligji është rregullimi i zonës rregulluese dhe me këtë edhe integrimi në mekanizmat regjional, i cili do të ndikonte në realizimin e tregtisë ndërkufitare, duke rritur kështu likuiditetin e tregut të energjisë dhe duke përmbushur direktivat e Traktatit të Energjisë në të cilin traktat është anëtare edhe Republika e Kosovës.

Në mbledhjen e Qeverisë u miratua edhe Strategjia Kombëtare për të Drejtat Pronësore në Kosovë dhe Plani i veprimit, e cili përcakton çështjet si në vijim: sigurimin e të drejtave pronësore duke fuqizuar infrastrukturën ligjore të kësaj fushe, sigurimin e të drejtave pronësore duke adresuar informalitetin në sektorin e pronës së paluajtshme, garantimin dhe realizimin e të drejtave pronësore të personave të zhvendosur dhe komunitetit joshumicë, garantimin dhe realizimin e të drejtave pronësore të grave, si dhe promovimin e shfrytëzimit produktiv të pronës së paluajtshme për nxitjen e rritjes ekonomike.

Edhe vendimi preliminar për shpronësimin dhe krijimin e detyrueshëm të servitutit të pronave private dhe shoqërore, të cilat preken nga realizimi i Fazës së Tretë të Projektit për ndërtimin e “Fabrikës së Re të Ujit në Fshatin Shkabaj”, dhe vendimi preliminar për shpronësimin e pronave të paluajtshme të pronarëve dhe zotëruesve të interesit dhe të ndërtesave të ish NSH “Gërmia” Prishtinë, për nevoja të akomodimit të Institucioneve të Qeverisë së Republikës së Kosovës, u miratuan në  mbledhjen e sotme të Qeverisë.

Zëvendësministrja e Integrimit Evropian, Anila Statovci-Demaj, informoi kabinetin qeveritar lidhur me takimin e parë të Nën Komitetit të MSA-së për Drejtësi, Liri dhe Siguri, ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Komisionit Evropian, i cili mbahet më 25-26 janar 2017 në Prishtinë, që është pjesë e strukturave formale për monitorimin dhe zbatimin e MSA-së.

Në këtë takim, do të diskutohet progresi në zbatimin e reformave, sfidat e hasura në proces si dhe zbatimi i konkluzioneve të vitit të kaluar. Po ashtu, diskutohen masat prioritare të Agjendës së Reformave Evropiane si dhe për zbatimin e njërit prej dy kritereve të mbetura për liberalizimin e vizave, atë të luftimit të krimit të organizuar dhe korrupsionit.

“Në fushën e gjyqësorit do të diskutohet për rishikimin e sektorit të drejtësisë  dhe posaçërisht aspektin e paanshmërisë, llogaridhënies dhe pavarësisë së gjyqësorit. Në këtë drejtim, Komisioni Evropian është i interesuar që të kuptoj më shumë sa i përket arritjes së numrit të nevojshëm të gjyqtarëve dhe prokurorëve nëpër gjykatat dhe prokuroritë anembanë Kosovës, si dhe miratimit të ligjit për zyrën e prokurorit disiplinor.”

“Ndërsa sa i përket luftës kundër korrupsionit, diskutimi fokusohet fillimisht mbi zbatimin e kriterit për liberalizim të vizave, atij për luftimin e korrupsionit dhe krimit të organizuar dhe institucionet përgjegjëse raportojnë për rezultatet e fundit në këtë fushë, posaçërisht sa i përket dënimeve të shqiptuara ndaj kryesve të këtyre veprave penale. Po ashtu, do të diskutohet në veçanti edhe për aspektin e korrupsionit në prokurim publik”, tha zëvendësministrja.

Ajo tha se do të diskutohet edhe për emigrimin e parregullt, me ç’rast Komisioni Evropian do të njoftohet për rënien drastike të numrit të azilkërkuesve kosovarë në shtetet e BE-së si dhe me masat që janë ndërmarrë për t’u siguruar që ky trend pozitiv të vazhdoj edhe në ardhmen. Po ashtu, do të diskutohet edhe për menaxhimin e integruar të kufirit, luftimin e krimit të organizuar, trafikimin me qenien njerëzore, trafikimin e drogave, armëve, si dhe luftimin e krimeve ekonomike, terrorizmit dhe krimeve kibernetike.

Në ditën e dytë të takimit, më 26 janar, do të diskutohet mbi të drejtat dhe liritë themelore të njeriut, për sistemin e burgjeve, mbrojtjen e të dhënave personale, lirinë e shprehjes dhe mosdiskriminimin. Po ashtu, do të diskutohet edhe për respektimin dhe mbrojtjen e komunitetit pakicë, drejtësinë tranzicionale dhe personat e zhdukur. Për të gjitha fushat është përgatitur një raport i detajuar dhe i njëjti është ndarë me Komisionin Evropian.

Agjensia e lajmeve ekonomia,  19.01.2017