info@energjia.al

Banorët e katër fshatrave në luginën e Valbonës i kanë kërkuar një gjykate në Tiranë të anulojë vendimet që lejojnë ndërtimin e hidrocentraleve, që sipas tyre do të shkatërrojnë lumin Valbonë.

Me mbështetjen e OJQ-ve në alpet shqiptare, banorët e luginës së Valbonës i janë drejtuar gjykatës në përpjekje për të përmbysur një vendim që miraton ndërtimin e dy hidrocentraleve në lumin Valbonë. Pas Vjosës dhe hidrocentralit të Poçemit, kjo është e dyta çështje e madhe mjedisore që i drejtohet gjykatës.

Që nga shkurti i vitit të kaluar, banorët e mbështetur nga grupe mjedisore dhe artistë kanë protestuar kundër vendimeve për të ndërtuar hidrocentrale në lumë, të cilat qeveria i ka vulosur në vitin 2009 dhe 2013.

Ata thonë se ndërtimi i hidrocentraleve do të dëmtojë mjedisin dhe potencialin turistik të zonës së Alpeve Shqiptare.

Protestat e tyre dhe diskutimet me qeverinë kanë rënë në vesh të shurdhër deri më tani dhe disa nga kompanitë koncensionare kanë filluar tashmë ndërtimin e hidrocentraleve pavarësisht kundërshtimit të fortë nga vendasit.

Të martën, 27 banorë nga Rrogami, Valbona, Dragobia dge Çeremi së bashku me OJQ-në Toka dhe lidhjen Të Shpëtojmë Alpet Shqiptare paraqitën në gjykatën administrative të Tiranës një padi.

Padia i kërkon gjykatës të anulojë kontratat për dy hidrocentralet që janë në proces ndërtimi në atë që përcaktohet si park kombëtar.

“I kërkojmë gjykatës të anulojë kontratën e koncensionit dhe lejen mjedisore, lejen e ndërtimit dhe lejen e përdorimit të rezervave ujore,” shkruan deklarata e banorëve.

Ata thonë se procedurat që Ministria e Industrisë, Ministria e Mjedisit dhe agjenci të tjera shtetërore kanë ndjekur kanë çuar në dhënie lejesh që janë shkelur në mënyrë flagrante.

“Në kundërshtim me ligjin e zonave të mbrojtura, institucionet e mësipërme kanë miratuar një projekt madhor ndërtimi në një zonë të mbrojtur turistike dhe mjedisore,” shkruhet në padi.

“Ata kanë dhënë gjithashtu leje pa konsultim publik paraprak. Këto shkelin jo vetëm kushtetutën dhe ligjet e vendit, por edhe Konventën e Aarhusit, ratifikuar nga Shqipëria në vitin 2000,” vazhdon padia.

Konventa i jep njerëzve të drejtën të kenë lehtësisht informacion, të marrin pjesë efektivisht në vendimmarrjet e çështjeve mjedisore.

Ministria e Energjetikës dhe Industrisë nuk pranoi të komentonte për BIRN në lidhje me padinë.

Catherine Bohne Selimaj, një banore e zonës që po çon përpara rezistencën i tha BIRN se presin që seanca e parë dëgjimore të mbahet brenda dy javëve.

Ajo tha se gjatë gjashtë muajve të fundit, ndërtimi i hidrocentraleve ka filluar dhe kompanitë kanë përdorur buldozierë dhe dinamit gjatë punës.

“Tirana vazhdon të heshtë. Nuk mund të presim më për të ndaluar shkatërrimin e trashëgimisë sonë natyrore dhe të ardhmen ekonomike,” tha ajo.

Birn,  18.05.2017

Vendi ynë vlerësohet si me mundësitë më të mëdha hidrike në rajonin e Ballkanit. Kështu thuhet në dokumentin e hartuar nga WBIF (projekti i financuar nga BE-ja) mbi sistemin hidrik.

Për periudhën 2005-2015, sipas të dhënave të Ministrisë së Energjisë, referuar këtij studimi, qeveria shqiptare ka nënshkruar në total 184 koncesione për ndërtimin e 505 HEC-eve me një kapacitet total gjenerues në 2,200 MW dhe me një investim të përafërt në 3 mld euro.

Sipas studimit, mbledhja e të dhënave për këto kontrata ka qenë një sipërmarrje e vështirë, për shkak të numrit të mëdha të kontratave koncesionare, por edhe mungesës së një baze të saktë të dhënash.

Ministria e Energjisë dhe Industrisë është palë në këto kontrata, ndërsa AKBN-ja (Agjencia Kombëtare për Burimet Natyrore) është institucioni i ngarkuar për të monitoruar ekzekutimin e kontratave koncesionare.

Kontratat zakonisht janë të vlefshme për shfrytëzimin e lumenjve të veçantë ose pellgjeve ujëmbledhës.

Zhvilluesit / investitorët raportojnë mbi ecurinë e projekteve në AKBN, ndaj sfidë mbetet edhe mbledhja e të gjitha të dhënave të kërkuara prej tyre.

Kontratat koncesionare të lëshuara deri më tani janë bazuar në procese tenderimi ku janë favorizuar ofertat me fuqi më të madhe të instaluar.

Në studim thuhet se problemet kryesore të identifikuara janë:

– Problemet me transportin e sedimenteve dhe strukturat e tyre e cila ndikon negativisht në performancën e turbinave dhe jetëgjatësinë e tyre.

– Mungesa e kalimeve për peshqit dhe kontrolli i rrjedhës në mënyrë ekologjike, më së shumti te HEC-et e reja

– Mungesa e përgjithshme e masave për mbrojtjen e mjedisit gjatë ndërtimit të HEC-eve

– Vështirësi në sigurimin e barazisë nga pronarët e projektit

– Vështirësi në financimin e borxhit, për shkak të efikasitetit të dobët financiar të projekteve

– Procesi i licencimit dhe lejeve jo mjaftueshëm transparent; mbivendosje e kompetencave

Shifra prej 505 projektesh individuale të HEC-eve përfshin edhe ato që tashmë janë në zbatim (114 me kapacitet 280 MW dhe 38 HEC-e me fuqi 511 MW – duke përfshirë HEC-in e Devollit me 255 MW fuqi në ndërtim e sipër). Këto objekte nuk janë pjesë e analizës.

Një numër i konsiderueshëm i këtyre projekteve janë nën kufirin 10 MW. Gjithashtu për një numër projektesh informacionet nuk ishin të disponueshëm.

Një tjetër specifikë e Shqipërisë është fakti se shumica zhvillohen nga investitorë privatë, kjo nënkupton nevojën për bashkëpunim mes qeverisë dhe institucioneve relevante.

Revista Monitor,  10.05.2017

Gjykata Administrative i dha të drejtë sot banorëve në luginën e Vjosës pasi dha një vendim që ndalon punimet për ndërtimin e Hidrocentralit të Poçemit. Gjykata i nxori të pavlefshme aktet administrative si dhe kontratën koncesionare të lidhur mes qeverisë shqiptare dhe kompanisë KOVLU ENERGJI për ndërtimin e hidrocentralit të Poçemit mbi lumin Vjosë.

Ankesa ishte bërë nga 38 banorëve të fshatit Kutë të Mallakastrës, e mbështetur nga tre organizma mjedisore, EcoAlbania, EuroNatur e regjistruar në Gjermani dhe Riverwatch, e regjistruar në Austri. Ata pretenduan se procedurat e ndjekura në dhënien e kontratës koncesionare, përfshirë procesin e konsultimit publik ishin në shkelje të ligjeve shqiptare si dhe legjislacionin e Bashkimit Europian për mbrojtjen e mjedisit.

Revista Monitor,  03.05.2017

Pas përfundimit me sukses dhe vënien në punë të HEC-it të Banjës nga kompania Statkraft në lumin Devoll, hidrocentrali tjetër që është në proces të punimeve, Moglica do të ketë kapacitet më shumë se sa dyfishi i hidrocentralit të Banjës.

Hidrocentrali i Moglicës është hidrocentrali i dytë që po ndërtohet nga Devoll Hydropower Sh.A. dhe ndodhet në Komunën e Moglicës në Qarkun e Korçës. HEC-i do të ketë një kapacitet të instaluar prej 172 MW dhe një prodhim mesatar vjetor prej 475 GWh. Teksa HEC i Banjës ka një kapacitet vetëm 70 MW, sipas burimeve zyrtare të kompanisë.

Diga e Moglicës do të jetë 320 metra e gjatë, 150 metra e lartë dhe 460 metra e gjerë. Rezervuari i Moglicës do të ketë një sipërfaqe prej 7.2 km2, e krahasueshme me 1000 fusha futbolli.

Deri më tani, kompania norvegjeze Statkraft ka investuar rreth 150 milionë euro për ndërtimin e HEC Moglicës, çka përbën thuajse gjysmën e investimit. Vetëm në HEC Moglicë janë të punësuar gjithsej 1243 persona, nga të cilët 1022 janë shqiptarë dhe 221 të huaj.

Ndërsa HEC Banja me kapacitet të instaluar prej 70 MW ka një digë 900 metër e gjatë, 370 metër e gjerë dhe 80 metër e lartë. Rezervuari i Banjës ka sipërfaqe prej 14 km2 të krahasueshme me 2000 fusha futbolli.  HEC-i ka nisur nga puna në gjysmën e dytë të vitit të kaluar.

Në përputhje me Marrëveshjen e Koncesionit, e nënshkruar dhe miratuar nga Kuvendi i Shqipërisë në vitin 2009, Devoll Hydropower do të zhvillojë, ndërtojë dhe operojë edhe 3 hidrocentrale në kaskadën përgjatë lumit Devoll, në juglindje të Shqipërisë.

Kapaciteti i përgjithshëm i instaluar i këtij projekti do të jetë përafërsisht 280 MW, kur të gjitha HEC-et të përfundojnë më 2019.

Ky projekt përbën një pikë referimi të rëndësishme, tërheqjen e investimeve të huaja në sektorin energjetik shqiptar dhe përmirësimin e sigurisë dhe stabilitetit të sistemit elektroenergjetik të vendit.

Devoll Hydropower, pasi të përfundojë tërësisht investimin, do të rrisë prodhimin e energjisë elektrike në Shqipëri me 17% .

Investimet  e Statkraft në HEC-et e lumit Devoll i kalojnë të 500 milionë eurot.

Revista Monitor,  02.05.2017

Prej 4 ditësh një ekip i përbërë nga 30 shkencëtarë nga Austria, Gjermania, Sllovenia dhe Shqipëria, po kryejnë studime shkencore në Lumin e Vjosës të parë efektet që pritet te ketë ndërtimi i hidrocentralit të Pocemit.

Në një konferencë të mbajtur dje në fshatin Kutë, ata prezantuan rezultatet e para ku janë identifikuar 20 lloje të ndryshme të peshqve për vetëm dy ditë.

Profesori Fritz Schiemer nga Universiteti I Vjenes, teksa foli për vlerat e lumit të Vjosës, bëri thirrje për të ndaluar ndërtimin e hidroicentralit.

“Gjatë një jave do të studiojmë ekosistemin unik të Vjosës. Nëse HEC-i do të ndërtohet këtu, të gjithë dalim të humbur. Para se të ndërtohet një HEC duhet të bëhen studime të ndikimit në mjedis. Këtu dëmet ekologjike do të ishin të mëdha jo vetëm për sa i përket përmbytjes që do shkaktonte humbjen e florës dhe faunës në zonë, por do të ulte dhe nivelin e ujrave nëntokësor”, tha Fritz Schiemer.

Ndersa Besiana Guri, nga organizanta mjedisore Eko Albania, tha se shkencëtarë nga e gjithë bota kanë firmosur një memorandum që ndalon
ndërtimin e HEC-eve në Vjosë për 3 vjet.

“Në lumin e Vjosës është një kërkesë që është firmosur nga 228 shkencëtarë nga e gjithë bota, të cilët kanë kërkuar që të paktën për 3 vjet në lumin e Vjosës të mos ndërtohet asnjë hidrocentral për sa kohë që nuk ka studime të mirëfillta që tregojnë ndikimet që duhet të kishte ndërtimi i Hec-eve në këtë lumë”,tha Guri.

Kërkimet e shkenctarëve janë shkrirë në 5 km gjatesi dhe 2 km gjeresi ne afërsi te fshatit Kutë, i cili sipas tyre mund të permbytet nga rezervuari I digës nëse heci I Pocemit do të ndërtohet.

Shqiptarja.com  28.04.2017

Fituesi i tenderit për ndërtimin e hidrocentraleve Çebren dhe Galishte duhet të bëhet i ditur deri në fillim të vitit të ardhëm, paralajmëruan nga Kompania Shtetërore për Prodhimin e Energjisë, ELEM. Deri në fund të korrikut, kompania gjermane Fihtner deri te Qeveria duhet të tregojë zgjidhjet më të mira ideore për digat që i dorëzuan kompanitë e interesuara, pas çka do të shpallet tender me kushtet e kërkuara. Nga ELEM thonë se të drejtë për pjesëmarrje në tender do të kenë të gjitha kompanitë e interesuara, e jo vetëm ato që dorëzuan zgjidhje ideore, mes të cilëve janë edhe dy Konsorciume nga vendi.

Ne sugjerojmë që jo gjithherë kompania të jetë investitore ose kontraktues. Nevojiten që tre gjërat, investitor, kontraktues dhe tregtarë të bashkohen dhe të marrin pjesë në këtë projekt – tha Hristijan Mickovski, drejtor i përgjithshëm i ELEM.

ELEM dhe qeveria në mënyrë drastike e ndryshuan qasjen për këtë projekt dhe tani nuk kërkohen kushtet e vjetra për dy diga të larta, por kërkohet zgjidhje tjetër, që duhet të tërheqë investitorë. Në korrik do të dihet sa diga do të ketë në Cërna Reka dhe të cilit lloj do të jenë. Mickovski paralajmëroi se për momentin ka një numër të madh të kompanive që janë të interesuara të marrin pjesë në tender, mes të cilave edhe një kompani e madhe nga Zvicra. Megjithatë, nuk janë kompanitë e mëdha energjetike nga Gjermania dhe Austria. Deri më tani oferta më të mira për Çebren dhe Galishte kishte në vitin 2006 kur për ndërtimin e digave konkurruan kompania gjermane RwE dhe ajo austriake Verbund.

Alsat M,  26.04.2017

Këshilli i Ministrave ka miratuar ligjin e ri për zonat e mbrojtura që sjell një serë risish në aspektin e përcaktimeve ligjore por edhe detajon penalitetet për rastet e dëmtimit të tyre. Por çfarë do të ndodhë me ata që ushtrojnë veprimtari në këto zona?

Ligji i ri përcakton se “personat fizikë e juridikë, që kanë fituar të drejta të ushtrojnë veprimtari të caktuara në zonat e mbrojtura, duke lidhur marrëveshje, kontrata apo janë pajisur me leje mjedisi për to, do të vazhdojnë t’i kryejnë normalisht veprimtaritë, për derisa ato nuk ndalohen shprehimisht nga ky ligj apo nuk vijnë haptas në kundërshtim me të”. Por ligji i ri përcakton gjithashtu edhe raste të “modifikimit” të marrëveshjeve, pavarësisht se subjektet mund të jenë të pajisur me leje mjedisore.

“Kur ky ligj e ndalon shprehimisht një veprimtari të pajisur me leje mjedisi apo kur ajo vjen haptas në kundërshtim me kërkesat e këtij ligji, brenda tre muajsh nga hyrja e tij në fuqi, AKZM-ja njofton zyrtarisht subjektin të mbyllë veprimtarinë për arsye ligjore dhe të rehabilitojë mjedisin ku është ushtruar veprimtaria” shkruhet në projektligj.

Kur vërtetohen raste të tilla, fillimisht subjekti mund t’i paraqesë Agjencisë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura, brenda tre muajsh nga njoftimi, “propozimet e tij për mundësinë e ndryshimit të vendit ku mund të ushtrohet veprimtaria, për përmirësime të domosdoshme teknologjike, për zvogëlim kapacitetesh, për ndryshim të lëndëve të para apo të energjisë, me qëllim që veprimtaria të bëhet e pranueshme dhe mund të vazhdojë të ushtrohet”.

Kur propozimet e subjektit nuk mund të pranohen, atij i lihet gjashtë muaj deri në një vit kohë për ta hequr veprimtarinë dhe për të bërë rahabilitimet e kërkuara me shkrim nga AKZM-ja. Nëse subjekti nuk kryen ato që i kërkohen dhe nuk respekton afatet, ai kualifikohet dëmtues i zonës së mbrojtur dhe përgjigjet sipas legjislacionit në fuqi, raporton SCAN.

Sa i përket penaliteteve, në rastet kur nuk përbëjnë vepër penale, ligji i ri parashikon se:

-Për ndotjen dhe dëmtimin e zonës së mbrojtur nga shkarkimet mbi normë të veprimtarive që zhvillohen jashtë zonës, por në afërsi të saj, subjekti dënohet me gjobë nga 100 000 deri në 300 000 lekë.

-Për zhvillimin në zonë të veprimtarive që nuk janë pajisur me leje mjedisi, subjekti dënohet me gjobë nga 1 000 000 deri në 2 000 000 lekë;

-Për mospërmbushje dhe mosrespektim të kërkesave, parimeve dhe kushteve të lejes përkatëse të mjedisit sipas parashikimeve të këtij ligji, subjekti dënohet me gjobë nga 500 000 deri në 1 000 000 lekë.

-Për dëmtim të zonave të mbrojtura nga pronarët e pasurive private që ndodhen brenda zonës, subjekti dënohet me gjobë nga 50 000 deri në 80 000 lekë.

-Për dëmtim të zonave të mbrojtura nga përdoruesit e zonës, me gjobë nga 50 000 deri në 80 000 lekë.

Krahas dënimit me gjobë Inspektorati i Policisë Pyjore dhe administrata e zonave të mbrojtura mund t’i propozojnë ministrit heqjen e lejes së mjedisit dhe mbylljen e të gjithë veprimtarisë apo të pjesëve të saj përgjithmonë ose për një kohë të caktuar, referuar ligjislacionit në fuqi për lejet e mjedisit.

Scan Tv,  20.04.2017

Energjia dhe sidomos prodhimi i saj nga uji është sektori që po zhvillohet vrullshëm vitet e fundit. Përveç 140 HEC-eve të vogla të ndërtuara nga privatët që tashmë janë në proces prodhimi është dhënë leja dhe po ndërtohen edhe 10 HEC-e private me kapacitete më të mëdha se 2 MW.

Sipas të dhënave nga Enti Rregullator i Energjisë janë gjithsej 10 HEC-e me kapacitet të përgjithshëm 458 MW që do të rrisin prodhimin e energjisë në total me 31 për qind.

Ndër këto projekte, më i madhi është ai i Moglicës me 171 MW fuqi, i cili është në proces ndërtimi. Projekte të tjera të mëdha në sektor janë ndërtimi i HEC-it të Fangut në me 72 MW në zonën e Mirditës, HEC i Stavecit me fuqi 20 MW, HEC Qarrishtë me 37 MW, HEC Gostime me 21 MW.

Në listë është përfshirë edhe HEC Kalivaçi, me 100 MW kapacitet, por projekti ka mbetur në fillimin e punimeve për shkak të një konflikti gjyqësor ndërmjet qeverisë shqiptarë dhe investitorit të HEC-it, Francesko Becchetti.

38 objekte të vogla të prodhimit të energjisë elektrike nga uji nisën prodhimin gjatë vitit të kaluar. Sipas të dhënave nga Enti Rregullator i Energjisë, numri i HEC-eve private arriti në 138 nga 100 të tilla që ishin në vitin 2015.

Shumë kompani që më parë ishin të fokusuara në ndërtim dhe tregti po diversifikohen në HEC-e. Tregu i energjisë së rinovueshme është i garantuar dhe kostot e prodhimit, pas përfundimit të investimit, janë të lira.

Bashkë me shtimin e numrit të HEC-eve të vogla është rritur edhe prodhimi i energjisë nga këto objekte. Sipas të dhënave nga Enti Rregullator i Energjisë, prodhimi vendas, vitin e kaluar, shënoi 7,136,351 MW/h, nga të cilat 5,091,616 MW/h u prodhuan nga HEC në pronësi të KESH dhe 2,044,735 MW/h u prodhuan nga HEC-et private dhe ato me koncesion, duke zënë 28% të totalit të prodhimit vendas të energjisë.

Në listën e 10 HEC-eve të reja ERE ka përfshirë kapacitetin shtesë prodhues të propozuar, i planifikuar apo në fazë ndërtimi. Në këtë listë janë vetëm ato centrale të cilat janë parashikuar të lidhen në rrjetin e transmetimit (janë në fazë ndërtimi apo kanë marrë miratimin paraprak për lidhjen me rrjetin e transmetimit), si më poshtë:

1. Kaskada e Lumit Devoll, (Moglica 171 MW)
2. HEC Kalivaç, 100 MW
3. HEC Fang, 72 MW
4. HEC Gostime, 21.5 MW
5. HEC HEC Qarishte, 37 MW
6. HEC Lumzi, 11 MW
7. HEC Kalivare, 5 MW
8. HEC Stavec, 20.77 MW
9. HEC Topojan, 10.2 MW
10. HEC Darsi, 11 MW

Revista Monitor,  15.04.2017

Kompania Kurum, tashmë në proces falimenti, është duke zhvilluar një projekt që synon të rrisë kuotën e ujit në Hidrocentralin e Ulzës edhe me 40 centimetra të tjera.

Kuota ekzistuese e Ujit në këtë HEC është 128.50 centimetër dhe kuota e re synon të arrijë në nivelin 128.90 centimetër. HEC-i ndodhet në Parkun Rajonal të Ulzës, i cili administrohet nga pushteti vendor, ndaj rritja e nivelit të rezervuarit do të prekë edhe pyjet.

Kurum ka aplikuar për leje mjedisore në Ministrinë e Mjedisit dhe ndërhyrja për rritjen e lartësinë e digës synon që të shtojë më tej rezervën hidrike.

Kompania turke Kurum, e cila shpalli falimentin për shkak të krizës financiare që përfshiu fabrikën e prodhimit të hekurit në Elbasan, kishte aktivitet edhe në disa sektorë të tjerë në vend.

Kompania tashmë drejtohet nga Administratori i Falimentit, i cili merr vendimet për zhvillimin e kompanisë në rast ristrukturimi nëpërmjet gjykatës ose një mbyllje të plotë.

Por ndonëse humbjet nga aktiviteti i prodhimit të hekurit kanë qenë të larta, Kurum ka pasur të ardhura të mbara nga energjia që ka shitur në katër HEC që privatizoi në vitin 2013 (Bistrica 1, Bistrica 2, Ulza dhe Shkopeti).

Gjatë vitit 2016, kompania Kurum me katër HEC-et e saj prodhoi 427, 571 MW/h energji duke siguruar të ardhura vjetore më shumë se 3 miliardë lekë. HEC e Kurum zunë 6% të totalit të prodhimit vendas të energjisë vitin e kaluar.

Prodhimi nga energjia e ujit ka pak kosto dhe fitime të larta, ndërsa kërkesa për këtë produkt është gjithnjë në rritje dhe me çmime të larta.  Nisur nga këto zhvillime, Kurum ka projektuar shtimin e kapaciteteve prodhuese në HEC-et që zotëron në Shqipëri.

Revista Monitor,  14.04.2017

Zëvendëspresidentja e Parlamentit Europian, Ulrike Lunacek, një adhuruese e natyrës shqiptare është nga lobueset me të forta kundër ndërtimit të hidrocentraleve në lumin e Vjosës. “Lumi i Vjosës është i vetmi ne Europë, që është ne rrjedhje të lire”, ka pohuar ajo gjatë një takimi me gazetarë nga Shqipëria në Parlamentin Europian në Bruksel.

Është e vërtetë që Shqipëria ka nevojë për energji, thotë ajo, por jo në këtë lumë.
Në këtë zonë, sugjeron ajo, Shqipëria mund të bejë investime në ekoturizëm.
Lunacek thotë se ajo ia ka shprehur dhe kryeministrit shqiptar mendimin e saj, por gjithsesi shton se në Shqipëri tani e gjithë vëmendja është e përqendruar te zgjedhjet.
Lunacek, që ka vizituar kanionet e Vjosës, pohon se nuk ka një studim të qartë për të evidentuar se çfarë flore dhe faune ka në atë zonë.

“Para çdo projekti është shume e rëndësishme të bëhet vlerësimi mjedisor”.
Ajo shprehet skeptike nëse vlerësimi që po bëhet nga firma turke është në linjë me standardet europiane të energjisë, një element që është shumë i rëndësishëm.
Po të bllokohet uji, flora nuk do te mbijetojë, ndërsa nuk dihen as pasojat e përmbytjeve të banorët, duhen bërë seanca dëgjimore me ta.
“Ndërtoni HE-e të tjera, por ju lutem lëreni Vjosën”, është mesazhi final i zëvendës presidentes së Parlamentit Europian.

Projektet e mëdha mbi Vjosë

Deri më tani qeveria shqiptare ka dhënë lejen për të ndërtuar një hidrocentral në Lumin e Vjosës ai i Poçemit.

Tenderi i zhvilluar në mars të vitit 2016 ka shpallur fituese për ndërtimin e këtij HEC-i kompaninë turke Çinar-San Hafriyat Nakliyat inşaat Turizm Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi.

Sipas marrëveshjes koncesionare, kompania turke do të investojë rreth 100 milionë euro për hidrocentralin e Poçemit. Koha e ndërtimit është parashikuar 3 vite, ndërsa sasia e prodhimit do të jetë 95 MW kilovat/orë energji në vit. Poçemi do të bëhet hidrocentrali i dytë më i madh i dhënë me koncesion për nga niveli i prodhimit, pas projektit të kaskadës së Devollit.

HEC-i Poëemit është i dyti në rrjedhën kryesore të Lumit pas atij të Kalivaçit që ka dështuar të ndërtohet deri më tani për shkak të problemeve që ka kaluar kompania e kontraktuar për ndërtimin e tij.

Studimi i studios franceze Sogreah e cila analizon skemat e mundshme të shfrytëzimit të potencialit ujor të lumit Vjosa, të cilin qeveria shqiptare ka si referencë parashikon ndërtimin e 25 hidrocentraleve në Lumin Vjosë.

Monitor zotëron të plotë studimin prej 140 fq. të studios “Soegrah”, me titull ” Consultants’ services for assessment of Power generation potential of selected Albanian rivers“.

Kapaciteti i instaluar i propozuar,sipas Sogreah për lumin Vjosa është 458 MW dhe prodhimi i energjisë parashikohet të 1810 GWh, duke përfshirë edhe Kalivaçin. Këto shifra janë të përafërta me studimet e deritanishme që shohin një kapacitet prodhimi prej 498 MW në Vjosë.

Ndër 25 HEC-e projektuara në Vjosë më të mëdhatë janë ai i Kaludhit, Dragotit, Kalivaçit, Pocemi dhe Karbonarit.

Lumi Vjosa rrjedh në jug të Shqipërisë. Gjatësia e saj është 272 km nga të cilat 80 km janë në Greqi. Ujëmbledhësi i saj është rreth 6704 km2 nga të cilat 4365 km2 në territorin e Shqipërisë Lartësia mesatare e pellgut parashikohet 855 metër. Burimi i Vjosës është malet e Pindit në Greqi.

Lumi hyn në Shqipëri në Perat. Në Shqipëri deri në Urën e Dragotit lumi rrjedh nëpër një luginë relativisht të ngushtë me përjashtim të disa pjesëve të vogla të gjera me tarraca të ulëta të vendosura në të dy anët e lumit. Midis Këlcyrës dhe Dragotit lumi rrjedh nëpër grykën Këlcyrë.

Pas Selenicës brigjet e lumit janë më të buta dhe të më të ulëta. Vjosa derdhet në detin Adriatik në afërsi të fshatit Poro në veri të lagunës së e Nartës.

Nëse projektet e HEC-ve vihen në zbatim popullsia që rrezikon evakuimin është rreth 35 000 persona.

Ndërtimi i HEC-ve në Vjosë ka hapur prej citesh një debat të madhe ndër ambientalistë, të cilët e kanë konsideruar një dëm të madh që i bëhet biodiversitetit.

Vitin e kaluar rreth 50 profesorë dhe studiues nënshkruan një kërkesë drejtuar Ministrisë së Mjedisit në Shqipëri për zbatimin e një moratoriumi 3-vjeçar mbi ndërtimet në lumin Vjosë dhe degët e saj

Më herët gjatë zgjedhjeve vendore të vitit 2015 Kryeministri Edi Rama kishte premtuar edhe njëherë se do të ndalonte ndërtimin e HEC-ve mbi lumin më unik të Europës. Por premtimi nuk është mbajtur teksa kompania turke ka nisur procedurat për ndërtimin e objektit.

Revista Monitor,  12.04.2017