info@energjia.al

Një samit ndërkombëtar që po mbahet këto ditë, kryesisht me vendet e Ballkanit Perëndimor, për energjinë eklektike nga hidrocentralet, ka nxjerrë në pah në diskutime mbi totalin e vlerës së investimit dhe numrin e projekteve. Në një hartë të publikuar në faqen zyrtare të Hydro Balkans që po menaxhon edhe samitin që nisi në datë 15 nëntor me një vizitë në hidrocentralin e Ashtës dhe mbyllet sot me diskutime në Malin e Zi, jepen edhe shifrat mbi të ardhmen e energjisë në 10 vende të Ballkanit dhe më gjerë.

Kalivaçi dhe Shala

Për Shqipërinë shifra që jepet është ajo e hidrocentraleve që do të jenë të ndërtuara deri në vitin 2025 që është 436 hidrocentrale. Kjo vjen në kushtet kur qeveria vetëm këtë vit ka dhënë disa kontrata që ju ishin hequr kompanive të mëparshme pasi nuk kishin respektuar kushtet. Në prezantimin për Shqipërinë thuhet se projekti më i rëndësishëm që do të ndërtohet është ai i Kalivaçit mbi Vjosë i cili ka një historik të gjatë dhe të komplikuar. Vlera e investimit kap 125 milionë euro dhe ndërtuese do të jenë dy kompanitë Ayen Energy dhe Fusha sh.p.k.

Edhe pse nuk përmendet në raport një hidrocentral tjetër me vlerë të konsiderueshme por edhe kapacitet të instaluar mbi mesataren është ai që do të ndërtohet mbi lumin Shalë në Alpe. Në shtator u shpallën edhe fituesit e koncesionit që janë bashkim i përkohshëm i shoqërive “Çinar-San Hafriyat Nakliyat Insaat Turizm Sanayi Ve Ticaret LTD.STI”, “Shala Energy PLC” dhe “Falak Properties LLC”  kurse vlera e investimit kap 100 milionë euro.

Gjithsesi pjesa virale e hidrocentraleve duket se është e përgjithshme për Ballkanin. Në total vlera e investimeve në hidrocentrale të ndërtuar ose të parashikuar për gjithë këtë rajon kap shifrën 819 miliardë euro ku të paktën 240 miliardë janë investim nga Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim.

Të dhëna të shpejta për rajonin

Shqipëria 436 hidrocentrale deri në 2025

Sllovenia 568 hidrocentrale deri në 2020

Kroacia 1655 MW kapacitet të instaluar deri në 2018

Bosnjë-Hercegovina më shumë se 6000 MW potencial për hidrocentralet

Mali i Zi 18% potencial fillestar për fuqi të instaluar në hidrocentrale

Kosova 140 MW kapacitete të instaluar në hidrocentrale deri në 2020

Rumania 6715 MW kapacitet i instaluar në hidrocentrale

Serbia 2835 MW kapacitet i instaluar në hidrocentrale

Bullgaria 522MW kapacitet i ri objektiv deri në 2018

Maqedonia 5500 Gwh potencial për hidrocentrale.

Revista Monitor,  17.11.2017

Konsorciumi i TAP AG njoftoi përmes Twitter- it se më shumë se 78 për qind e tubave janë lidhur përgjatë rrugës së tubacionit Trans Adriatik (TAP) në Greqi dhe Shqipëri.

Sipas konsorciumit, shtrirja e tyre ka përfunduar në 598 kilometra nga 764 kilometrat e përgjithshme të linjës së TAP në këto dy vende.

Vetëm disa ditë më parë u mbyll edhe 80 për qind e pastrimit të gjurmës në Shqipëri dhe Greqi, ku është përqendruar edhe pjesa më e madhe e projektit.

Sa i përket Shqipërisë, konsorciumi ka njoftuar se për periudhën 2017 – 2018 do të investojë 800 milionë euro.

Scan Tv,  10.11.2017

Muajt e fundit sektori i energjisë në vend ka patur një gjallërim për shkak të  skemës së subvencioneve për burimet alternative, çka ka sjellë një interes të jashtëzakonshëm për ndërtimin e parqeve fotovoltaike.

Nga muaji Korrik e në vijim, pranë Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë kanë mbërritur 18 kërkesa për ndërtimin e impianteve të tilla, por nuk kanë ngelur pas as aplikimet për ndërtimin e hidrocentraleve të vogla, vetëm dy më pak, me 16 aplikime (nga ku 2 janë tendera të hapur nga MIE).

Në të dyja kategoritë, përgjithësisht bëhet fjalë për instalimin e 2 MW fuqi shtesë prodhuese për çdo propozim, vlerë e cila individualisht nuk ka ndonjë peshë madhore, por që së bashku zënë një përqindje të konsiderueshme në prodhimin e energjisë në vend.

Duke vendosur në hartë impiantet e propozuara, sipas përcaktimeve në propozimet e mbërritura pranë MIE, SCAN ka arritur të formojë këtë “puzzle” të energjisë në Shqipëri.

Qartësisht vihet re një tendencë për ngritjen e impianteve diellore në zonat fushore dhe brenda brezit që gëzon më shumë orë diell në vit, zonë e pozicionuar në perëndim të vendit. Siç duket dhe në hartë, Zona e Fierit dhe Lushnjes kanë përqendrimin më të madh të aplikimeve, ndërsa bie në sy edhe zona e Korçës me 3 aplikime.

Ndërkohë, lindja dhe veriu i Shqipërisë janë fokusuar në shfrytëzimin e burimeve hidrike. Ka tre aplikime për HEC-e mbi lumin Shkumbin, 2 mbi lumin Devoll, 2 mbi lumin e Suhës, 2 mbi Drinin e Zi dhe 4 mbi lumin Drin.

Navigo në hartën e mëposhtme, duke klikuar mbi secilën pikë për t’u njohur me projektet në detaje.

Scan Tv,  04.11.2017

Në fushat e naftës në jug të Shqipërisë, banorët që jetojnë pranë puseve vuajnë pasojat shëndetësore dhe ekonomike që sjell ndotja e tokës, e ajrit dhe e ujërave nga kompanitë hidrokarbure, ndërkohë që autoritetet duken të pafuqishme për t’a frenuar dëmin që ky aktivitet ekonomik po lë në mjedis dhe në jetën e qytetarëve.

Me 1 prill 2015, një pus nafte i kompanisë Bankers Petroleum i shenjuar me emrin P29A shpërtheu në fshatin Marinzë, 10 kilometra larg qytetit të Fierit, duke e detyruar qeverinë të urdhëronte evakuimin e zonës për shkak të çlirimit të gazit.

Sipërfaqja e tokës përreth vendit të shpërthimit të fontanës ishte shkatërruar dhe ngado shpërthenin “gajzera” të fuqishëm argjileje të holluar. Puset e ujit të pijshëm që gjendeshin në oborret e banesave u kthyen në shatërvanë balte, ndërkohë që banorët e shokuar nga ajo që po ndodhte, nisën t’u drejtoheshin qendrave shëndetësore me simptoma dhe shqetësime të ndryshme.

Pas shpërthimit të pusit P29A, në fshatin Marinzë shkuan dhjetëra specialistë nga Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore, Instituti i Shëndetit Publik, Shërbimi Gjeologjik Shqiptar dhe Agjencia Kombëtare e Mjedisit, për të monitoruar dëmet që i ishin shkaktuar mjedisit dhe shëndetit të banorëve.

Një raport monitorimi i hartuar nga ISHP-ja pas shpërthimit të pusit P29A, një kopje e të cilit është marrë nga BIRN nëpërmjet një kërkese për të drejtë informimi, zbulon se banorët e fshatit Marinzë vuajnë nga një seri problemesh shëndetësore, që vijnë si pasojë e ndotjes së shkaktuar nga industria hidrokarbure në këtë zonë. [Kliko këtu për të shkarkuar raportin]

“Kemi shumë shumë probleme me ajrin, me ushqimet, perimet, zarzavatet që kemi këtu. Është bërë e padurueshme,” shprehet Ridvan Azizi, një prej banorëve të fshatit Zharrëz, shtëpia e të cilit ndodhet vetëm pak metra larg një grupi pusesh të kompanisë Albpetrol.

“Ngrihesh në mëngjes, ke erë sere, erë nafte, nuk di ç’të them,” shtoi ai.

Sipas Ministrisë së Mjedisit, zona e Patos Marinzës, për shkak të industrisë shumëvjeçare të hidrokarbureve është një nga tre zonat më të ndotura në Shqipëri – nga 31 zona të nxehta mjedisore ose ‘hotspote’ të identifikuara.

Dokumentet e siguruara nga BIRN tregojnë se në këtë fushë naftëmbajtëse gjenden mijëra pellgje me mbetje hidrokarburesh, dhjetëra hektarë tokë bujqësore e ndotur dhe më shumë se 100 kilometra lumenj e përrenj që transportojnë çdo ditë drejt detit Adriatik mbetje të industrisë së naftës.

Edhe pse kjo ndotje industriale vazhdon prej dekadash, institucionet përgjegjëse për monitorimin e mjedisit apo të shëndetit të qytetarëve nuk parashikojnë në programet e punës së tyre vjetore kryerjen e analizave të specializuara për pasojat që ndotja sjell në shëndetin e popullatës.

“Uji këtu është i ndotur, nuk pihet fare. E blejmë, edhe atë që blejmë kot, edhe ato botet që mbushin, këtu i mbushin. Është i ndotur nga shpërthimet e Bankers-it. Edhe shtëpitë që na kanë rrëzuar. Ambientin e kemi shumë-shumë të keq,” shprehet Lumturi Rredhi nga fshati Zharrëz.

“Ajri, këtu në mëngjes nuk ngopesh dot me frymë. Del natën, po të kesh ndonjëherë ndonjë rast që të dalësh, më mirë të vdesësh se sa të dalësh jashtë. Është shumë shumë i ndotur,” shtoi ajo.

Të dhënat e mbledhura nga BIRN nëpërmjet vrojtimeve në terren, intervistave me banorë dhe mjekë të zonës si dhe mijëra faqe dokumente të siguruara nga institucionet vendore dhe ato qendrore nëpërmjet kërkesave për të drejtë informimi, tregojnë se nxjerrja naftës në fushën e Patos-Marinzës, në vendburimin e Visokës në Hekal dhe në vendburimet e tjera në zonën e Mallakastrës, si dhe përpunimi i saj në Kombinatin e Përpunimit të Thellë të Naftës në Ballsh vazhdojnë të thellojnë pasojat e rënda për mjedisin dhe shëndetin e banorëve të këtyre zonave.

Në lidhje me ndotjen e konstatuar nga hidrokarburet në Patos-Marinzë, Visokë dhe Ballsh, BIRN kërkoi komente duke i dërguar pyetje të detajuara kompanive nxjerrëse të naftës Albpetrol, Transoil Group, TransAntlantic Albania Ltd dhe Bankers Petroleum, si edhe asaj përpunuese të naftës Ionian Refining and Trading Company, IRTC.

Në përgjigje të kërkesës që BIRN i drejtoi Albpetrol-it lidhur me monitorimin mjedisor në zonën ku kjo shoqëri ushtron aktivitetin, kompania vuri në dispozicion disa raporte të monitorimit mjedisor të përpiluar gjatë vitit 2016.

Këto raporte të Institutit të Studimeve Ambientale për llogari të Albpetrol, vlerësojnë se cilësia e ajrit në mjediset pranë aktiviteteve të nxjerrjes dhe transportit të naftës ka qenë brenda normave për industrinë, por megjithatë, ujërat e shkarkimeve teknologjike përbëjnë  shqetësim për kompaninë.

“U vërejt që vetëm atje ku kryhet plotësisht procesi i dekantimit, përbërja e këtyre ujërave është brenda normave të lejuara ref. VKM Nr 177, dt 31.03.2005. Në rast se këto ujëra derdhen pa kaluar procesin e dekantimit të plotë, përbërja e tyre është me tregues të ndotjes  mjaft më të lartë se normat respektive”, thuhet në raportin e tre-mujorit të parë të vitit 2016 të Albpetrol.

Në të njëjtin raport pasqyrohet fakti se në qendrat e prodhimit të naftës, si në Ballsh, Patos e Kuçovë, vihet re një sasi e konsiderueshme sabie naftore, që gjendet e shpërndarë pranë puseve e grupeve në sektorë të ndryshëm.

“Këto, me sa konstatuam gjatë monitorimit të mjedisit në qendrat e prodhimit të naftës janë burim ndotje të ajrit me anë të gazrave që çlirohen nën veprimin e temperaturës, apo të ujërave të përrenjve e lumenjve si dhe tokave të fermerëve që gjenden pranë këtyre puseve apo gropave, që sidomos gjatë shirave fryhen dhe shkaktojnë ndotjen e tyre,” thuhet në këtë raport.

Në një përgjigje me shkrim për BIRN, kompania Bankers Petroleum u shpreh se impakti në mjedis i punës së saj monitorohej nga një numër institucionesh shtetërore, si Ministria e Mjedisit, Agjencia Rajonale e Mjedisit dhe Agjencia Kombëtare e Mjedisit.

“Cilësia e ajrit, tokës dhe ujit në zonat ku ne operojmë është brenda parametrave të lejuar. Bankers Petroleum ka një program gjithëpërfshirës të monitorimit që përfshin një gamë të madhe të çështjeve mjedisore, të tilla si ujërat nëntokësore dhe sipërfaqësore, dherat, cilësinë e ajrit dhe zhurmën,” tha kompania.

“Programi i monitorimit është zhvilluar jo vetëm për të siguruar përputhjen me licensat aktuale operacionale dhe standardet e pranuara ndërkombëtare, por gjithashtu për të ofruar një vlerësim gjithëpërfshirës të një sërë kushtesh mjedisore,” shtoi ajo.

Tre kompanitë e tjera të nxjerrjes së naftës, Transoil Group, TransAntlantic Albania Ltd dhe Ionian Refining and Trading Company, IRTC nuk iu kthyen përgjigje pyetjeve të BIRN.

Shpërthimi nxjerr në sipërfaqe krizën shëndetësore

E zbuluar në vitin 1928, Patos Marinza konsiderohet si fusha më e madhe naftëmbajtëse në Europën kontinentale, me rezerva të provuara prej 2 miliardë fuçi nafte të rëndë. Nxjerrja e naftës bruto në këtë fushë ka filluar në fillim të viteve 1930.

Pas Luftës së Dytë Botërore, ky vendburimin u zhvillua nga kompania shterërore e nxjerrjes së naftës që sot quhet Albpetrol, e cila në vitin 2002 i dha vendburimin me koncesion kompanisë Bankers Petroleum.

Shfrytëzimi prej gati 85-vjetësh i kësaj fushe naftëmbajtëse nuk ka qenë pa pasoja për mjedisin. Një raport i Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, AKM, i publikuar pas shpërthimit të pusit P29A në Prill të vitit 2015 pranon se në fushën naftëmbajtëse të Patos Marinzës, industria e naftës nuk është menaxhuar sipas standardeve mjedisore, duke e renditur atë përkrah rrjetit të vatrave të nxehta mjedisore që kanë nevojë për ndërhyrje dhe rehabilitim.

“Shqipëria deri tani nuk është përballur me situata mjedisore të rënda të shkaktuara nga industria përveç situatës… në zonën naftëmbajtëse të Patos Marinzës, por dhe në grykëderdhjen e Semanit,” shkruan raporti duke iu referuar shpërthimit në pusin P29A.

“Në zonë vërehet ngarkesë e ajrit me substanca hidrokarbure volatile, sulfide të hidrogjenit apo okside të squfurit dhe gjendje shëndetësore e banorëve e ndikuar negativisht nga gjendja mjedisore e zonës,” shton raporti.

Sipas raportit të AKM-së, në zonën naftëmbajtëse të Patos-Marinzës ekzistojnë rreth 1480 pellgje llumrash nafte në një sipërfaqe prej rreth 95 hektarësh, një ndotje ndaj të cilës banorët janë direkt të ekspozuar.

Përsa i takon ndotjes së ujërave sipërfaqësore, raporti vlerëson se rreth 117 km trupa ujore janë të ndotura nga substancat/polimeret e naftës, ku përfshihen ujërat e lumit Gjanicë, Seman dhe përrenjeve të zonës.

“Kjo gjendje e ujërave përbën rrezik direkt për zinxhirin ushqimor bujqësor, si pasojë e përdorimit të ujit për ujitjen e tokave,” shkruhet në raporin e AKM-së.

Për të monitoruar impaktin e kësaj ndotjeje mjedisore mbi shëndetin e popullatës, pas shpërthimit të pusit P29A në fshatin Marinzë, Instituti i Shëndetit Publik ndërmori një studim të thelluar të shëndetit dhe gjendjes sociale të banorëve.

Në monitorimin e kryer pas shpërthimit të pusit P29A në Marinzë, Instituti i Shëndetit Publik përfshiu 100 nga 416 familje gjithsej që jetojnë në fshat. Sipas monitorimit, aromat e pakëndëshme dhe rreziku i perceptuar për shkak të lëkundjeve të shpeshta të tokës si rezultat i shpimit të puseve konsiderohen probleme madhore për pjesën më të madhe të familjeve në Marinzë.

Ndërkohë, ISHP vëren gjithashtu një nivel të lartë të sëmundshmërisë te fëmijët dhe të rriturit, ku dominojnë problemet me rrugët e frymëmarrjes.

Sipas ISHP-së, rreth 8 % e familjeve të intervistuara si pjesë e anketimit në fshatin Marinzë rezulton të kenë fëmijë të lindur me anomali të ndryshme, si autizmi, mushkëri të dëmtuara, abnormalitete në kokë, talasemi dhe epilepsi. Instituti evidenton gjithashtu faktin se 14 % e familjeve të intervistuara kanë pasur lindje të fëmijëve nën peshën normale. Të dhënat tregojnë gjithashtu se përqindja e fëmijëve të lindur me abnormalitete ka ardhur në rritje.

Në vitin 2012 kanë lindur 5.2% e fëmijëve me abnormalitete në qarkun e Fierit, në vitin 2013, 6.4%, në vitin 2014, 8.1%, në vitin 2015 3.6% dhe në vitin 2016 ka një nivel prej 12% të fëmijëve të lindur me anomali, krahasuar me numrin total të lindur në këtë qark.

“Si rezultat ekspozimi ndaj ndotësve të ajrit kryesisht të emetuara nga komponimet e hidrokarbureve lejon zhvillimin e një sërë simptomash në rrugët e frymëmarrjes,” shkruan ISHP.

“Rezultatet e përftuara tregojnë që 19 % e familjeve deklarojnë se kanë të sëmurë me astmë bronkiale të konfirmuar dhe trajtohen nga mjeku specialist,” shton ISHP.

Ridvan Azizi, banor i fshatit Zharrëz shprehet se në Patos Marinzë, problemet me astmën janë në mënyrë të veçantë shqetësuese te fëmijët.

“Problem me fëmijët, me pompa i kemi nga ajri. Ja pompa e çupës, vajza po vete 12 vjeçe! Ka nisur të ketë shqetësime që para katër vitesh,” tregoi ai.

“Ankesa kemi bërë disa herë, por këto ankesat mesa duket janë kot, i bëjmë kot. I marrin, i shkruajnë, i inçizojnë, nuk e di ku i çojnë,” shtoi Azizi.

shperthim nafte ne marinzeNjësoj si ai, edhe Ferrik Gremi, i cili banon në fshatin fqinj të Belinës i tha BIRN se situata mjedisore është alarmante, ndërsa ankesat e tyre duket sikur bien në vesh të shurdhër.

“Kemi vajtur disa herë në zyrën e ankesave…jemi ankuar te zyra e ankesave të marrëdhënieve me publikun në Marinzë e Bankers-it dhe asnjë zgjidhje s’është bërë,” tha ai.

I pyetur nga BIRN mbi sistemin e menaxhimit të ankesave, Bankers Petroleum u shpreh se që prej vitit 2011 kishte ndërtuar një sistem të konsoliduar me konsoluencë të ekspertëve më të mirë ndërkombëtarë, Korporatës Ndërkombëtare Financiare dhe BERZH.

“Ky sistem ka synim të identifikojë, investigojë dhe zgjidhë të gjitha ankesat nga komunitetet e Patos Marinzës që kanë lidhje me operacionet dhe aktivitetin e kompanisë në këtë zonë,” u shpreh kompania.

“Nëse ankesa qëndron, ajo regjistrohet si e vlefshme dhe Bankers, nëpërmjet një buxheti të dedikuar për zgjidhjen e ankesave ndërhyn duke rregulluar atë që ka dëmtuar dhe duke bërë dëmshpërblimin përkatës,” shtoi ajo.

Sipas raportit të Institutit të Shëndetit Publik, gjysma e familjeve të përfshira në anketim raportojnë probleme të herëpashershme pulmonare dhe po kaq shqetësuese janë edhe sëmundjet e lëkurës. Raporti thekson se 51 për qind e familjeve raportojnë probleme pulmorare dhe 50 për qind probleme me lëkurën në forma alergjike, prurite, dermatike, ekzema e deri në melanoma.

“Një nga simptomatologjitë karakteristike e ekspozimit ndaj ndotësve të ajrit është dhe djegia dhe skuqja e syve, e cila është shprehur në 84 % e popullatës së studiuar,” shkruan ISHP.

“Në rezultatet e përftuara nga kjo popullatë rezulton se në 70 % të familjeve ndodhet të paktën një person që vuan nga hipertensioni… në 11% të familjeve të pyetura rezulton të ketë një person me sëmundje malinje,” shton ISHP.

Pasojat e rënda që ka shkaktuar ndotja e hidrokabureve në zonat naftëmbajtëse pranohet edhe nga mjekët e qëndrave shëndetësore të fshatrave dhe të qytetit të Ballshit, të cilët folën për BIRN nën kushtet e anonimatit- pasi druhen mos i largojnë nga detyra.

Një mjek në qytetin e Ballshit pohoi se gjendja shëndetësore e banorëve të këtij qyteti dhe e punëtorëve të Uzinës është mjaft e rëndë, si pasojë e nivelit të lartë të karbonit në gjak dhe të fenoleve si edhe lëndëve të tjera toksike që çlirohen si pasojë e përpunimit të hidrokabureve.

Sipas tij, prej vitesh punonjësit e ARMO nuk i kryejnë më analizat e fenolit dhe nuk e njohin situatën e tyre. Ndërkohë, edhe kur i bëjnë këto analiza nuk njoftohen për situatën e tyre reale shëndetësore. Mjeku u shpreh se është e nevojshme që shteti të marrë masa të menjëhershme për kryerjen e analizave reale të 1,100 punonjësve të KPTHN-së Ballsh si dhe për depistimin e popullsisë së fshatrave Lavdan, Panahor, Kalenjë, Hekalit, Kashit, Koilaçit, Drenovës, Usojës e Visokës lidhur me karbonin në gjak.

Edhe në njësitë administrative Zharrëz dhe Marinzë, mjekët tregojnë në kushtet e anonimatit se nuk disponojnë të dhëna statistikore apo informacione për fenolet në gjak, pasi analiza të tilla nuk kryhen në laboratorët shtetërorë. Ndërkohë, theksuan se nuk mund të rekomandojnë qytetarët t’i bëjnë analizat në klinikat private, pasi nuk u lejohet një gjë e tillë.

“Unë analizat i kam bërë dhe i kam mbi normën e lejuar,” shprehet Ferik Gremi. “I kam bërë në Fier te privati sepse nuk ka një udhëzim që t’i marrë përsipër shteti dhe kam vajtur vetë atje që të di ku jam,” shtoi ai.

Burime pranë Drejtorisë Rajonale të Shëndetit Publik Fier u shprehën për BIRN se në laboratorët shtetërorë nuk është e mundur kryerja e analizave të karbonit në gjak apo të fenoleve.

Sipas mjekëve, nuk ka pasur ndonjë urdhëresë për depistimin e popullsisë lidhur me fenolet në gjak dhe se do të kishte qenë e nevojshme që analizat e fenoleve në gjak për zonat naftëmbajtëse të ishin parashikuar në chek-up e përgjithshëm.

Një mjek i sëmundjeve profesionale në Fier u shpreh gjithashtu se gjendja shëndetësore e banorëve të zonave naftëmbajtëse është më keq nga sa dihet apo perceptohet. Sipas tij, jo vetëm të rriturit por edhe fëmijët kanë norma të larta të fenoleve në gjak dhe pasoja të tjera shëndetësore si pasojë e ekspozimit në ambiente të ndotura nga gazrat e hidrokabureve.

Përveç problemeve që prania e fenoleve në gjak sjell për banorët që i kanë bërë privatisht analizat, Instituti i Shëndetit Publik vërejti prani të fenoleve në analizat e pakëta të urinës që realizoi me banorët e zonës pas shpërthimit të pusit P29A.

Monitorimi evidenton se analizat e fenol urinës u kryen vetëm për 8 banorë të fshatit, me banesa në pozicione dhe largësi të ndryshme nga pus-shpimi i naftës dhe që nuk punonin në sektorin e naftës.

Monitorimi vëren se në të gjitha rastet e analizave,  pavarësisht gjinisë, moshës dhe profesionit, vlerat e fenol urinës janë mbi normë, rreth dy herë më të larta nga norma e lejuar për punonjësit e naftës. Një prej banorëve ka qenë një nxënëse 13-vjeçe dhe vlerat kanë qenë 158, nga 80 maksimalja që lejohet për punonjësit e sektorit të hidrokabureve.

“Prania e vlerave mbi normë të fenolit në urinë tek banorët e fshatit, të cilët nuk punojnë në industrinë e naftës tregojnë për praninë e gazeve të biomasës si dhe ekspozimin e popullatës në zonën e banuar”, theksohet në raportin e ISHP-së.

Të dhënat e siguruara nga BIRN në Drejtorinë e Shëndetit Publik në Fier  tregojnë se gjatë vitit 2014 në fshatin Marinzë është konstatuar një person që vuante nga kanceri i mushkërive, ndërsa në fshatin Zharrëz 3 persona me të njëjtën sëmundje. Në fshatin Zharrëz, po gjatë vitit 2014, janë konstatuar të vuajnë nga “Asthma bronchialis” 38 persona, një nivel relativisht i lartë i kësaj sëmundjeje.

“Ne po vdesim këtu. Vijnë e bëjmë ankesa ne, e asgjë s’po bëhet. Edhe unë vetë jam e sëmurë, jam me karbon dhe kurohem. Tani unë po i lë mjekimet, se s’kam lekë. Unë vete në Tiranë që mjekohem. Në shtet kam vajtur, tani nuk ia dal dot as në shtet. Tani po kurohem këtu në Fier, edhe këtu në Fier nuk ia dal dot, s’kam lekë,” tregon Lumturi Rredhi.

“I kam me alergji fëmijët. Vete tek doktori atje, të pyet nga je?… nga Zharrëza… , ça do bëjmë thotë,” shtoi ajo.

Një situatë e ngjashme shfaqet dhe në fshatin Aranitas të bashkisë Mallakastër. Sipas Drejtorisë së Shëndetit Publik në Mallakastër, në qendrën shëndetësore Aranitas, nga 124 persona të egzaminuar, 80% e tyre kanë shqetësime shëndetësore ku dominojnë: probleme të sistemit të gjakut, problem të sistemit të tretjes dhe çrregullim i metabolizmit të yndyrnave. Në përgjigjen e saj, DSHP Mallakastër thekson se nuk ka mjete të posaçme, kështu që nuk mund të përcaktojë si shkaktarë të kësaj sëmundshmërie ndotjen nga aktiviteti për nxjerrjen e përpunimit të hidrokabureve.

Tokë e mallkuar nga nafta

Vetë banorët e zonave ku ushtrohet aktiviteti i nxjerrjes dhe përpunimit të hidrokabureve janë të vetëdijshëm për ndotjen që është shkaktuar aty prej dekadash dhe pasojat që ka sjellë në ambient e në shëndetin e tyre. Ata ankohen për mungesën e reagimit të institucioneve shtetërore dhe theksojnë se kanë humbur besimin se diçka mund të ndryshojë në të ardhmen.

“Kemi probleme me frymëmarrjen, na janë dëmtuar mushkëritë. Kemi edhe pompat. I marrim shumë lekë këto, i marrim në Greqi dhe nuk kemi më mundësi ta përballojmë,” shprehet Dashnor Selimi, një banor i fshatit Zharrëz.

“Nuk futet fare shteti dhe jemi në hall të madh. Ndotja ka arritur kulmin, është bërë e padurueshme,” u ankua Selimi.

BIRN ka vëzhguar në terren situatën aktuale mjedisore në zonat ku zhvillohet aktiviteti i nxjerrjes dhe përpunimit të hidrokabureve në Qarkun e Fierit, duke konstatur ndotje të tokave bujqësore, lumenjve dhe përrenjve, si pasojë e depozitimit aty të mbetjeve të hidrokabureve.

Në ujërat e lumit Gjanica, që prej segmentit ku derdhen mbetjet e lëngshme të Kombinatit  të Përpunimit të Thellë të Naftës në Ballsh e deri në derdhjen e tij në Seman, konstatohet prania e elementëve kimikë që i ndryshojnë ngjyrën, herë në gri të hapur dhe herë në të zezë, si edhe aroma e rëndë e hidrokabureve.

Gjithashtu, banorët e fshatit Lavdan, Panahor, Kalenjë dhe të qytetit të Ballshit ankohen për ndotjen që shkaktohet në ajër si pasojë e shkarkimit të tymrave dhe lëndëve toksike nga rafineria. Sipas tyre, kjo ndotje po u dëmton shëndetin, tokën, drurët frutorë e të mbjellat.

Këze Skënderaj nga fshati Lavdan i Mallakastrës, i cili ndodhet afër rrethimit të rafinerisë së Ballshit, i tha BIRN se ndotja është bërë e padurueshme.

“Kur ngrihemi sidomos në mëngjes, shumë keq, nuk dalim dot nga shtëpia. Hap derën, shumë keq është. Shqetësimi, aroma, çfarë të them, çfarë arome të them, shumë e keqe, shumë e rëndë, të gjithë të sëmurë,” tha Skënderaj.

“Nëna vetë vuan nga karboni në gjak. I kemi bërë analizat dhe shumë keq na kanë dalë e vazhdojmë me ilaçe,” shtoi ajo.

Një situatë mjaft e rënduar e ndotjes vërehet edhe në puset apo stacionet e pompimit të Albpetrol, si në Zharrëz e Kuqar ashtu edhe në fshatrat e Mallakastrës në njësinë administrative Hekal.

Gjatë vëzhgimeve në terren, BIRN ka konstatuar ndotje të rënda përreth grupit 490 të prodhimit në Patos, ndërsa naftësjellësi në Zharrëz rezulton të jetë ndotësi i përroit që kalon përmes këtij fshati.

Në pusin 2351 në sektorin nr.6 në Patos rezulton të ketë derdhje nafte në sasi të konsiderueshme. Njësoj edhe në pusin 2148 në sektori 6 Prodhim-Patos apo në pusin DR 23, sektori 6 Prodhim-Patos ka ndotje hidrokarbure në shkallë të madhe.

Në grupin 13-të në Kuqar konstatohen derdhje të mbetjeve të hidrokabureve në përrua. Ndotja vazhdon për qindra metra përgjatë përroit, ndërkohë që ka edhe çlirim të madh të gazit në atmosferë.

Stacioni i pompimit nr.6. ka depo të çara dhe rrjedhje të naftës në sasi të madhe në përrua. Ndotja vazhdon përgjatë përroit.  Ujërat e mbetjet e naftës që mbartin këta përrenj përfundojnë në Vijën e Ngjalës e më pas në lumin Seman dhe në detin Adriatik.

Në ujëmbledhësin e Koilaçit në Mallakastër ka sasi të mëdha mbetjesh nafte. E gjithë sipërfaqja e këtij ujëmbledhësi artificial ka një shtresë të trashë mbetjesh hidrokarbure, të cilat çlirojë avuj toksikë me një aromë mjaft të rëndë që ndihet edhe në distancë të largët.

Në territorin e vendburimit të Visokës në qytetin e Ballshit, në fshatrat përreth rafinerisë së përpunimit; Lavdan, Panahor, Kalenjë, Usojë dhe në zonën e Kashit e të Koilaçit ndihet aromë e rëndë hidrokaburesh që mund të konstatohet prej çdokujt që kalon aty.

“Për ajrin dhe për ujin e pijshëm kemi shumë, shumë problem. Këtu është mjegull tërë kohën. Ka erë gazi shumë të theksuar. Ndërsa uji është i papijshëm. Lumi as për vaditje nuk bën,” tha Bilbil Kalemaj nga Patos Fshat, banor i zonës së vendburimit të Visokës që shfrytëzohet nga Transoil Group.

“Që kur kanë hyrë këto firmat është ndezur toka nën të, uji është prishur pothuajse 100%, në tërë zonën që është me naftë,” shtoi ai.

Në zonën e Marinzës dhe të Zharrëzës gjithashtu konstatohet ndotje e tokave bujqësore nga nafta, aromë e rëndë e hidrokabureve që emëtohen gjatë procesit të nxjerrjes së naftës si edhe zhurma që dëgjohen edhe qindra metra larg grupeve apo puseve të naftës.

Banorët ankohen për ndotje të lartë të ajrit, si nga aktiviteti i nxjerrjes së naftës ashtu edhe si pasojë e mjeteve të rënda që përshkojnë rrugët e këtyre zonave gjatë 24 orëve. Tek banorët perceptohet një frikë e madhe përsa i përket lëkundjeve të tokës. Gjithashtu, ata ankohen për dëmtimin e mjedisit të tokave bujqësore, ujërave, dhe të pemëve frutore e të mbjellave.

“Të gjitha analizat që janë bërë kanë dalë shumë keq, e shikoj dhe veten, punova një jetë për këtë helm. Ajrin po na e marrin, toka po nuk bëhet, ujë për të pirë nuk kemi,” konstaton me keqardhje Llazar Mihal Kumaraku, një banor i fshatit Marinzë.

“I gjithë ky komunitet është gjynah, toka nuk bën sepse është e helmuar, vetë jemi helmuar, është për të vënë duart në kokë. Se si do vejë kjo puna jonë, vetëm zoti e di,” shtoi ai.

Denoncimet e banorëve mbështeten edhe nga kreu i njësisë administrative në Zharrëz, Arben Semanjaku-njësi e cila përmbledh 6 fshatra dhe ku 80 % e territorit përfshihet në zonën naftëxjerrëse të Patos Marinzës. Sipas Semanjakut, ndotja në njësinë e tij është aq e madhe sa mund të shihet me sy të lirë.

“Ajri këtu është më problematik, nga të tëra këto për momentin është ndotja mjedisore në ajër. Sepse volumet e punëve të kryera nga kompanitë, nga mjetet e  ndryshme të cilat operojnë në fushë, si tymra të caktuara që nxjerrin apo vënë në lëvizje këto mjete të rënda, apo edhe gazrat e ndryshëm që çlirohen të lira apo që digjen nga fagret, bëjnë një ndotje të cilën e vëmë re,” tha Semanjaku.

“Ndotja është në një shkallë të tillë që vihet re edhe pa syrin e specialistit,” shtoi ai.

Megjithatë, Semanjaku nënvizon se dhënia me koncesion e fushës së Patos Marinzës nga Albpetrol për Bankers Petroleum ka sjell përmirësime të ndjeshme në pastrimin e ndotjes së trashëguar në puse.

“Lidhur me pjesën mjedisore, gjatë këtyre viteve mund të jenë bërë përmirësime përsa i përket gropave të vjetra- pronë të Abpetrolit dhe pjesa e kaluar në administrim të kompanisë Bankers,” u shpreh ai.

Semanjaku shprehet se për një pjesë të puseve Bankers dhe Albpetrol nuk bien dakord se kujt i takon përgjegjësia për t’i pastruar dhe ky ngërç mbetet shqetësues për pushtetin vendor dhe banorët. Kreu i njësisë administrative flet për mosmarrëveshjet mbi ndotjet e vjetra nga nëntoka, ndotje sipërfaqësore të kanaleve apo në sipërfaqe te caktuara toke, të cilat sipas tij janë bërë pengesë për rehabilitimin e kanaleve vaditëse dhe kulluese të shkatërruara.

“Rreth 80% përqind e tyre është e pastruar dhe pjesa që ka ngelur, për momentin…  neve në kërkesat tona kemi ngelur në një ngërç, se të dyja kompanitë pretendojnë t’ia hedhin fajin njëra-tjetrës,” tha Semanjaku.

“Bankers-i pretendon se këto janë ndotje të shkaktuara nga industria e naftës nga Albpetrol-i në vite, ndërsa Albpetrol-i thotë që fushën ia kemi dhënë me koncesion kompanisë dhe duhet t’i pastrojë kjo,” shtoi ai.

Megjithë ngërçin e krijuar midis koncesionarit dhe kompanisë shtetërore të naftës Albpetrol, kreu njësisë administrative Zharrëz mbetet optimist se një zgjidhje do të gjendet, pasi së fundmi kanë marrë përgjigje pozitive dhe është bërë vlerësimi i volumeve të ndotjes.

“Nga ana e kompanive tani kërkohet të caktojnë fondet që të bëjnë të mundur dhe pastrimin të këtyre mbetjeve,” përfundoi ai.

Kryetari i Shoqatës së Zharrëzës, Qani Rredhi tregon për BIRN se ndotjet historike të Albpetrolit vazhdojnë të dëmtojnë tokat bujqësore, ajrin dhe ujërat rrjedhës sipërfaqësorë dhe ata nëntokësorë.

“Këtu në vendburimin e Marinzës, pamjet tregojnë qartë ndotje të tejskajshme. Këtu është bërthama prej nga niset ndotja për në detin Adriatik. Nuk është vënë dorë,” u shpreh Qaniu.

“Kompania Bankers Petroleum ka bërë diçka, ka rregulluar të vetat, kurse këto janë rrënojat e ndërmarrjes së Albpetrolit, gjendje skandaloze. Si kjo ndotje këtu kemi edhe në anën tjetër të Belinës. I bëjmë thirrje pushtetit qëndror dhe atij vendor të vërë dorë për këtë katastrofë ekologjike,” përfundon ai.

Është e paqartë se kur do të ndërhyhet për të pastruar mbetjet historike të hidrokarbureve në Patos Marinzë, megjithatë, gjatë 5 viteve të fundit institucionet monitoruese të mjedisit kanë konstatuar dhe shkelje të reja nga kompania Bankers Petroleum dhe disa herë kanë marrë masa ndëshkuese.

Sipas Drejtorisë së Administrimit dhe Mbrojtjes së Tokës pranë Këshillit të Qarkut Fier, gjatë 5 viteve të fundit, në gjashtë raste janë marrë masa administrative me gjobë për dëmtim të tokës bujqësore në zonën e Zharrëzës dhe në një rast është marrë masa e dëmtimit me gjobë për ndërtim pa leje nga Inspektoriati i Ndërtimit pranë ish-Komunës Zharrëz ndaj Kompanisë “Bankers Petroleum”. Në përgjigjen e Këshillit të Qarkut Fier thuhet se më datë 1 Prill 2015 në Marinëz janë dëmtuar 70,656 metër katrorë tokë bujqësore, pronë e 60 familjeve.

Masë administrative për ndotjen nga hidrokaburet ka marrë edhe Inspektoriati Shtetëror i Mjedisit dhe Pyjeve në Fier, që shpjegon se më datë 31.10.2014, ndaj kompanisë “Bankers Petrolium Albania” është marrë vendimi për vendosjen e gjobës 5 milionë lekë.

Bankers e ka ankimuar këtë gjobë në gjykatë dhe e konteston inspektimin që është bërë bazë për masën administrative.

“Inspektimi nuk është kryer në bazë të ligjeve në fuqi,” tha Bankers.

“Analizat e kryera nga laboratorë të certifikuar ndërkombëtarë kanë konfirmuar se këto ujëra janë brenda normave të parashikuara,” pretendon kompania.

Ndotja e ujërave nga hidrokarburet

Në studimin për fshatin Marinzë pas shpërthimit të pusit P29A, Instituti i Shëndetit Publik ka sqaruar se nuk kryen monitorim për ujërat sipërfaqësorë dhe nëntokësorë. Por të dhënat e siguruara nga BIRN tregojnë se matjet e kryera nga Drejtoria Rajonale e Shëndetit Publik në Fier nga viti 2000 deri në vitin 2013 konstatojnë ndotje të lartë të baseneve ujore, në mënyrë të veçantë të lumit Gjanica.

Në më të shumtën e matjeve është konstatuar se lumi Gjanica ka pasur ngjyrë të verdhë, të zezë, gri dhe aromë nafte, hidrokaburesh, vajrash dhe ka qenë me turbullirë dhe me prani të elementëve kimikë e të metaleve të rënda si NO3, Fe, NO2, NH4 e Cl. Po ashtu, edhe në vijën e Ngjalës janë konstatuar të pranishme karakteristikat e ndotjes së lumit Gjanica, ndërsa lumi Seman rezulton i ndotur me metale të rënda.

Në vitin 2014, ndotja në lumin Gjanica ka qenë një një nivel më të ulët. Por në vitet 2015, 2016 dhe 2017 situata përkeqësohet sërish, ku konstatohet shpesh erë e rëndë e hidrokabureve, ngjyrë gri dhe të verdhë, si edhe prania e elementëve kimikë dhe metaleve të rënda. Thuajse gjatë gjithë matjeve të kryera në 17 vitet e fundit, lumi Gjanica rezulton të ketë praninë e elementëve hidrokaburë që depozitohen aty gjatë rrjedhës së tij.

Në raportin përfundimtar të vlerësimit strategjik mjedisor të Bashkisë Fier të datës 30 Shtator 2016  shkruhet se zona naftëmbajtëse e Fierit, për shkak të historikut të veprimtarisë industriale në të shkuarën, mbart ndotje të lartë me hidrokarbure në tokë, ujë dhe ajër- në mënyrë të veçantë zona e administruar nga kompania publike Albpetrol.

“Puset e naftës në këto zona vazhdojnë të përdorin teknologjinë e vjetër të së shkuarës duke shkaktuar ndotje të theksuar në tokat përreth puseve. Ndikimi i tyre shtrihet edhe në rrjedhat ujore sipërfaqësore, ujërat nëntokësorë, në ajër, etj,” shkruhet në raport.

“Një numër i madh i këtyre puseve nuk kanë gropa ekologjike. Hidrokarburet i shkarkojnë në “gropa ekologjike” që janë thjesht sipërfaqe toke e gërmuar në formë vaske, pa standarde minimale teknike për mbrojtjen e mjedisit,” shton raporti.

Sipas raportit, mbetjet kimike arrijnë të depërtojnë në shtresat nëntokësore ujore ndërkohë që përbërësit organikë të avullueshëm shpërndahen në ajër.

“Në disa zona, për shkak të erës së fortë është e vështirë të qëndrosh në afërsi të gropave ekologjike për më shumë se disa sekonda. Një gjendje e tillë vihet re pothuajse në zonat ku puset kanë ende teknologji të vjetër,” theksohet në këtë raport.

Evidentohet gjithashtu fakti se rezultatet e monitorimit treguan se ujërat e Semanit (ku përfshihen edhe Osumi e Devolli) dhe degët e tjera janë të ndotura thellë me metale të rënda.

“Meqenëse ujërat e këtyre lumenjve përdoren edhe në bujqësi, mund të rrezikojë shëndetin e njeriut nëpërmjet konsumit të fruta-perimeve të ndotura me ujin e lumit gjatë kultivimit. Në qoftë se nuk merren masa për uljen e ndotjes së ujërave të Semanit së bashku me degët e tij (Devolli dhe Osumi), këta lumenj mund të kthehen në një faktor rreziku për cilësinë e produkteve bujqësore dhe shëndetin e njeriut,” shkruhet në raport.

Bashkia Fier nuk iu përgjigj kërkesës për informim të BIRN ku kërkoheshin të dhëna mbi masat e marra për parandalimin e mëtejshëm të ndotjeve aktuale dhe përmirësimin e zonave me ndotje historike në territorin e saj.

Ndryshe nga bashkia Fier, në përgjigje të një kërkese nga BIRN Bashkia Patos shpjegoi se lidhur me ndotjen që shkaktohet nga kompanitë që operojnë në sektorin e nxjerrjes dhe përpunimit të naftës janë mbajtur procesverbale, kur janë konstatuar derdhje të hidrokabureve në përrenj dhe kanale.

“Kemi konstatuar vetëm dy pika të derdhjes së hidrokabureve në kanal, për të cilat po bashkëpunojmë me Albpetrol për t’i eleminuar,” shkruhet në përgjigjen e Bashkisë Patos, ku shtohet fakti se në mungesë të aparaturave nuk është punuar në monitorimin e cilësisë së ajrit në zonat ku ka aktivitet. Ndërkohë, sipas kësaj bashkie, për vitin 2017 është bërë pastrimi i 46 kilometrave kanal kullues kryesisht ku ka derdhje të hidrokabureve.

Ndërkohë, Bashkia Mallakastër u përgjigj se ka njoftuar institucionet kompetente për marrjen e masave administrative, konkretisht Ministrinë e Mjedisit, Inspektoriatin Shtetëror të Mjedisit dhe Pyjeve, dega Qëndrore Tiranë dhe degën rajonale Fier, si edhe Drejtorinë Rajonale të Mjedisit, Qarku Fier.

Sipas Bashkisë Mallakastër, nga hidrokaburet janë të dëmtuara gjithsej 8 hektarë tokë, 3 hektarë në njësinë administrative Hekal dhe 5 hektarë në njësinë Administrative Qendër.

“Dëmtimet kanë ardhur si pasojë e rrjedhjes së naftës bruto dhe rezervuarëve të dekantimit, si dhe ujërat teknologjikë që përdoren. Dëmtimet kanë ndikuar direkt në strukturën e tokës dhe bimësisë përreth. Një sipërfaqe toke ka dalë jashtë përdorimit nga ndotja në vite, si pasojë e mosdisiplinimit të ujërave të ndotura me hidrokabure”, sqaron Bashkia Mallakastër, e cila shton se janë bërë takime me drejtuesit e kompanive për t’i njohur me dëmtimet e shkaktuara si dhe është bërë kërkimi i dëmshpërblimit të fermerëve nga kompanitë e naftës.

Edhe Bashkia Roskovec sqaron se prej vitit 2015 ka nisur pastrimi, sistemimi dhe largimi i mbetjeve të naftës nga sipërfaqet dhe kanalet kulluese dhe ujitëse, jo vetëm në Marinëz. Bashkia Roskovec ka kryer një studim për ndotjen e ajrit dhe thekson se do të nisin të hartojnë marrjen e masave në bashkëpunim me kompaninë Bankers për përmirësimin e kësaj situate.

Ndërkohë që situata e rëndë e ndotjes pranohet nga një mori institucionesh, veprimet kundër autorëve kanë qenë thuajse të papërfillshme.

Më 27 Qershor 2016, Prokuroria e Fierit regjistroi një procedimin penal për veprën penale të “ndotjes së ujërave” për ndotjen nga hidrokaburet të lumit Gjanica, por hetimi u mbyll pak kohë më pas.

Prokuroria kërkoi ekspertizën e Institutit të Fizikës Bërthamore, Institutittë Shëndetit Publik në Tiranë, Agjencisë Kombëtare të Mjedisit dhe Drejtorisë Rajonale të Shëndetit Publik në Fier. Në fund sipas Prokurorisë, institucionet shtetërore nuk e kanë pasur të mundur të provojnë shkencërisht ndotjen e ujërave.

“Në rastin konkret, nga të gjitha përgjigjet e administruara nga institucionet e lartpërmendura nuk është dhënë ndonjë konkluzion shkencor mbi çështjen e përcaktimit të prishjes së ekuilibrit ekologjik në mjedisin ujor të lumit Gjanica, duke bërë kështu të pamundur që të provohet në mënyrë objektive dhe shkencore pasoja e veprës penale e parashikuar nga neni 203 i Kodit Penal,” thuhet në vendimin e pushimit të kësaj çështjeje.

Ndotja mjedisore dhe varfëria në Patos Marinzë

Ndonëse jetojnë mbi rezervat e qindra milionë fuçive nafte, pjesa më e madhe e banorëve të zonave naftëmbajtëse janë të papunë dhe përballen çdo ditë me varfërinë, me degradimin mjedisor e me sëmundje të ndryshme që kanë si shkak ndotjen e hidrokarbureve.

Në disa raste, shtëpitë e tyre ndodhen vetëm pak metra larg puseve të naftës së Albpetrolit prej nga gulçon gazi natyror. Ndërkohë, në Zharrëz e Marinzë nuk gjendet thuajse asnjë banesë që të mos jetë dëmtuar si pasojë e lëkundjeve të tokës për vite me radhë, 61 prej të cilave janë vlerësuar si të pabanueshme së fundmi në Zharrëz.

Në monitorimin e kryer pas shpërthimit të pusit P29A në Marinzë, Instituti i Shëndetit Publik përfshiu 100 familje nga 416 gjithsej që jetojnë në fshat.

Nga monitorimi u konstatua se 29.30% e banorëve punojnë në kategori të ndryshme, 22,20% janë shtëpiakë dhe vetëm 19, 2% kanë punuar dhe vazhdojnë të punojnë në profesionin e naftëtarit.

Monitorimi ka zbuluar gjithashtu se pjesa më e madhe familjeve ka të ardhura të ulëta financiare. Sipas raportit të ISHP-së, 74.7% e familjeve kanë të ardhura mujore nën 30 mijë lekë, ku papunësia është në normën 43 %.

Në zonat ku zhvillohet aktiviteti i përpunimit e nxjerrjes së naftës në Mallakastër situata mjedisore është mjaft e rënduar, çfarë e ka bërë prej më shumë se dy dekadash tokën të papunueshme.

Dhjetra banorë të fshatit Gorishovë të Njësisë Administrative Cakran kanë paditur kompaninë Stream Oil, sot TransAtlantic Albania Ltd, duke kërkuar dëmshpërblim për dëmet e shkaktuara në pemët e tyre frutore apo në ullinj.

Me anë të një vendimi gjyqësor, ata arritën të marrin dëmshpërblimin nga Albpetrol-i për dy dekada, por kur vendburimet pranë fshatit të tyre i mori me koncesion kompania Stream Oil, kjo e fundit e ndërpreu shlyerjen e dëmit.

Në këto kushte, banorët e Gorishovës, pemët frutore të të cilëve ishin dëmtuar nga shkarkimi tej normave i gazrave si pasojë e aktivitetit të nxjerrjes së naftës, iu drejtuan përsëri gjykatës dhe pas disa vite betejash ligjore arritën të fitojnë të drejtën e dëmshpërblimit. Por pavarësisht vendimit në favor të tyre, një gjë e tillë nuk u bë asnjëherë e mundur, pasi llogaria bankare e kompanisë që ka ndërruar emrin në TranAtlantic Ltd, ka qenë dhe vazhdon të mbetet e boshatisur.

Në zonën e Marinzës dhe të Zharrëzës, banorët ankohen gjithashtu për ndotje të tokave bujqësore, aromë e rëndë e hidrokabureve që emëtohen gjatë procesit të nxjerrjes së naftës si edhe zhurma që dëgjohen edhe qindra metra larg grupeve apo puseve të naftës.

“Mua më janë tharë 40 rrënjë ullinj nga ky proces, nga gazi e nga të tjerat. Jo vetëm kaq, por edhe kur fermerët shkojnë për të nxjerrë ndonjë prodhim në treg, ata pyesin nga je dhe absolutisht largohen menjëherë për të blerë prodhimet tona bujqësore,” shprehet Dylber Karafili, një banor i zonës.

“Është një gjendje alarmante. Kemi humbur dhe besimin se mund të rregullohet kjo gjë,” shtoi ai.

Për ndikimin negativ të ndotjes në pordhimin bujqësor ankohet edhe Këze Skënderaj.

“Në 20 vjet… kemi marë (prodhim) nja dy a tri herë apo s’kemi marrë, më shumë jo. Ullinjtë thahen nga ndotja, keq jemi çfarë të them,” tha ajo. “Po sëmurën edhe bimët, pale njerëzit,” shtoi Skënderaj.

Një banor i Marinzës, Astrit Toska bashkë me familjarët e tij ka ndërmarrë një padi civile ndaj kompanisë “Bankers Petroleum” me anë të së cilës kërkon dëmshpërblim për dëmin e shkaktuar si pasojë e ndotjes së gazit dhe kimikateve në tokën të tij, gjë që sipas Toskës, kanë bërë që të mos ketë më prodhim.

“Për të gjitha investimet që kam bërë tek kjo pronë, për mendimin tim, ose mund ta vërtetojë një specialist i bujqësisë ose një ekspert që është i licencuar, pemët këtu janë të mbaruara dhe gjithë prona këtu është e shkatërruar, të gjitha ikën dëm,” tha Toska duke fajësuar kompaninë Bankers Petroleum.

E pyetur për padinë, Bankers e hodhi poshtë mundësinë se ajo kishte ndotur tokat bujqësore dhe shtoi se në të njëjtën zonë banojnë qindra fermerë të tjerë. Bankers e përshkroi zotin Toska si një ish-punëtor të saj të larguar nga puna.

“Mbetet për t’u theksuar se në zonën ku jeton z.Astrit Toska banojnë dhjetëra familje të tjera që zhvillojnë aktivitet bujqësor, të cilat nuk kanë depozituar asnjë ankesë në këtë drejtim,” tha kompania.

Ndryshe nga Toska, Dylber Karafili nuk ka vendosur ende nëse do të ngrejë një padi gjyqësore për ullinjtë e tij. Megjithatë, ai është i shqetësuar përveç të tjerave edhe për dëmin psikologjik që u është shkaktuar banorëve të fushës naftëmbajtëse të Patos Marinzës si pasojë e aktivitetit të nxjerrjes së naftës.

“Asnjëherë nuk është marrë në konsideratë problemi i tronditjeve psikologjike që u janë shkaktuar njerëzve nga lëkundjet që shkaktuan dëme shumë të mëdha materiale. Problemin psikologjik nuk e kanë trajtuar,” përfundoi Karafili.

Linja e Transmetimit 400-kW Shqipëri – Kosovë rrezikon dështimin. Alarmi vjen nga Kontrolli i Lartë i Shtetit, i cili ka audituar këtë vit projektin për ndërtimin e kësaj linje.

Në raportin përfundimtar KLSH vëren se, megjithëse ka përfunduar pjesa shqiptare e projektit dhe është marrë në dorëzim nga OST, linja jo vetëm nuk është efektive, por edhe rrezikon dështimin e projektit. Shkak është kushti i vendosur nga Serbia sipas të cilit Kosova duhet të licencojë një furnizues nga Serbia që të furnizojë një pjesë të veriut të vendit në zonat e banuara nga popullsi serbe.

Ndërkaq, Operator i Shpërndarjes së Kosovës ka nënshkruar marrëveshjen e njohjes me Rrjetin Evropian të Operatorëve të Shpërndarjes së Energjisë, e cila nuk është bërë ende efektive për shkak të kushtit serb. Operatorët e Shqipërisë dhe të Kosovës i kanë kërkuar rregullatorit evropian të heqë kushtin jo-teknik serb që pengon operatorin kosovar të kryejë funksionet e veta, por pa marrë ende një përgjigje përfundimtare.

Kontrolli i Lartë i Shtetit i kërkon OST-së të vërë menjëherë Kuvendin dhe Qeverinë shqiptare në dijeni të kostove të ngërçit, por sidomos rrezikut të dështimit të projektit. Nga autoritetet përkatëse shqiptare vlerësohet se humbjet vjetore nga të ardhurat e munguara nga mosfunksionimi i linjës janë 500 mije-1 milion euro në vit.

Nga ana tjetër, Operatori i Transmetimit të Kosovës humb në një vit fiskal rreth 14 milionë euro duke mos vjelë tarifat e transmetimit ndërkufitar të energjisë, të cilat shkojnë në arkën e operatorit serb.

Scan Tv,  21.10.2017

Konsorciumi i gazsjellësit Trans-Adriatik njoftoi se, në Shqipëri dhe Greqi ka përfunduar më shumë se 75% e volumit të punës. Mesa duket, në dy vendet punimet po ecin me ritme te përshpejtuara, duke sinjalizuar se, projekti do të përfundojë brenda afateve të parashikuara, pra, brenda vitit 2020.

Ndër të tjera, në Shqipëri dhe Greqi shtrihet edhe pjesa dërrmuese e projektit, mbi 80%, ndërkohë që pa filluar mbetet vetëm pjesa nënujore në shtratin e Adriatikut, ku do të bëhet edhe lidhja me tubacione mes Shqipërisë dhe Italisë.

Por, fakti që “TAP” po përfundon, nuk është domosdoshmërisht një lajm i mirë, sidomos për kuadrin makroekonomik. Të dhënat e fundit sugjerojnë se, deri më tani gazsjellësi ka investuar rreth 1.2 miliardë euro në vendin tonë, çka do të thotë se, nga totali i investimit mbeten vetëm 300 milionë euro në tre vite.

Investimet e Tap prekën kulmin gjatë këtij viti me një total prej rreth 500 milionë euro, ose një e treta e totalit. Së fundmi, Fondi Monetar Ndërkombëtar paralajmëroi për rënien e investimeve të huaja në vendin tonë gjatë viteve në vijim, kryesisht si pasojë e tkurrjes së investimeve në sektorin energjetik, rrjedhojë e drejtpërdrejtë e zbehjes së investimeve nga TAP.

Ky nuk ishte as paralajmërimi i parë e as i fundit. Gjatë vitit, edhe Banka Botërore si dhe Komisioni Europian, por edhe Fondi Monetar në raportet e kaluara kanë paralajmëruar qeverinë shqiptare se, stoku i investimeve të huaja do të bjerë.

Diçka e tillë do të reflektohet edhe në termat e rritjes ekonomike. Gjatë vitit të ardhshëm, rritja projektohet më e ulët se viti aktual.

Scan Tv,  05.10.2017

Konsorciumi për ndërtimin e Gazsjellësit Trans Adriatik (TAP) planifikon të investojë gjithsej 800 milionë euro në Shqipëri përgjatë viteve 2017-2018, bëri të ditur menaxheri i TAP për Shqipërinë, Shkëlqim Bozgo.

Në tërësi, projekti TAP pritet të sjellë një investim prej 1.5 miliardë dollarësh në Shqipëri, shprehet më tej ai, raportojnë mediat azere.
TAP është pjesë e Korridorit të Gazit Jugor, i cili është një nga projektet prioritare të energjisë për BE.

Projekti TAP parashikon transportin e gazit nga Faza e 2 e zhvillimit të gazit Shah Deniz të Azerbajxhanit , përmes Greqisë, Shqipërisë dhe daljes në Itali.

Aksionarët e TAP-it janë: BP (20 përqind), Shtetit Kompania e Azerbajxhanit (20 përqind), Snam (20 përqind), Fluxys (19 përqind), Enagas (16 përqind) dhe Axpo (5 përqind).

TAP do të jetë 878 kilometra në gjatësi (Greqia 550 km, Shqipëria 215 km, Deti Adriatik 105 km dhe Italia 8 km). Pika e saj më e lartë do të jetë 1,800 metra në malet e Shqipërisë, ndërsa pika e saj më e ulët do të jetë 820 metra nën det.

Revista Monitor,  03.10.2017

Linja 400 kv e interkonjeksionit Kosovë- Shqipëri, e cila qëndron jashtë funksioni prej dy vitesh pavarësisht përfundimit të saj duket se do të hyjë në një fazë të re. Kjo lidhet me zgjidhjen e ngërçit mes Kosovës dhe Serbisë që mban peng vënien në punë të këtij investimi dhjetëra milionë euro. Sekretariati i Komunitetit të Energjisë bëri me dije se qeveria gjermane i ka kërkuar Sekretariatit që të marrë rolin e interlokutorit. Roli i qeverisë  gjermane nuk është i rastësishëm në kushtet kur vetë banka gjermane KFW ka qenë financuese e këtij investimi.

Më poshtë njoftimi i plotë i Sekretariatit:

Qeveria e Republikës Federale të Gjermanisë, përfaqësuar nga Ministria e Zhvillimit dhe Bashkëpunimit Ekonomik (BMZ), i kërkoi Sekretariatit të Energjisë për të lehtësuar negociatat midis Serbisë dhe Kosovë për të zgjidhur mosmarrëveshjet midis EMS dhe KOSTT. Ministria gjermane është veçanërisht e shqetësuar pasi mosmarrëveshjet po mbajnë peng investimet në sektorin e energjisë në rajon dhe po bllokojnë integrimin e tregut rajonal të energjisë në Ballkanin Perëndimor.

Sekretariati ka ndërmjetësuar zgjidhjen e mosmarrëveshjes midis EMS dhe KOSTT edhe më parë, ndërmjetësim i cili rezultoi me nënshkrimin e një marrëveshje dypalëshe. Gjithsesi, këto marrëveshje nuk janë zbatua dhe konflikti ka mbetur i pazgjidhur. Ndërmjetësimi i mosmarrëveshjes midis EMS dhe KOSTT është parashikuar nga programi CONNECTA për tregun rajonal të energjisë në gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor, të cilin Sekretariati e zbaton për llogari të Komisionit Europian.

Sekretariati tashmë do të ndërmjetësojë zgjidhjen e mosmarrëveshjes midis dy qeverive.

Revista Monitor,  15.09.2017

Kompanitë më të rëndësishme të shpërndarjes së naftës në vend rezulton se tregtojnë në pjesëndërrmuese gazoil të përzier me solar apo vajguri, në një kohë kur rafinimi i produktit nuk bëhet i plotë.

Cilësia e naftës shqiptare është shumë e ulët, nëse ajo krahasohet me atë të vendeve fqinje. Ky pohim nuk është legjendë urbane, por arriti të provohej nga PSE në rrugë laboratorike.

Një investigim, i shtrirë në disa muaj, provon qartësisht se nafta, e cila shitet në pikat e karburantit përreth Shqipërisë dhe furnizon rreth 430 mijë automjete, është në pjesën dërrmuese të saj jashtë standardeve normale të cilësisë.

PSE krahasoi naftën, e cila shitet në pikat shqiptare të karburantit, me atë që shitet në vendet fqinje, të Malit të Zi, Maqedonisë dhe Greqisë.

Gjithsej u morën tetë kampione nafte, pesë prej të cilave në Tiranë, Elbasan, Shkodër dhe zonat kufitare të Shqipërisë dhe tri të tjera në pikat e karburanteve të vendeve fqinje. Në Tiranë dy mostrat u morën nga dy pika karburanti të vendosura në Tiranën e Re.

Një nga mostrat u mor në afërsi të Bradasheshit në Elbasan, një mostër u mor në qytetin e Shkodrës dhe e pesta u mor në afërsi të pikës doganore të Kapshticës.

Të pesta mostrat në Shqipëri u morën në pika karburanti të përzgjedhura rastësisht, duke pasur si qëllim analizimin e kompanive më të rëndësishme që operojnë në tregun e shpërndarjes së naftës në vend.

Mostrat e naftës u morën në pikat e shpërndarjes së kompanive Eko AlAlpetGega OilGulf dheKastrati.

Në Malin e Zi, Maqedoni dhe Greqi mostrat u morën në pika kufitare, nën emrin e shpërndarësve të rëndësishëm të naftës në këto vende, përkatësisht në Kalamper OilMakPetroldhe Elin Oil.

Mostrat u ekzaminuan në laboratorin shkencorNAIAS në Pire të Greqisë, për t`u analizuar më pas nga një inxhinier me eksperiencë në fushën e hidrokarbureve, i cili përdori për to shkallën e vlerësimit nga 0 deri në 5 (yje), ku zero ishte cilësia më e ulët e gjetur dhe pesë ajo më e larta. Ekspertit iu dhanë elementët për t`u interpretuar, pa përcaktuar se cilës kompani i përkisnin apo nga cili vend mostrat vinin.

Të tetë mostrat u analizuan në bazë të gjashtë parametrave: viskoziteti kinematik në 40 gradë Celsius, temperatura e flakërimit, përmbajtja e squfurit, indeksi i cetanit, densiteti dhe distilimi në temperatura të ndryshme.

Analizimi tregoi se nga pesë mostrat e naftës të marra në Shqipëri, një prej tyre rezultoi me nivelin e cilësisë 4, një me nivelin 2, një tjetër me nivelin 1 të cilësisë dhe dy mostra rezultuan me nivel cilësie 0.

Mostrat e naftës të marra në Malin e Zi dhe Maqedoni inxhinieri i hidrokarbureve i vlerësoi me nivelin 5 të cilësisë, ndërsa ajo e marrë në Greqi u vlerësua me nivelin 4.

Pavarësisht se në Shqipëri kanë munguar investigimet e pavarura apo institutet dhe laboratorët privatë për të analizuar cilësinë e naftës, qindra-mijëra qytetarë ndjejnë çdo ditë pasojat e cilësisë së saj të ulët në automjetet e tyre dhe miliona të tjerë efektet e saj në ndotjen e ajrit.

Më “fatlumët” janë ata qytetarë, të cilët jetojnë afër pikave kufitare të vendit, të cilët nuk ngurrojnë t`iu drejtohen vendeve fqinje për t`u furnizuar me naftë.

Arditi, një taksist i ri nga Shkodra, tha për PSE se, pas përvojave të hidhura me naftën që shitej në pikat e karburantit të qytetit të tij, ai së bashku me kolegë të tjerë furnizoheshin me naftë në Ulqin, rreth 40 kilometra nga kufiri.

“Ne shkojmë në Ulqin, se nafta është më e lirë dhe më cilësore. Ndryshimi duket qartë, kur furnizohesh me naftë vendi dhe kur me atë malazeze. Mua personalisht më është prishur makina “Benz” nga cilësia e keqe e karburantit. Më ka mbetur makina në shtëpi nga dëmtimi i motorit. Naftën këta e përziejnë me solar”, – thotë ai.

Ndërkaq, K. L., kamerier në një bar në pikën kufitare të Kapshticës, nuk ngurroi të tregonte për PSE se, çdo shqiptar që kishte mundësinë të kalonte me lehtësi këtë pikë doganore me Greqinë, nuk ngurronte të furnizonte me karburant makinën e tij.

“Nafta nga ana greke është më lirë dhe me cilësi më të mirë. Ne andej e mbushim. Edhe doganierët shqiptarë andej furnizohen me karburant”, – tregoi ai.

Nga ana tjetër, pikat e karburantit në afërsi të qytezës së Strugës në Maqedoni janë kthyer në një destinacion të preferuar për shoferët shqiptare të zonës së Pogradecit apo Korçës, të cilët në asnjë rast nuk harrojnë të mbushin me karburant makinat e tyre ose ndonjëherë të kalojnë kufirin vetëm me këtë qëllim.

Nafta shqiptare nuk e kalon klasën

Rezultatet e të tetë mostrave të marra nga PSE u analizuan nga një inxhinier i hidrokarbureve me përvojë, i cili gjeti katër prej pesë mostrave shqiptare të naftës tepër problematike sa i përket përbërjes së tyre.

Dy nga mostrat e naftës së marrë në Shqipëri në opinionin e tij ishin të papërdorshme.

“Dy janë mundësitë për këtë mostër: ose kemi të bëjmë me gazoil parafinik, ose me vajguri…”, – theksohet në interpretimin e njërës prej mostrave, e cila kishte viskozitet të ulët, densitet të lartë, indeks cetani nën normë dhe fillim të lartë distilimi.

Për një tjetër mostër të naftës së marrë në Shqipëri inxhinieri vlerësoi se, të dhënat laboratorike tregonin se në të kishte një përmbajtje të lartë produkti vajor apo solar.

“Ka në përbërje dy pjesë të ndara me thikë, nuk ka konsistencë rafinimi. Nuk vlerësohet si produkt i besueshëm për t`u përdorur. Zakonisht, ky lloj produkti harxhohet shpejt, nuk lubrifikon mirë mjetin dhe nuk prodhon fuqi të mirë kalorifike”, – argumenton ai.

Një nga mostrat e naftës së shitur në vend u cilësua me një yll cilësie, si një gazoil shumë i dobët.

“Kjo mostër ka përmirësim në raport me dy pararendëset, por qëndron mes një nafte të rafinuar mirë dhe asaj të rafinuar në rafineri anonime”, – shpjegoi inxhinieri.

Nga ana tjetër, njëra nga mostrat arriti të vlerësohet me dy yje cilësie, ku përsëri rafinimi i produktit mbetej problematik.

“Kjo naftë ka shtesa rreth afro 3.5% produktesh flurore që më së shumti mund të jenë të parafinuara, edhe pse ka një masë të madhe produkti të rafinuar korrekt”, – theksohet në interpretim.

Nga ana tjetër, një nga mostrat shqiptare të naftës arriti të kualifikohej me katër yje cilësie nga pesë të mundshme.

“Ky gazoil duket se vjen nga një rafineri serioze që ka bërë maksimumin të jetë në 50% të përmbajtjes së squfurit. Ka një lidhje homogjene densitet-viskozitet-fraksione”, – vlerësohet nga eksperti.

Për sa i përket naftës së marrë në anën greke të kufirit, inxhinieri vlerëson se ndërlidhja e mirë viskozitet-densitet-distilim e bën atë cilësore e të vlerësueshme me katër yje.

Mostra e naftës e marrë në Malin e Zi rezulton me të gjithë parametrat korrektë, ku densiteti dhe viskoziteti i lartë i japin një vlerë të shtuar sa i përket harxhimit në djegie dhe ruajtjes së motorit të makinës duke e vlerësuar atë me pesë yje.

I njëjti vlerësim bëhet gjithashtu edhe për mostrën e naftës së marrë në Maqedoni, e cila konsiderohet si plotësisht e përputhshme me standardet ISO dhe si një produkt tërësisht i rafinuar.

Gazoili jashtë standardeve penalizohet vetëm me gjobë

Çdo ditë në rrugët e Shqipërisë lëvizin rreth 536 mijë mjete të transportit rrugor, ku 80% e tyre përdorin naftën për të qarkulluar. Mesatarisht, 2.2 milionë tonë naftë dhe nënprodukte të saj “digjen” çdo vit në rrugët e vendit.

Cilësia e ulët e naftës në vend nuk është një problem i panjohur edhe për institucionet shqiptare, të cilat janë të detyruara me ligj të analizojnë cilësinë e saj në shërbim të interesit të publikut.

PSE arriti të siguronte nga Inspektorati Shtetëror Teknik dhe Industrial (ISHTI), dokumente, të cilat tregonin shkelje flagrante të disa operatorëve të shpërndarjes së hidrokarbureve në vend.

Nga kontrollet e bëra në periudhën kohore shtator-nëntor 2016, devijimet e standardit të naftës rezultojnë shumë të larta. Konkretisht, në Elbasan, Fier dhe Shkodër janë konstatuar norma tepër të larta të squfurit në naftë.

Nga 10 mg/kg që është sasia e lejuar e squfurit, në Elbasan ky parametër i ka kaluar shifrat e 210 mg/kg, në Fier 295 mg/kg dhe në Shkodër është konstatuar shkelja më e madhe prej 301 mg/kg squfur (afërsisht 30 herë më shumë se norma e lejuar).

Madje, norma e fundit e squfurit është kapur në një nga shoqëritë më të mëdha aksionere të vendit që shpërndan naftë. Shkeljet me squfurin nuk mbarojnë me kaq.

Në muajin korrik të vitit 2016 është regjistruar norma më e lartë e squfurit në një pikë karburanti në Berat prej 2330 mg/kg nga 10 e lejuar. E përkthyer kjo në mbi 200-fishin e normës.

Squfuri nuk është thjesht një element kimik në tabelën e Mendelejevit!

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, squfuri ka ndikime të drejtpërdrejta në shëndet.

“Dyoksidi i squfurit ndikon në sistemin respirator dhe funksionet e mushkërive duke shkaktuar edhe kancer. Sasitë e tij të mëdha sjellin raste të shtuara të bronkitit kronik dhe rrisin vdekshmërinë te personat me sëmundje kardiake. Kur dyoksidi i squfurit bashkohet me ujin, formon acidin sulfurik, komponentin kryesor të shiut acid”, – thuhet në raportin e OBSH-së për vitin 2016.

Ndërkaq, nga krahasimi i të dhënave të ISHTI-t dhe Ministrisë së Energjisë dhe Industrisë, ka një papërputhshmëri faktesh. Nga raportet e përbashkëta që dy institucionet kanë, gjobat sipas muajve nuk korrespondojnë me njëra-tjetrën dhe shifrat e shkeljeve po ashtu. Ndërkohë, ISHTI, i detyruar t’i bëjë publike sanksionet për pikat e karburantit, të cilat nuk respektojnë standardet, në faqen e internetit të institucionit nuk ka të dhëna të përditësuara më të hershme se janari i këtij viti.

Gjithsesi, vetëm për tremujorin e parë të vitit 2017, ISHTI ka vjelur mbi 15 milionë lekë nga gjobat e vendosura për 44 subjekte, të cilat tregtojnë karburant. Për të gjitha rastet e shkeljeve të konstatuara ISHTI nuk shkon përtej gjobitjes së operatorëve.

Ky institucion theksoi se në ligjin për funksionimin e tij shkeljet e konstatuara nga operatorët konsiderohen vetëm si kundërvajtje administrative dhe nuk përbëjnë vepër penale.

Në kushtet kur, jo vetëm analizat e kryera në laboratore private, por dhe ato shtetërore, konstatojnë se në gazoilin e shitur në Shqipëri abuzimet janë të shumta dhe ndikojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë në shëndetin dhe pasurinë e qytetarëve, është e pakuptueshme, pse ato nuk konsiderohen një vepër penale.

Pse2017,  09.09.2017

Në Tiranë u zhvillua sot mbledhja e 4-t paraprake e Njësisë së Menaxhimit të Projektit për gazsjellësin Jonian-Adriatik (IAP). Në këtë strukturë përfshihen përfaqësues nga Shqipëria, Mali i Zi, Bosnje Hercegovina dhe Kroacia, vende nga të cilat parashikohet të kalojë ky projekt i rëndësishëm.

Të ftuar dhe pjesëmarrës në tryezë ishin ambasadori i Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Tiranë z.Donald Lu; ambasadorja e Delegacionit të Komisionit Evropian znj.Romana Vllahutin, përfaqësues të ambasadave të vendeve ku kalon IAP, përfaqësues të TAP dhe drejtues të kompanive Socar, Plinacro, Enegaz dhe asaj shqiptare Albgaz.

Në fjalën e tij, Ministri i Energjisë dhe Industrisë z.Damian Gjiknuri deklaroi se Shqipëria ka përfunduar hartimin e Masterplanit të Gazit dhe ka ndërtuar një bashkëpunim të frytshëm edhe me Malin e Zi, Bosnje Hercegovinën, Kroacinë dhe Komunitetin e Energjisë për realizimin e projektit IAP, krahas atij TAP i cili është në fazën e ndërtimit. Ai shprehu besimin se ky projekt do të mbështetet edhe nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Evropian.

“Në vitet e fundit, arkitektura e sigurisë Rajonale dhe Europiane është vënë nën presion si rezultat i një sërë faktorësh si: kriza ekonomike, demografia dhe trysnia e migracioni, identiteti dhe ekstremizmi fetar, ndryshimi i klimës, shtimi i presionit mbi burimet natyrore, pasiguria dhe konfliktet. Në këtë kontekst, siguria energjitike në rajon dhe në Europë ka marrë një rëndësi jetike për arkitekturën e sigurisë rajonale dhe europiane”, u shpreh Gjiknuri.

Duke e parë dhe vlerësuar futjen e gazit natyror në tregun shqiptar të energjisë, Qeveria shqiptare vlerëson jo vetëm rëndësinë që ka diversifikimi i burimeve të furnizimit me energji, si dhe rritja e sigurisë së furnizimit, por njëkohësisht konsideron si shumë të rëndësishëm kontributin që gazi natyror do të japë si një produkt energjetik miqësor me mjedisin.

“Natyrisht, projekti TAP është realisht shtylla kryesore për mbështetjen e zhvillimit të sektorit të gazit në Shqipëri, por gjithsesi, në gazifikimin e vendit një rol parësor do të ketë edhe projekti i gazsjellësit IAP, i cili nuk është vetëm një zgjatim i natyrshëm i TAP, por gjithashtu siguron një zgjidhje realiste të sigurisë së energjisë në rajonin tonë, i cili sjell progres ekonomik për vendet ku kalon por edhe rrit stabilitetin politik”, nënvizoi ministri Gjiknuri.

Më tej, ai sqaroi se projekti IAP do të ketë rol dhe kontribut thelbësor për gazifikimin jo vetëm të Shqipërisë, por edhe të Malit të Zi dhe të Kosovës, nëpërmjet projektit të gazsjellësit ALKOGAP, që sikurse dihet janë tre vendet e vetme në Europë që nuk janë lidhur me rrjetet e gazit dhe nuk kanë zhvilluar sektorin dhe infrastrukturën e gazit.

“Theksojmë se tre nga vendet e IAP janë vende anëtare të NATO-s dhe kjo e bën Projektin IAP akoma më të nevojshëm për sa i përket interesave strategjike në Rajon.

Vendet më të fuqishme në NATO kontribuojnë më shumë financiarisht, ndërkohe që vendet më pak të zhvilluara kontribuojnë me korridoret e infrastrukturave strategjike ndërlidhëse dhe në këtë Aleancë ky është një argument i qëndrueshëm për përkrahjen për të cilën kemi nevojë”, insistoi z.Gjiknuri.

Ministri përmendi edhe barrisën teknike me të cilën projekti ndeshet aktualisht e që ka të bëjë me kërkesën që të përkrahet nga jo më pak se dy vende anëtare të BE-së që të përfshihet në listën e Projekteve të Interesit të Përbashkët (PECI).

Të dhëna teknike:

Projekti i gazsjellësit Jonian-Adriatik(Projekti IAP), synon të lidhë sistemin ekzistues të transmetimit të gazit të Republikës së Kroacisë nëpërmjet Bosnje Hercegovinës (në det), Malit të Zi dhe Shqipërisë me sistemin e gazsjellësit Trans Adriatic (Projekti TAP).

Sipas Studimit të Fizibilitetit traseja përfundimtare e projektit IAP ka një gjatësi prej 511 km dhe shpenzimet totale të investimit për zhvillimin e projektit IAP parashikohen në shumën 618 mil. EUR. Po sipas studimit, gjatësia e pjesës së projektit IAP në Shqipëri dhe Malin e Zi është rreth 162 km, ndërsa investimi në total llogaritet në rreth 288 milionë Euro.

Ndërtimi i këtij gazsjellësi transmetimi do të bëjë të mundur gazifikimin e Shqipërisë dhe Malit të Zi, si dhe zgjerimin e sektorit të gazit në Kroacinë jugore dhe Bosnjë e Hercegovina, duke siguruar një furnizim të larmishëm dhe të besueshëm të gazit natyror.

Ky projekt transmetimi per furnizim me gaz natyror parashikohet që të ketë një kapacitet vjetor në rreth 5 miliardë m3 gaz (ose 5 bcm). Llogaritet për 1bcm për Shqipërinë, 0,5 bcm për Malin e Zi, 1 bcm për Bosnje dhe Hercegovinën dhe 2,5 bcm për Kroacinë.

Nga Fieri, Shqipëri, tubacioni shkon në drejtim të veriut duke arritur Tiranën, duke vazhduar me tej në drejtim të kufirit me Malin e Zi afër Shkodrës. Në kufi, tubacioni kalon lumin Buna dhe shkon në drejtim të Tivarit (Bar). Së fundi, nga Plloce në Kroaci, rruga vazhdon në drejtim të veri-perëndimit, duke arritur Dugopolje pranë qytetit të Splitit(Kroaci).

Fjala e Ministrit Gjiknuri gjatë mbledhjes së 4-t paraprake të Njësisë së Menaxhimit të Projektit për gazsjellësin Jonian-Adriatik (IAP):

E nderuar zj. Ministre,

Të nderuar Ambasadorë,

Të dashur miq të ftuar,

Zonja dhe zotërinj,

Para së gjithash do të doja të shprehja vlerësimin maksimal për mbështetjen që është dhënë nga të gjitha vendet tona për zhvillimin dhe progresin e deritanishëm për projektin e gazsjellësit Ionian Adriatik, si dhe për të gjitha aktivitetet që lidhen me të.

Nga ana e Shqipërisë,  e cila sapo ka përfunduar hartimin e Master Planit të Gazit  për vendin, është ndërtuar një bashkëpunim i frytshëm me strukturat homologe të vendeve të përfshira në realizimin e Projektit IAP, me Malin e Zi, Bosnjën & Hercegovinën dhe Kroacinë,  si dhe me Komunitetin e  Energjisë, bashkëpunim për të cilin kemi besimin e plotë se do të gjendet edhe mbështetja adekuate edhe nga vendet  kryesore partnere,  si Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Europian.

Aktualisht në funksion të arritjes së një niveli dhe standardi më të lartë të punës që po bëhet për zhvillimin e projektit IAP, të katër vendet pjesëmarrëse në projekt në gusht 2016 kanë rënë dakord për ngritjen e Njësisë së Menaxhimit të Projektit (NJMP) dhe ndërkohë krahas punës për përgatitjen e projektit paraprak teknik për pjesën e projektit IAP në Shqipëri dhe Malin e Zi (me një financim prej 2,5 milionë Euro nga WBIF), po vazhdon edhe puna e përbashkët për të siguruar përfshirjen e këtij projekti në listën e Projekteve Prioritare të Komunitetit të Energjisë.

Ne shprehim bindjen se Takimi i sotëm, që paraprin edhe Takimin e 4 të Njësisë së Manaxhimit të Projektit për projektin IAP,  do të bëjë të mundur që të arrijmë në një qëndrimi të unifikuar për vazhdimin e mbështetjes së mëtejshme për zhvillimin e projektit IAP, duke e demonstruar konkretisht këtë mbështetje si në punimet e Forumit të Gazit të Komunitetit të Energjisë në Lubjanë, po ashtu edhe në takimin e radhës të vendeve pjesëmarrëse në iniciativën CESEC, që do të mbahet  në Bukuresht, po gjatë këtij muaji.

Theksojmë se Qeveria Shqiptare ka mbështetur fuqimisht dhe konkretisht zhvillimin e projektit TAP, duke kontribuar direkt në ecurinë shumë të mirë të këtij projekti deri në fazën aktuale, kur pothuaj është kompletuar rreth 50% e projektit. Ky angazhim i Qeverisë Shqiptare është shumë sinjifikativ dhe domethënës përsa i përket vizionit dhe objektivave që janë caktuar për zhvillimin e sektorit të gazit në Shqipëri.

Sot në botë ka shumë pasiguri dhe është detyra jonë të gjejmë opsionet të cilat  shërbejnë si zgjidhje të përhershme dhe të qëndrueshme.

Bota e naftёs dhe gazit nuk lёviz me shpejtёsi tё njёjtё me fushat e tjera. Janё investime qё kёrkojnё shumё studim, janё investime qё kёrkojnё vendime tё forta dhe duan kohёn e tyre tё materializohen.

Këto skenarë diktojnë nevojën e vendeve që të bashkëpunojnë sa më ngushtë. Dihet tashmë se ekonomitë kombëtare rajonale dhe botërore po bëhen më të fuqishme dhe më kërkuese dhe ky fakt natyrshëm kërkon më shume Energji dhe më shumë Burime Energjitike.

Kërkon Energji nga ana e Qeverive dhe Burime energjie në trajtë me diverse dhe më të interkonektuar.

Në vitet e fundit arkitektura e sigurisë Rajonale dhe Europiane është vënë nën presion si rezultat i një sërë faktorësh si: kriza ekonomike, demografia dhe trysnia e migracioni, identiteti dhe ekstremizmi fetar, ndryshimi i klimës, shtimi i presionit mbi burimet natyrore, pasiguria dhe konfliktet.

Në këtë kontekst, siguria energjitike në Rajon dhe në Europë ka marrë një rëndësi jetike për Arkitekturën e Sigurisë Rajonale dhe Europiane.

Në situatën kur aktualisht prodhimi i energjisë elektrike në vendin tonë bazohet kryesisht në burimet hidrike, si dhe duke patur në konsideratë vlerësimet që bëjnë institucione dhe agjenci prestigjioze ndërkombëtare,  lidhur me efektin e ndryshimeve klimaterike në zvogëlimin e sasisë së reshjeve edhe për vendin tonë, në vizionin politik të Qeverisë Shqiptare, si dhe në dokumentet strategjike që po përgatisim për sektorin e Energjisë, përfshirja e Gazit në gjenerimin e energjisë elektrike,  do të përbëjë një drejtim deçiziv përsa i përket rritjes së prodhimit në vend të energjisë elektrike, po ashtu edhe rritjes së sigurisë së furnizimit.

Duke e parë dhe vlerësuar futjen e Gazit natyror në tregun shqiptar të energjisë, Qeveria Shqiptare vlerëson jo vetëm rëndësinë që ka Diversifikimi i burimeve të furnizimit me energji, si dhe rritja e Sigurisë së furnizimit, por njëkohësisht konsideron si shumë të rëndësishëm kontributin që gazi natyror do të japë si një produkt energjetik Miqësor me Mjedisin.

Natyrisht Projekti TAP është realisht shtylla kryesore për mbështetjen e zhvillimit të sektorit të gazit në Shqipëri, por gjithsesi, në gazifikimin e vendit një rol parësor do të ketë edhe projekti i gazsjellësit IAP, i cili nuk është vetëm një zgjatim i natyrshëm i TAP, por gjithashtu siguron një zgjidhje realiste e sigurisë së energjisë në rajonin tonë, i cili sjell progres ekonomik për vendet ku kalon, por edhe rrit stabilitetin politik në Rajon.

Projekti IAP do të ketë rol dhe kontribut thelbësor për gazifikimin jo vetëm të Shqipërisë, por edhe të Malit të Zi dhe të Kosovës,  nëpërmjet projektit të gazsjellësit ALKOGAP, që sikurse dihet janë tre vendet e vetme në Europë që nuk janë lidhur me rrjetet e gazit dhe nuk kanë zhvilluar sektorin dhe infrastrukturën e  gazit.

Theksojmë se tre nga vendet e IAP janë vende anëtare të NATO-s dhe kjo e bën Projektin IAP një projekt akoma më të nevojshëm përsa i përket interesave strategjike në Rajon.

Vendet më të fuqishme në NATO kontribuojnë më shumë financiarisht, ndërkohë që vendet më pak të zhvilluara  kontribuojnë me korridoret  e infrastrukturave strategjike ndërlidhëse  dhe  në këtë aleancë ky është një argument i qëndrueshëm për përkrahjen për të cilën kemi nevojë.

Duhet theksuar se aktualisht Projekti IAP ka hasur në barriera serioze teknike.

Një nga “ barrierat” është kriteri i cili kërkon përkrahjen e Projektit nga jo më pak se dy vende anëtare të BE dhe ky kriter është ai që pengon IAP për futjen në listën e Projekteve të Interesit të Përbashkët (PECI)

Për këtë arsye ne kemi nevojë të kapërcejmë këtë ngërç “teknik”,  i cili do ketë pasoja regresive edhe për projekte të tjerë të së ardhmes në Europë.

Këndvështrimi ynë është që për sa kohë ne jemi anëtarë të Komunitetit të Energjisë,  mund të gjenden hapësirat teknike dhe ligjore që të tejkalohen këto ngërçe teknike, në funksion të interesave strategjike madhore për Rajonin.

Për këtë arsye jam plotësisht i  përkushtuar politikisht që të eksploroj të gjitha mënyrat që të shndërrojmë mundësitë tona në zgjidhje funksionale për projektin IAP.

Ju ftoj edhe ju të bashkohemi në kontribut dhe sinergji të përbashkët, për të prezantuar dhe potencuar interesat reale strategjike dhe ekonomike në funksion të   ndërtimit të projektit IAP në rajonin tonë.

Të nderuar miq,

Energjia është ushqimi i ekonomive tona, i vendeve tona. Por Siguria energjitike nuk është produkt i vullnetit dhe një angazhimi të një vendi të vetëm.

Gjithçka fillon me ata që kemi më afër nesh. Natyrshëm është fqinji. Ose miku që ke ftuar. Ose një Aleancë.

Mendoj që të vazhdojmë me çka na bashkon dhe jam i sigurtë që nuk do të gjejmë asgjë që na ndan, sepse tashmë e kemi zgjedhur në cilën anë jemi.

Ju falenderoj për vëmendjen.

energjia.al  09.09.2017