info@energjia.al

Pas vizitës në hidrocentralin e Moglicës, Ministri i Infrastrukturës dhe Energjisë, Damian Gjiknuri ka publikuar edhe një video ku paraqitet grafikisht projekti i Kaskadës së Devollit.

2 HEC-et që po ndërtohen prej vitit 2015, Moglica dhe Banja, do  të rrisin me 17% furnizimin me energji të vendit. Vetëm për veprën e dytë të këtij projekti, pikërisht hidrocentralin e Moglicës, deri më tani janë investuar 215 milionë euro.

Lartësia e digës do të jetë 160 m, kapaciteti i instaluar 183 MW dhe prodhimi mesatar 450 GWh.

Scan Tv,  13.11.2017

Banka Botërore prej vitesh po financon dhe monitoron zbatimin e një projekti të rëndësishëm që lidhet me sigurinë e digave.

Kjo përfshin një sërë nderhyrjesh në hidrocentralet kryesore të kaskadës së Drinit, më e madhja në vend. Në raportin e fundit të mbikqyrjes së projektit Banka Botërore bën edhe analizën e disa prej zhvillimeve që pritet të zenë vend në vazhdim që lidhen me ndërhyrjet në diga apo me përgatitjen e planeve në rastet e jashtzakonshme.

“Punimet rehabilituese janë duke vijuar në hidrocentralin e Komanit. Pjesa e parë u komisionua në tetor të vitit 2015 ndërkohë që pjesa e dytë pritet që të kompletohet në janar/shkurt 2017. Paketa e rehabilitimit të portave të shkarkimit është tenderuar dhe një raport vlerësimi është duke u hartuar me një kontratë që pritet të jepet në dhjetor të vitit 2016 ose janari i vitit 2017. Plani për përgatitjen e Emergjencave është kompletuar në një studim dhe rezultatet sëbashku e rekomendimet po adoptohen nga KESH. Menaxhimi i korporatës ka nisur një proces konsultimi me komitetin shqiptar të digave të mëdha që do të ndiqet në janar nga konsultimet me autoritetet e qeverisjes lokale në disa zona që preken nga situatat e jashtzakonshme”, thuhet në dokumentin e Bankës.

Projekti pritet që të mbyllet në vitin 2016 sipas parahsikimit ndërkohë që kostoja e tij ndahet në dy komponentë investimet në infrastrukturën fizike 42 milionë dollarë dhe asistencë teknike 9.23 milionë dollarë.

Scan TV,  20.12.2016

Në të gjithë Botën vlerësohet se ka rreth 62.500 impiante për prodhimin e energjisë elektrike, për një total energjie të instaluar prej 6000 gigavatë.

9 nga 10 impiantet më të mëdha në Botë janë hidrike, pra jo centrale, ose më saktë diga gjigande të cilat shfrytëzojnë fuqinë e ujit për të vënë në lëvizje turbinat që prodhojnë energjinë.

Impianti më i madhë në Botë në terma absolutë është diga e “Tre Grykave”, e hapur në vitin 2006, e lartë 185 metra dhe e gjatë 2.3 kilometra. 4 nga impiantet më të mëdha në Botë gjenden pikërisht në Kinë, ndërsa tre prej tyre në Amerikën jugore.

Diga e tre grykave ka një kapacitet prej 22.5 gigavatësh. Pavarësisht se është më e madhja në Botë, nuk është ajo që prodhon më shumë elektricitet. Në vend të dytë për nga madhësia, por në vend të parë për nga prodhimi renditet diga e Itaipu.

Kjo digë është ndërtuar mbi lumin e Panamasë, mes Brazilit dhe Paraguait. Ka një kapacitet prej 14 gigavatësh, pro është impianti që prodhon më shumë në Botë, 89.5 kilovatë orë kundrejt 87 të digës së tre grykave.

Në vend të tretë kemi Xiliodu të Kinës. Me një kapacitet 13.8 gigavatësh kjo digë u inaugurua në vitin 2016. Kjo është diga e katërt më e lartë në Botë, prej 285 metrash. Në vend të katërt renditet El guri në Venezuelë, pavarësisht se Venezuela është një prej dy vendeve më rezervat më të mëdha të naftës në Botë, nga ku dhe vjen 70% e energjisë elektrike të vendit.

Me një kapacitet të instaluar prej 8.9 gigavatësh kjo është diga e katërt më e madhe në Botë. Në vend të pestë ndërkohë renditet diga e Tucurui në Brazil me një kapacitet prej 8.37 gigavatësh. Brazili është gjithashtu një ndër prodhuesit më të mëdhenj të naftës në Botë, por pavarësisht kësaj 77% e energjisë është hidrike.

Scan Tv,  21.10.2016

Në vitin 2015, prodhimi i naftës në vend ishte rreth 1.3 milionë tonë, sipas vlerësimeve paraprake nga Ministria e Industrisë dhe Energjisë, nga 1.37 milionë tonë që kishte arritur në 2014-n, niveli rekord i pas viteve ‘90.
Burime nga Ministria e Industrisë pohuan se ndonëse në sasi prodhimi i naftës ka rënë me vetëm 5%, të ardhurat e siguruara kanë qenë shumë më të ulëta për shkak të tkurrjes së çmimeve. Sipas të dhënave paraprake nga Bankers Petroleum, të ardhurat e kompanisë u përgjysmuan në vitin 2015, për të arritur në rreth 300 milionë dollarë.

Ditët më të mira në historinë e saj industria i ka pasur në vitin 1974, kur prodhimi arriti rekordin në 2.2 milionë ton. Më pas prodhimi ra dukshëm duke arritur në nivelin më të ulët në vitin 2000 me vetëm 330 mijë tonë. Riaktivizimi i industrisë përmes marrëveshjeve koncesionare nxiti prodhimin, sidomos pas vitit 2009, kur Bankers Petroleum, që shfrytëzon me koncesion fushën më të madhe naftëmbajtëse mbi tokë në Europë, atë të Patos Marinzës, hyri në eficiencë të plotë. Rritja e çmimeve të naftës ishte gjithashtu një tjetër faktor që nxiti industrinë, teksa në periudhën 2011-2014 nafta tregtohet me rreth 100 dollarë për fuçi. Por, teksa rënia e çmimeve të karburanteve filloi në gjysmën e dytë të 2014-s dhe vazhdoi e pandalshme në 2015-n për të arritur në rreth nivelin më të ulët të 11 viteve në ditët e para të janarit (rreth 33 dollarë për fuçi), dhe 35 dollarë aktualisht, sektori i prodhimit të naftës në vend është futur në një krizë të thellë.

Ndikimin e parë do ta kenë investimet e secilës kompani në hapjen e puseve të reja, sondave, etj. Bankers Petroleum, operatori më i madh i nxjerrjes së naftës në vend, që shfrytëzon burimin e Patos Marinzës, ka pohuar se nuk planifikon të hapë puse të reja në vitin 2016, ndërkohë që në 2015-n kishte hapur 61 puse të reja. “Si pasojë e çmimeve të paqëndrueshme të naftës edhe në fillim të vitit 2016, Bankers ka zgjedhur të pezullojë aktivitetin e shpimit deri në përmirësimin e çmimeve, me qëllim për të mbrojtur forcën e bilancit financiar të kompanisë. Dy sondat shpuese të përdorura përgjatë vitit 2015 janë ndalur përkohësisht në muajin dhjetor. Aktiviteti i shpimit do të rinisë me rritjen e çmimeve, sondat do të qëndrojnë në vend dhe do të jenë të gatshme për të rinisur aktivitetin në një të ardhme të shpejtë”, ka bërë të ditur zyrtarisht operatori.

Kompania turke Trans Atlantic Petroleum (ish-Stream Oil), – që shfrytëzon burimet e Ballsh-Hekalit, Gorisht-Koculit dhe Cakran-Mollajt në naftë, si dhe fushën gazmbajtëse të Delvinës – e ka nxjerrë në shitje në nëntor 2015 degën e saj në Shqipëri dhe ka reduktuar në minimum aktivitetin. Frenimi i investimit apo prodhimit prek indirekt dhe shumë kompani të treta që ofronin shërbime për to, si në transport, magazinim etj.

Varianti i dytë parashikon ndërtimin e dy hidrocentraleve: Katund i Ri 445 dhe Skavica 395. Sipas këtij varianti në total numri i të zhvendosurve shkon në 1560 persona ndërsa sipërfaqja totale e përmbytur arrin në 2297 Ha tokë. Vlera totale e investimit për dy HEC-et shkon në 347.8 milion Euro ndërsa prodhimi vjetor i përbashkët 694 GWh.

Varianti i tretë parashikon ndërtimin e dy hidrocentraleve: Katund i Ri 445 dhe Skavica 385. Sipas këtij varianti në total numri i të zhvendosurve shkon në 800 persona ndërsa sipërfaqja totale e përmbytur arrin në 1788 Ha tokë. Vlera totale e investimit për dy HEC-et shkon në 313.8 milion Euro ndërsa prodhimi vjetor i përbashkët 673 GWh.

Prezantimi_Skematik_Final_i_Skavices_A3_30Jan2016Studio franceze i konsideron dy variantet e fundit të financueshme dhe me efekte të menaxhueshme mjedisore e sociale. Rrjedhimisht qeveria shqiptare ka preferuar të ndjekë rrugën e zbatimit të një prej skemave që nga studimi konsiderohet e financueshme.

Ministri i Energjisë dhe Industrisë Damian Gjiknuri deklaroi se për rastin e Katundit të Ri që nuk ndikon në menaxhimin e Kaskadës aktuale të Drinit dhe nuk pengon projektin e Skavicës 395 apo 385, është vendosur që ti jepet mundësia ta ndërtojë një operator privat. Aktualisht i është dhënë një bonus një bashkimi kompanish turke të cilat kanë paraqitur një projekt dhe ofertë të pakërkuar për HEC Katund i Ri. Gara e cila ende nuk është çelur për këtë koncesion, lejon mundësinë e pjesëmarrjes së çdo kompanie tjetër të interesuar për këtë projekt.

Ndërkaq, për rastin e Skavicës, sipas variantit ende në diskutim 395 apo 385, qeveria insiston në gjetjen e formave të financimit që këtë vepër ta realizojë Korporata Elektroenergjitike Shqiptare.

Z.Gjiknuri u kërkoi donatorëve që të asistonin qeverinë shqiptare për të studiuar dhe këshilluar format e financimit që do të ja mundësonin KESH-it të ishte administruesi i HEC Skavicës. Kjo vepër konsiderohet me ndikim në skemën e shfrytëzimit edhe të kaskadës aktuale të Drinit, HEC-eve të Fierzës, Komanit dhe Vaut të Dejës.

Ministri Gjiknuri tha se tanimë situata financiare e sektorit energjitik dhe vet kompanisë së prodhimit KESH po shkon drejt përmirësimit dhe do të ishte zgjidhja më e mirë që HEC Skavicën ta gjejë formën e financimit vet korporata.

Të pranishëm në tryezë ishin ekspertët ndër më të njohurit e fushës së elektroenergjitikës dhe ndërtimit të veprave si Luigj Pjetri, Bashkim Spahiu, Engjëll Çuçi dhe Fahri Maho. Gjatë diskutimeve të tyre, ata e cilësuan projektin e ndërtimit të HEC të madh të Skavicës si shumë vështirësisht të realizueshëm për realitetin e sotëm, me kostot e rënduara të shpronësimeve dhe efekteve sociale. Rrjedhimisht, ata e mbështetën idenë e shfrytëzimit me dy hidrocentrale Katund i Ri dhe Skavica. Ekspertët e mbështetën gjithashtu qëndrimin e qeverisë për të mos ja lënë një privati pronësinë dhe menaxhimin e HEC Skavicës por për t’ia mundësuar këtë funksion Korporatës Elektroenergjitike Shqiptare.

Fjala e Ministrit të Energjisë dhe Industrisë Z.Damian Gjiknuri gjatë tryezës me donatorët mbi potencialet e shfrytëzimit të Drinit të Zi:

Mirëdita të gjithëve!
E kemi menduar këtë takim si një lloj bashkëbisedimi në lidhje me sfidat që kemi dhe politikat që kemi filluar të ndjekim në lidhje me këtë çështje. Ka disa zhvillime që tashmë janë bërë publike dhe kanë nxitur debat. Kjo çështje meriton padyshim të ketë debat, kuptohet nisur nga interesi për të zhvilluar gjenerimet shtesë dhe kapacitetet. Ka ide të shumta, këtu ka të pranishëm edhe inxhinierë të vjetër, ju e dini se ka patur shumë diskutime sesi do të jetë varianti më i mirë i shfrytëzimit të asaj që quhet Skavica apo pjesë e Drinit të Zi.

Kuptohet, një pjesë e tyre janë bërë në një kontekst të caktuar kohor dhe ka qenë një skemë e menduar që në kohën e diktaturës. Skemë që funksiononte ose mendohej që do të funksiononte edhe në mbështetje të politikave të asaj kohe për rritjen e kapaciteteve gjeneruese, rritjen e rezervuarit ose pjesa rregulluese e kaskadës. Por, nga shumë studime, ka studime të vitit 2009 nga Sogreah por edhe nga konsulentë të tjerë, ka edhe implikime të mëdha mjedisore e sociale të cilat kthehen kosto financiare në kohën e sotme. Ka qenë një sfidë e vërtetë gjetja e zgjidhjes më të pranueshme, një vështirësi për shumë qeveri dhe nuk mund të mohohet.

Nga këto studime të cilat janë të pranuara nga autoritetet shqiptare, kanë dalë zgjidhjet më optimale, ato që kanë qenë afër vlerësimit që kosto e marrë justifikon edhe përfitimet. Do të thotë, mbase skema më një digë, me nivelin 445 apo më vonë me 441 është një skemë që mund të krijojë më tepër kapacitet gjenerues si dhe aspektet rregulluese. Por, kostot sociale dhe mjedisore, unë po e them se në pikëpamjen time janë të papërballueshme. Ajo mbetet një ëndërr e bukur, si ato projektet që kanë qindra vjet nëpër botë, diskutohen shumë por është shumë e vështirë të realizohen.

Duhet thënë se edhe studimi i  Sogreah është bërë në vitin 2009, në kushtet kur çmimet e energjisë kanë qenë edhe më të larta. Duhet të jemi koshient se tregu energjisë ka pasur një rënie vitet e fundit dhe me çfarë po duket edhe në vazhdim, nuk do të ketë ndonjë ngritje të çmimeve të energjisë, të tregtimit me shumicë të energjisë. Sot në rajon dhe në Europë ato kanë vajtur edhe në 30 euro mega. Nuk po marr rastin e Gjermanisë apo vende të tjera, por edhe në rajon po të shikojmë bursën, kemi çmim mesatar jo më shumë se 42-43 euro. Kjo e bën projektin akoma më pak fizibël nisur nga kostot që janë parashikuar, për atë që quhej diga e madhe dhe që krijonte një rezervuar të madh, me impakt shumë rregullator. Për mendimin tonë bëhet i pa financueshëm. Me shumë specialistë ka pasur diskutime sesi do të ishte forma më e mirë e partnershipit për të zhvilluar kapacitetet e Drinit të Zi. Ka pasur një interes që shteti, po të themi Korporata Eletroenergjetike Shqiptare të kishte rolin kryesor në menaxhimin e kësaj kasakade. Do të thotë që shteti duhet të ishte ai që duhet të garantonte nëpërmjet Korporatës bërjen e këtij investimi. Një investim i cili do të kërkonte miliarda dollarë dhe me këto kosto të mëdha social-mjedisore siç janë zhvendosja e 10 mijë njerëzve, shpronësime që të themi të drejtën nuk janë çështje e kollajshme.

Dua të jem modest, nuk pretendoj që i di të gjitha sensibilitetet e zonës, por kam lexuar raporte të ndryshme për sensibilitetet e atyre banorëve. Vlerat që pretendohen për shpronësime janë të tilla që projektin e bëjnë të pamundur. E thënë thjeshtë, ky është mendimi im. Mbase të tjerë mund të kenë mendime të tjera. Pse? Sepse njerëzit atje do të privohen nga çdo lloj mënyre jetese për të ardhmen duke kërkuar një zhvendosje dhe kompensim. Vlera e tokës mund të shkojë shumë lart dhe projekti shkon në kuadrin e disa miliard dollarëve, që për mua pastaj bëhet utopi.

Janë këto sfida që e kanë mbajtur këtë potencial, për mendimin tim të pazhvilluar dhe që është një potencial i mirë energjetik. Ne kemi ndërmarrë një iniciativë nisur nga modeli më i pranueshëm. Të tillë e konsiderojmë shfrytëzimin me dy diga për të cilin do të bëhet edhe prezantimi këtu. Në këtë model me dy diga, të paktën të japim me partneritet publik-privat një variant i cili nuk ka impakt në kaskadë, pra që quhet pjesa e Katundit të Ri. Ai nuk impakton operacionet normale të KESH-it.

Pjesa e sfidës për ne lidhet edhe me takimin e sotëm. Qëllimi i këtij takimi me donatorët ka qenë që nëpërmjet Korporatës Elektroenergjetike Shqiptare të kërkojmë një asistencë, një konsulencë, një mbështetje financiare. Mendojmë që KESH-i në të ardhmen do të jetë një ndërmarrje shumë më fitimprurëse nisur nga liberalizimi i tregut të energjisë, detyrimi më i vogël që do të ketë ndaj konsumatorëve të rregulluar. Do të thotë që do ti optimizojë më mirë burimet e saj dhe do të ketë të ardhura të cilat mund ta bëjnë të mundur financimin e kësaj vepre nëpërmjet KESH-it, në një formë që do të jetë e pranueshme nga ana ekonomike. Patjetër, kjo do një studim më të detajuar fizibiliteti, që i ka munguar deri tani. Të jetë e mundur që KESH-i të marrë rolin dhe për të përcaktuar përfundimisht kush do të ishte të paktën tek këto nivelet e digave 395 apo 385? Ato nuk kanë ato implikimet e mëdha mjedisore apo sociale që dalin nga të dyja studimet si nga Sogreas, ashtu edhe nga një vlerësim që i ka bërë një konsulent i IFC-së. Kjo mund të ketë rol më të vogël rregullator, po do ketë kapacitet shtesë gjenerues, do të plotësojë nevojat e KESH-it edhe për energji. Unë mendoj se ky investim do ta lajë veten duhet shtuar prodhimin e mëtejshëm të Korporatës Elektroenergjetike dhe mundësinë që ata kanë për të tregtuar më shumë energji edhe në kuadrin e një politike tashmë të liberalizuar të tregut të energjisë.

Zhvillimet e kohës kërkojnë hapje, çlirimin e korporatës nga detyrimet publike që ka pas. Ky është një trend që po shkon në të gjithë Europën Juglindore dhe në Bashkimin Europian tashmë kjo është një normë, është mënyra sesi funksionojnë.

Do të prezantohet edhe më vonë ajo çfarë ka ndodhur me Katundin e Ri. Është dhënë një bonus për një propozim të pakërkuar. Nuk është shpallur gara akoma. Gara do të jetë transparente dhe kompetitive për çdo kompani që është e interesuar. Nga vlerësimet që kanë bërë komisionet përkatëse, kemi patur si objektiv që të mos ketë një impakt në operacionet e KESH-it poshtë dhe pa impaktuar atë që quhet projekti i Skavicës, por jo më ajo e madhja. Jo më Skavica e madhe, por pjesa çfarë mbetet e Skavicës dhe këtu është synimi jonë që ta atraktojmë. I jemi drejtuar zyrtarisht institucioneve financiare në mënyrë që të detajojmë edhe mundësinë e një konsulence për të avancuar në këtë drejtim. Unë besoj se në krye të 2-3 viteve, korporata do të jetë në një gjendje shumë më të mirë financiare dhe jam i bindur që mund të gjejë një partnership që edhe ta financoj vet. Kuptohet nëpërmjet financimit të institucioneve financiare por që japin garanci për shlyerjen e këtij investimi dhe që investimi bëhet i pranueshëm.

Ky ishte edhe qëllimi i takimit të hapur ku vlen të bëhen diskutime. Njerëzit janë shumë më pak të informuar mbi impaktet që kanë skemat e ndryshme dhe shpeshherë është shumë e kollajshme që të biesh pre e spekulimeve, qoftë edhe me doza patriotike a thua sikur njëra palë po i nënvlerëson interesat kombëtare. Synimi është shumë i thjeshtë. Të bëjmë atë që është e mundshme, që është e realizueshme, në një kohë të arsyeshme. Mund të kesh projekte që mund ti kesh si ëndrra edhe 50 apo 100 vjet të tjera por nuk do bësh ndonjë gjë. Koha kërkon investime, koha kërkon kapacitete shtesë gjeneruese dhe të gjitha këto kapacitete në funksion të një modeli ekonomik të qëndrueshëm. Modeli ynë ekonomik i energjisë, e thënë troç dështoi. Ne patëm krizën më të madhe që ka patur ndonjëherë Shqipëria në energji. Jo për shkak të mungesës së energjisë por për shkak të modelit ekonomik që u ngrit në vitin 2012-2013. Shyqyr gjërat që atëherë kanë filluar të marrin për mirë por që janë sfida të mëdha të cilat do të vazhdojnë edhe në të ardhmen. Kuptohet, në një kuadër tjetër rregullator, i cili do të harmonizojë sesi investimet private do të jenë të qëndrueshme dhe ku shteti të marrë sa më pak risqe.

Është një lloj ekuacioni me disa variabla të cilët duhet të gjesh një ekuilibër në mënyrë që ta bëjë këtë funksional. Ky është qëllimi ynë, prandaj duam asistencën, konsulencën, që pikërisht të bëhet e mundur sesa fizibël është nga ana e KESH-it ky kapacitet shtesë dhe çfarë financimesh mund të mobilizojmë. Sa fizibël do të ishte si projekt dhe që realisht edhe qeveria shqiptare në këtë rast mund të merrte ndonjë risk, gjithmonë në funksion të politikave të saj energjetike.

Unë nuk dua ta zgjas më sepse dua që t’ia lë vendin edhe ekspertëve të ministrisë për të bërë prezantime konçize, të shkurta, në lidhje me opsionet dhe me variantet. Pastaj, patjetër do të dëshirojmë të dëgjojmë nga donatorët pjesëmarrës këtu, mendimin e tyre.

Faleminderit!

energjia.al  05.02.2016

potenciali gjenerues i drinitskavica harteskavica harte2

Mbi 370 diga te projektuara- te lancuara ne fushaten nderkombetare

Per te manifestuar diten boterore te ujit per kete vit (22/03) me temen “Uje dhe Energji” EuroNatur dhe Riverwatch terheqin vemendjen per shkaterrimin e afert te lumenjve te Gadishullit Ballkanik. Te maskuara si burime te gjelbera te energjise, me shume se 570 hidrocentrale (> 1 MW ) jane planifikuar te ndertohen mes Sllovenise dhe Shqiperise. Nje nga thesaret me domethenes natyrore te Europes eshte ne shenjester. Zemra e Kalter e Europes eshte ne rrezikun e nje ataku kardiak. Ne menyre qe te ndalojne kete EuroNatur dhe Riverwatch lancuan fushaten “Shpetoni Zemren e Kalter te Evropes” e cila prezantohet sot ne Beograd.

“Ne duhet ta ndalojme kete lajthitje digash. Shume nga keto projekte shkelin ligjet e BE duke bere financimin e tyre permes investitoreve nderkombetare edhe me skandaloze. Hidroenergjia nuk eshte e gjelber por shkaterron hapesira te cmuara natyrore” thote Ulrich Eichelmann drejtori ekzekutiv i Riverawatch nje shoqeri nderkombetare per mbrojtjen e lumenjve.

“Hidrocentralet po propozohen pa marre parasysh natyren dhe njerezit edhe ne parqet nderkombetare. Kjo eshte e papranueshme dhe pengon potencialin e zhvillimit ekonomik te qendrueshem ne vendet respektive. Zhvillimi hidroelektrik duhet te marre parasysh aspektet e ruajtjes se natyres. Nje masterplan per mbrojtjen e lumenjve natyrore me me vlere ne rajon eshte i domosdoshem” thote Gabriel Schwaderer drejtor ekzekutiv i Euronatur.

Ne asnje vend tjeter te kontinentit nuk mund te gjenden nje numer kaq i madh dhe shumllojshmeri e pacenuar e lumenjve te rrembyeshem, lumenjte e kulluar si Kristal, brigjet e gjera me zhavorr, pyje te paprekura aluviale, ujevara spektakolare madje dhe lumenj karstike nentokesore. Zemra e Kalter e Europes rreh ne Gadishullin e Ballkanit. Kjo eshte ajo qe konfirmuan kerkimet e zgjeruara te kryera nga Riverwatch dhe EuroNatur dy vitet e fundit.

Keto dy organizata vleresuan Hidromorfologjine e rreth 35 000 km lumenj ne Gadishullin Ballkanik bene kerkime per Hidrocentrale te planifikuara dhe ato ekzistuese dhe kryen nje studim mbi biodiversitetin e peshqve dhe molusqeve (midhjet dhe kermijte). Rezultatet jane impresionuese dhe alramante ne te njejten kohe:

  • 30 % e lumenjve jane te vendosura ne kushte strukturore natyrale, 50 % te tjere ne kushte strukturore afro-natyrore. Ne Shqiperi dhe Mal te Zi me shume se 60% te lumenjve jane te paprekura. Ne krahasim me pjesen tjeter te Evropes, Gjermani 10 %, Austri 6%.
  • 573 projekte HEC-esh ne shkalle te gjere dhe mesatare jane ne pergatitje. Edhe parqet nderkombetare nuk do kursehen.
  • Lumenjte e Ballkanit jane nje hotspot i madh per biodiversitetin e kontinentit: 69 specie peshqish jane endemike ne Ballkan. Me gjere 151 specie te rralla te molusqeve te ujit te paster jetojne ne keto lumenj duke perfaqesuar 40.5 % te te gjithe specieve te molusqeve te rrezikuara ne Europe.
  • HEC-et e projektuara vene ne rrezik mbijetesen e 70-75% te ketyre specieve “te rrezikuara”. Ne mes tyre, Salmoni i Danubit qe eshte specia me e madhe e troftes ne bote. Hotspoti i shperndarjes globale te Salmonit te Danubit mendohet se eshte i perqendruar ne vetem disa lumenj te pellgut te lumit Danub ne Ballkan.

Ne bashkepunim me partnered lokale te vendeve respective dhe me mbeshtetje nga fondacioni MAVA dhe Manfred-Hermsen-Stiftung, EuroNatur dhe Riverwatch kane lancuar fushaten “Shpetoni Zemren e Kalter te Europes” duke synuar ruajtjen e kesaj pasurie natyrore Europiane nga shkaterrimi. Qellimet e fushates jane:

  • Te rrise ndergjegjesimin publik per lumenjte e Ballkanit, vlerat e tyre ekologjike, dhe brishtesine e tyre.
  • Te ndaloje projektimet e digave ne 3 zona kyce Vjosa (Shqiperi), Parku Nderkombetar Mavrovo (Maqedoni) dhe Sava (nga Sllovenia ne Serbi)
  • Per te ndaluar dallgen gjigande te digave koordinon zhvillimin e nje masterplani per zona (no-go) ku smund te shkohet per ndertim digash per te gjithe lumentje e Ballkanit.
  • Per te permiresuar njohurite mbilumenjte dhe biodiversitetin e tyre.

Mjedisi Sot, 19.03.2014

Nje raport i ri i shkencetareve ne Universitetin e Oksfordit argumenton se digat e medha jane nje investim shume i rrezikshem – me buxhete qe rriten shume pertej parashikimeve, zhytjen e ekonomive ne zhvillim ne borxhe te paperballueshme dhe me perfitime qe jane te dyshimta. A kane kuptim me te vertete keto lloj investimesh?

Mjafton t’i hedhesh nje sy majes se diges Hoover, nje mur i larte sa 60 kate per te pesuar dridherima ne shtyllen kurrizore. Ndertuar me aq shume beton sa do te mjaftonte per te shtruar nje autostrade nga Nju Jorku ne San Francisko – barriera e stermadhe eshte simbol i zoterimit te njeriut mbi natyren dhe nje mrekulli e inxhinierise se shekullit te njezete. Diga besohet se ka ndihmuar ekonomine amerikane te rikthehet te rritja pas Depresionit te Madh, duke kontrolluar lumin e Kolorados, te prirur nga permbytjet dhe duke krijuar energji te lire elektrike per shtetet e thata te jugperendimit. Ajo qe eshte edhe me shume mrekulli, diga Hoover, u perfundua dy vjet para afatit dhe me nje kosto prej 15 milione dollaresh me te ulet se sa vleresimi fillestar.

Por per kritiket e digave te medha, Hoover eshte nje anormalitet. Kerkuesit e Oksfordit analizuan 245 diga te medha me lartesi me te madhe se 15 metra te ndertuara mes viteve 1934 dhe 2007. Ata zbuluan se digat kane tejkaluar mesatarisht me 96 per qind buxhetet e tyre fillestare – ku diga Itaipu e Brazilit pati tejkalim ne masen 240 per qind – dhe kane kerkuar mesatarisht 8.2 vjet per t’u ndertuar.

Ne shumicen derrmuese te rasteve, thote ata, megadigat nuk jane me leverdi ekonomike. Por pas dy dekadash pushimi, digat e medha po trumbetohen edhe nje here si bilete lotarie per mireqenie. Vende te ndryshme nga Kina ne Brazil ne Pakistan dhe Etiopi po nxitojne t’i ngrene keto diga.

Me konsumin boteror te energjise elektrike ne rritje te vazhdueshme, (pritet te rritet me 56 per qind mes viteve 2010 dhe 2040), hidroenergjia eshte shume joshese.

Me shume se 90 per qind e energjise se rinovueshme te botes vjen nga digat, sipas Komisionit Nderkombetar per Digat e Medha. Endi Hjuxhes (Andy Hughes) nga Shoqeria Britanike per Digat tregon Laosin dhe Vietnamin si shembujt me te mire te vendeve qe ndertojne diga per energji elektrike. “Ata po ndertojne diga, po gjenerojne energji elektrike dhe po eksportojne energji drejt vendeve te tjera, pra eshte shume fitimprurese per to”, thote ai.

Por Bent Flivbjerg, kryekerkuesi per studimin e Universitetit te Oksfordit per digat, thote se digat “nuk jane neutrale ndaj gazit karbonit, dhe ato nuk jane neutrale ndaj gazit qe krijon efektin sere”. Sasi te medha betoni te kerkuar per ndertimin e tyre lene pas nje gjurme te stermadhe CO2, thote ai.

Per me teper, vegjetacioni i permbytur poshte rezervuareve prodhon metan, nje gaz me efekt sere afersisht 20 here me i fuqishem se sa dioksidi i karbonit. Per me teper, argumenti i tij nuk eshte kunder digave ne pergjithesi, por kunder digave te stermedha ne vecanti.

“Ne nuk e pranojme se po diskutojme mundesite mes hidroenergjise nga digat e medha dhe karburanteve fosile. Ne na pelqen qe diskutimi te perqendrohet mbi digat e medha kundrejt energjise elektrike nga projektet hidrike me te vogla”, thote ai.

Te tjere, te tille si Oeter Bosshard, nga grupi aktivist mjedisor International Rivers, thone se ndryshimet klimatike kercenojne ndryshimin e sjelljes se motit ne menyre te paparashikueshme.

“Nese perdor burime energjie me mase te ekzagjeruar nga digat e medha, ndermerr nje rrezik te madh pasi nuk e di se si do te jene karakteristikat e reshjeve ne te ardhmen”, thote ai. Kostoja e perbindeshave eshte fokusi kryesor i studimit te Oksfordit.

Flivbjerg thote se ai pret qe cmimi prej 14.4 miliarde dollaresh i shpallur si kostoja e projektit Belo Monte ne Brazil te rritet ne 27.4 miliarde dollare, duke tejkaluar te gjitha perfitimet e mundshme dhe duke e zhytur vendin ne nje mal me borxhe.

Se paku ekonomia e Brazilit eshte e shendoshe. Por per shume ekonomi ne zhvillim, digat masive sjellin katastrofe, thote Flivbjerg. Disa vende marrin kredi te medha – shpesh ne monedhe te huaj, gje qe i ben ato te demtueshme nga luhatjet e kursit te kembimit – dhe kur digat nuk japin perfitimet e premtuara, keto vende marrin nje goditje te rende.

“Eshte si nje dem ne nje dyqan kinez – keto projekte jane teper te medha dhe kerkojne rreziqe te shumta qe duhet te ndermerren nga ekonomite me te thyeshme ne planet”, thote ai. Edhe pasi projekti i diges tejkalon kostot e parashikuara, qeverite refuzojne te heqin dore prej tij.

“Nje dige eshte ne realitet nje aset i pavlere deri ne piken qe nuk eshte perfunduar se ndertuari. Edhe nese eshte 99 per qind e ndertuar, ti nuk mund ta perdoresh”, thote Flivbjerg.

Por Endi Huxhes thote se digat kane edhe shume perfitime. Sipas tij, kritiket duhet t’i shtrojne vetes keto pyetje: “E si mundet qe njerezit te gjenerojne energji elektrike, si mundet t’u japin njerezve uje te pijshem, si mundet te vaditen fermat, si mundet te trajtohen ujerat e zeza?”.

Digat krijojne edhe shume punesim. Projekti i diges hidroelektrike Belo Monte, parashikohet te krijoje rreth 20 mije vende pune. Ai thote se digat mund te luajne role te rendesishme ne pakesimin e ndryshimeve klimatike. Ne kohe te thate, rezervuaret sigurojne uje te pijshem dhe uje per vaditje. Gjate periudhave te lageshta, digat e ndertuara jane kyce per mbrojtjen nga permbytjet.Ne fakt, ai parashikon nje faze te re zhvillimore ne ndertimin e digave pas permbytjeve te fundit te renda ne Britanine e Madhe.

Xhulia Xhones (Julia Jones), nje hidrologe ne Universitetin Shteteror te Oregonit thote se kjo pajtohet me studimet e saj per digat ne basenin e Lumit Kolumbia ne Veriperendimin e zones se Paqesorit.

“Ka pasur nje rritje neto te disponueshmerise se ujit gjate periudhave te thata dhe mbrojtje te vendeve te uleta gjate kohes se permbytjeve, gje qe eshte ekzaktesisht arsyeja e ndertimit te digave”, shpjegon ajo.

“Kjo sugjeron se ka qendrueshmeri dhe se keto projekte mbartin kapacitetin e nevojshem per te trajtuar ndryshimet klimatike ne te ardhmen”.

Por shume gjera varen nga fakti se sa i madh do te jete ndryshimi klimatik, veren ajo. Perfitimi i vertete nga digat varet shume nga perspektiva e atij qe i analizon.

“E gjitha varet nga kush eshte ne tavoline,- thote ajo. Ka pasur shume debate per nje gjysme shekulli apo me shume mbi kontekstin me te gjere ne te cilat ndertohen keto projekte – pra, ceshtjet se kush humbet nga jeta e vet, kush perfiton nga ndertimi i diges si dhe kostot e perfitimet mjedisore”. Per Hjuxhes, debati eshte me shume qe je i mallkuar nese e ben dhe i mallkuar nese nuk e ben.

“Mendimi im eshte se digat nuk mund te fitojne kurre. Nese ne ndertojme nje dige, ne marrim kritika, por sapo diga ndertohet, njerezit thote, ‘per cfare qe gjithe ai sherr? A nuk eshte shume e bukur te ecesh perqark liqenit per piknik?’ Dhe nese perpiqesh te shkaterrosh nje dige, atehere kritikohesh per demtimin e nje mjedisi te bukur”.

BCC, 17.03.2014

Prodhimi i energjisë nga Hidrocentralet si një energji të pastër dhe me ndikime më të vogla në mjedis, në krahasim me energjinë e prodhuar nga termocentralet, përbën një nga format pozitive që duhet mbështetur në parim. Nga ana tjetër qeveria Berisha, vendosi si objektiv kryesor në energji të shfrytëzojë ekstremisht lumenjtë për prodhimin e energjisë elektrike nëpërmjet HEC-ve. Dr. Zamir Dedej Ekspert i mjedisit thotë për gazetën “Shqiptarja.com”, se –“Megjithëse janë paraqitur me ndikime të vogla në mjedis, në momentin që parashikohen të ndërtohen ose janë licencuar më shunmë se 400 HEC-e, të vegjël e mesatar, ndikimi i tyre akumulativ në analizat e e bëra tregon se po bëhet tepër evident, duke tjetërsuar regjimin hidrik si dhe ekuilibrin biologjik të këtyre rrjedhave ujore.

Punimet hidro-teknike te nevojshme si digat, veprat e marrjes, kanalet dhe tunelet devijuese të lumit, do prekin parametrat bazë jetësore të gjallesave që rriten në to dhe në tërësi do të shkaktojnë një ndikim me pasoja shumë të rënda në biodiversitetin e këtyre ekosistemeve të mëdhenj. Sot Shqipëria përmendet si një nga vendet e fundit në Europë ku lumenjtë janë ende në formën e tyre natyrale përsa i përket morfologjisë së tyre.” Kjo ka bërë që edhe organizmat e huaja ta vleresojnë, dhe mund të përmendim që vetëm së fundmi se revista prestigjoze gjermane “Spiegel” ka botuar artikullin “Lufta për Hidrocentrale: Digat rezikojnë lumenjtë e fundit natyral të Europës” (Hydropower Struggle: Dams Threaten Europe’s Last Wild Rivers) ku cilësohet se – “Zemra blu e Europës rreh në Ballkan” -që i referohet 80% të lumenjve që ende janë në gjendje natyrale dhe kërkojnë të ruajnë këto cilësi.

Probleme të tjera madhore që janë shkaktuar ose/dhe pritet të bëhen evidente së shpejti janë: Zamir Dedej thotë, “Ulja e sasisë së ujit në rrjedhat poshtë digave dhe në pjeset anësore të kanaleve devijuese, duke ulur ndjeshëm sasinë e ujërave nëntokësore dhe të nevojës për ujë të pijshëm dhe përdorime për bujqësinë; Pengimi i transportit të inerteve lumore që shkakton erozion në zonën bregdetare pasi prish balancën me forcën gërryese të detit, ku në shumë pjesë të bregdetit (Durrës, Lezhë, Velipojë, etj,) po vihen re avancime deri në 300 metra (në bregdetin e Lezhës gjate 10 vjetëve të fundit kanë humbur 42 ha tokë); Pengimi i lëvizjes së faunës “ihtike”(bëhet fjalë për faunën e peshqve), duke rrezikuar praninë e një sërë lloje peshqish që lëvizin/migrojnë në këto lumenj: Vendodhjet e digave janë, për nga vetë natyra e tyre, të ndjeshme ndaj aktiviteteve sizmike ndertimi i tyre në lugina ku mund të ketë erozion në kuptimin geologjik dhe ndërtimi i tyre në lartësi janë të lidhura me një stabilitet të ulët gjeologjik”.

Të gjitha këto efekte në mënyrë direkte, ose indirekte pritet të kenë ndikim në ekonomitë lokale pasi do të ulin prodhimet dhe mundësitë për komunitetet që jetojnë në to, pasi edhe punësimi për këto lloj sistemesh janë tepër të kufizuara. Gjithashtu prodhimi i energjisë prej ketyre lloj hidrocentralesh nuk sjell ndikim në furnizimin me energji të komuniteteve që jetojnë në ato zona pasi prodhimi do të futet në sistemet e shpërndarjes. Duhet të ndalohet çdo investim në fushën e ndërtimit të hidrocentraleve dhe duhet të kryhet një vlerësim strategjik mjedisor të zhvillimit të këtyre aktiviteteve me ndikime të shumanshme mjedisore në natyrën tonë dhe në këto lumenj dhe basene ujëmbledhës.

Shqiptarja.com 24.01.2014

Specialistët që punojnë në HEC-in Ashta kanë bërë hapjen e digës së Spatharit, e cila furnizon Hidrocentralin më të ri në kaskadën e Drinit. Ndërtimi i këtij hidrocentrali mbështet sigurinë e furnizimit me energji të sistemit, redukton importet e energjisë dhe ka ndikim tepër të moderuar në natyrë. Inxhinier Genc Gjeçi përgjegjës teknik në HEC Ashta shprehet hapja e digës së Spatharit shenon një hap të rëndësishëm pasi janë fazat e fundit të punimeve që po bëhën. Provat e para që do bëhen në prodhimin e energjisë elektrike do nisin në muajin maj, për të prodhuar energji me kapacitet të plotë në muajin shtator.
Hidrocentrali i Ashtës është i ndarë në dy pjesë: energjia elektrike do të prodhohet në Ashta I, ku tre dekada më parë është ndërtuar rezervuari i Spatharës dhe sistemi i vogël i vaditjes për sektorin bujqësor. Ajo që bën këtë projekt më interesant është fakti se deri në 560 m3 ujë për sekondë do të furnizojnë jo turbina të zakonshme, por 45 turbina Matrix. Në vend të një turbine të madhe, kjo teknologji novatore vë në punë disa turbina të vogla. Si rezultat mund të shfrytëzohen edhe rrymat e vogla të ujit duke rritur kështu eficencën. Hidrocentrali Ashta do bëjë të mundur furnizimin me energjie elektrike për rreth 120.000 familje.

TV ABC News, 16.04.2012