info@energjia.al

Eksklusive: Të gjithë përfitojnë nga standartet

Me poshte eshte fjalimi i mbajtur ne Drejtorine e Pergjithshme te Standarteve me rastin e Ditës Botërore të Standardeve, 14 tetor 2010.

Të nderuar Zonja dhe Zotërinj!

Të nderuar Miq!

Dita Botërore e Standardeve festohet çdo vit, më 14 Tetor, për të nderuar përpjekjet e mijëra ekspertëve në mbarë botën, të cilët bashkëpunojnë me IEC, ISO dhe ITU për hartimin dhe miratimin e Standardeve Ndërkombëtare. Statusi i Standardeve Ndërkombëtare është vullnetar.

Ato kontribuojnë në lehtësimin e tregtisë, përhapjen dhe shkëmbimin e informacionit, si dhe shpërndarjen e teknologjisë më të fundit në të gjitha fushat.

Tema e mesazhit të sivjetshëm për Ditën Botërore të standardeve është: "Të gjithë përfitojnë nga standardet". Të paktën 650 milionë njerëz në botë të prekur nga disa lloje pa-aftësish shëndetësore, e kombinuar kjo edhe me numrin në rritje të njerëzve të moshuar të popullsisë në botë (një e katërta e të gjithë qytetarëve janë 60 vjeç ose me të moshuar), e bëjnë më të rëndësishme se kurrë domosdoshmërinë e ofrimit të produkteve dhe shërbimeve në përshtatje me nevojat e kësaj shtrese.

Mesazhi i Ditës Botërore të Standardeve është nënshkruar nga krerët e tri organizatave kryesore ndërkombëtare të standardizimit: Z. Jacques Régis, President i Komisionit Ndërkombëtar në fushën e Elektroteknikës (IEC), Dr Alan Morrison, Kryetar i Organizatës Ndërkombëtare për Standardizimin (ISO), dhe Dr Hamadoun Touré, Sekretar i Përgjithshëm i Unionit Ndërkombëtar të Telekomunikacionit (ITU).

Përfitimi nga standardet – është niveli ne të cilin një produkt, pajisje, shërbim apo mjedis, bëhet i përdorshëm nga sa më shumë njerëz të jetë e mundur, përfshirë këtu edhe personat me aftësi të kufizuara. Çështja e përfitimit nga standardet është bërë më kritike me rritjen e numrit të njerëzve të moshuar në popullsinë e mbarë botës.

Standardet Ndërkombëtare të hartuara dhe të miratuara nga IEC, ISO dhe ITU, bazuar në konsensusin ndërkombëtar, i japin, prodhuesve dhe atyre që ofrojnë shërbime, udhëzime se si të projektojnë produkte nga të cilat të gjithë të përfitojnë.

Standardet Ndërkombëtare i mundësojnë të gjithëve të përdorin produkte, struktura dhe shërbime në favor të tyre. Ato përfshijnë parametrat e sigurisë, metodat e harmonizuara të testimit dhe ergonomisë me qëllimin që të rrisin për të gjithë aksesin ndaj tyre.

Standardet, gjithashtu, sigurojnë një platformë për përhapjen e të rejave më të fundit teknologjike në vendet e zhvilluara dhe në ato në zhvillim. Ato ndihmojnë tregun të rritet më shpejt dhe rrisin tregtinë botërore.

Organizatat Ndërkombëtare “IEC, ISO dhe ITU po bashkërendojnë punën e tyre dhe ofrojnë një sistem standardizimi, i cili ndihmon projektuesit, prodhuesit dhe politikë bërësit për t’a bërë botën më të sigurt dhe të “arritshme” nga të gjithë, sot dhe në të ardhmen”.

Në Shqipëri kjo ditë vjen me arritjet si më poshtë:

1. Kuadri legjislativ është i kompletuar. Ligji për Standardizimin është vlerësuar pozitivisht nga ekspertë të BE-së. Parimet e standardizimit, qëllimi dhe misioni i gjithë aktiviteteve të standardizimit janë të shprehura qartë në këtë ligj. Së fundmi, me kërkesë të METE, DPS do të ketë kompetencën të adoptojë edhe standardet e fushës së telekomunikacionit të publikuara nga organizmi europian ETSI.

VKM-të në zbatim të ligjit janë të miratuara. VKM e notifikimeve është vlerësuar nga ekspertë të OBT-së dhe në përputhje me kërkesat e kësaj organizate.

Vlen të përmendet VKM për krijimin e Bordit Drejtues të DPS, i miratuar para pak kohe 2010.

Ky Bord, do të përbëhet nga përfaqësues të palëve të interesuara në procesin e hartimit dhe miratimit të standardeve. Mund të përmendim Dhomën e Tregtisë dhe Industrisë, Konfindustria dhe Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë, Tiranë që përbëjnë një përqindje të madhe të interesave të ekonomisë për standarde; Infrastrukturën e cilësisë, shtetin, i cili jo vetëm mbështet me të gjitha mënyrat zhvillimin e aktivitetit të standardizimit, por i siguron publikut standardet e harmonizuara në zbatim të direktivave të “New Approach-it”; sistemin akademik, i cili e mbështet DPS me ekspertizë teknike të specializuar; si dhe përfaqësimin e interesave të konsumatorit, nëpërmjet Shoqatës së Konsumatorit Shqiptar.

2. Anëtarësimi në CEN&CENELEC ka si kriter kryesor plotësimin e 9 kushteve të vendosura nga këto organizma. DPS është në nivelin e mbi 70% të plotësimit të tyre. Me adoptimin e standardeve EN kemi një avantazh krahasuar me vendet e rajonit. DPS ka adoptuar rreth 93% të tyre.

Kushtet e anëtarësimit përveçse politike, që lidhen me statusin e Shqipërisë në raport me BE-në, kanë të bëjnë me sigurimin e teknologjisë së duhur për shkëmbimin e informacionit gjatë zhvillimit të aktivitetit të adoptimit të standardeve, në nivel kombëtar e ndërkombëtar dhe me pjesëmarrjen në KT gjatë hartimit të standardeve në nivel Evropian.

Me ritmet që po ecim shpresojmë që pas një viti të fillojmë punën për plotësimin e dosjes së aplikimit për anëtarësim të plotë në organizmat Evropiane të standardizimit.

Këtë punë do ta bëjmë bashkë dhje në konsultim me juve dhe të gjithë aktorët e tjerë të interesuar për procesin e standardizimit në Shqipëri.

Të nderuar pjesëmarrës!

Duke shprehur kënaqësinë time për prezencën tuaj në këtë takim simbolik, Ju uroj për Ditën Botërore të Standardeve dhe shpreh gatishmërinë time për të bashkëpunuar me Juve në proces.

 

karburant.com, 16.10.2010


Kosove: Vonon kualifikimi i operatorëve për zhvillimin e hidrocentraleve

Njësisë për Partneritet Publiko-Privat, e cila vepron në kuadër të Ministrisë së Ekonomisë dhe të Financave, nuk i kanë mjaftuar pesë muaj për kualifikimin e operatorëve që do të marrin pjesë në projektin për zgjerimin dhe operimin e hidrocentraleve të vogla. Me datën 10 maj ishte mbyllur afati për paraqitjen e kredencialeve të operatorëve të interesuar për të investuar në hidrocentralet e vogla. Deri më tani kjo njësi ende është duke analizuar ofertat e paraqitura dhe ende nuk ka marrë ndonjë vendim për kualifikimin e operatorëve që  i plotësojnë kushtet e kërkuara nga Qeveria e Kosovës.

Lorik Fejzullahu, udhëheqës i Njësisë për PPP, ka thënë se ende janë në proces të analizimit të ofertave dhe shumë shpejt do të dihen operatorët e kualifikuar. Ai ka thënë se numri i madh i operatorëve të interesuar dhe pengesat në mbledhjen e komisionit janë dy nga arsyet që kanë ndikuar në vonesat e kualifikimit të operatorëve.
“Ka pak vonesa, e një prej arsyeve është se kemi pasur 16 operatorë të interesuar për të marrë pjesë në tenderim. Secila ofertë i ka minimum 400 deri në 600 faqe të cilat duhet të shikohen dhe të analizohen. Është dashur t’i analizojmë mirë të gjitha detajet që mos t’i bëhet dikujt padrejtësi për shkak të kohës”, ka thënë Fejzullahu. “Në të njëjtën kohë Komisioni Ndërqeveritar ka pasur ndonjë herë problem në koordinimin e kohës se kur duhet të mbahen takimet. Pa qenë të gjithë të pranishëm nuk mund të sillen konkluzione sa i përket vlerësimit të një oferte”.
Përveç këtyre pengesave, Fejzullahu thotë se edhe angazhimet në projektet e tjera kanë ndikuar në vonesat e shkaktuara. Edhe pse ende nuk e kanë përfunduar fazën e kualifikimit, Fejzullahu thotë se janë duke punuar për fazën e dytë të këtij projekti. “Gjithashtu, paralelisht jemi duke punuar në hartimin e kontratës për propozim, që është faza e dytë e procesit, kur kompanive të kualifikuara u dërgohet kërkesa për propozim dhe kontrata”, ka thënë ai.
Zëvendësministri i Energjisë dhe i Minierave, Blerim Rexha, ka thënë se kjo ministri ka qenë ideatore e këtij projekti, mirëpo sipas tij përgjegjëse për këtë projekt, sipas Ligjit për koncesione dhe partneritet publiko-privat, është njësia e krijuar në kuadër të MEF-it. 
Të interesuarit për të investuar në hidroenergji ende nuk janë njoftuar se në cilën fazë ka arritur ky projekt. Udhëheqësi i Njësisë për Partneritet Publiko- Privat ka thënë se vonesat e shkaktuara në fazën e parakualifikimit nuk do të kenë ndonjë pasojë juridike, siç mund të kishin vonesat në fazën e dytë kur operatorët duhet të ofertojnë.
“Pasi jemi në fazën e kualifikimit nuk ka ndonjë sanksion, pasi nuk është përcaktuar se sa duhet të ketë vonesë pas të cilës mund të anulohet”, ka thënë ai.
Fejzullahu, ka thënë, sipas praktikave, në rastet kur vonesat janë një vit apo më shumë është i nevojshëm të kërkohet nga operatorët e interesuar rikonfirmimi i interesimit të tyre. Mirëpo, ai ka thënë se ende nuk është marrë ndonjë vendim për dërgimin e kësaj letre, ku kërkohet konfirmimi i interesimit.
Në nenin 26 të Ligjit mbi partneritetet publiko-private përcaktohet çështja e kualifikimit. “Autoriteti kontraktues do të marrë vendim lidhur me kualifikimet e secilit ofertues, i cili ka paraqitur aplikacionin për parapërzgjedhje. Gjatë marrjes së këtij vendimi, Autoriteti Kontraktues do t’i përdorë vetëm kriteret e përcaktuara në dokumentet e parapërzgjedhjes. Të gjithë ofertuesit e parapërzgjedhur më pas do të ftohen nga Autoriteti Kontraktues për paraqitjen e propozimeve të tyre në përputhje me nenet 27 deri 35 të këtij ligji”, thuhet në paragrafin e parë të këtij neni.
Në kërkesën për kualifikime për zhvillimin dhe operimin e hidrocentraleve të vogla, që është shpallur me 31 mars, parashihen të zhvillohen gjithsej 8 lote, me 11 hidrocentrale të vogla. Nëpërmjet kësaj kërkese për kualifikim janë ftuar operatorë të hidrocentraleve, zhvillues dhe investitorë të paraqesin kualifikimet e tyre për qëllim për të qenë të përzgjedhur të marrin pjesë në një tender konkurrues për zhvillimin dhe operimin e hidrocentraleve të vogla. Në këtë shpalljes thuhet se projekti do të jetë në formën e një marrëveshjeje 40-vjeçare projektimi – ndërtimi – financimi – operimi – bartja (PNFOB). Përveç këtyre hidrocentraleve, Korporata Energjetike e Kosovës ka nënshkruar disa kontrata për dhënien me koncesion të disa hidrocentraleve të vogla. Ndërsa projekti më i madh në energjinë nga uji mbetet Hidrocentrali i Zhurit, ku parashihet të ndërtohet një hidrocentral me kapacitet prej 305 megavateve.

 

Gazeta Koha Ditore, 15.10.2010


KEK-u i ka borxh Qeverisë 124 milionë euro
Korporata Energjetike e Kosovës i ka borxh Qeverisë së Kosovës mbi 124 milionë euro. Ky borxh është akumuluar nëpërmjet kredisë qindra milionëshe që Ministria për Ekonomi e Financa ia ka lëshuar kësaj korporate. Sipas zyrtarëve të kësaj ministrie, kjo shumë e mjeteve është lëshuar nëpërmjet marrëveshjes për kredi që kjo korporatë të bëjë rehabilitimin e blloqeve dhe minierave.
“Ministria e Ekonomisë dhe Financave dhe Korporata Energjetike e Kosovës (KEK) kanë nënshkruar marrëveshje për kredi  në shumë prej 229,152,550.00 €, kurse deri tani nga KEK-u janë tërhequr 124,624,395.24 €”, ka thënë zëdhënësi i kësaj ministrie Muharrem Shahini.
Sipas tij, korporata energjetike deri tash ka arritur t’ia kthejë Ministrisë së Financave vetëm 587 mijë e 500 euro.
“Deri tani nga shuma e tërhequr KEK-u, sipas marrëveshjes, ka kthyer 587,500.00 €,  përderisa mbesin edhe 124,036,895.24 € për t’u kthyer sipas afateve të parapara”, ka theksuar Shahini.
Ndarja e kredisë që peshon afro një çerek miliard euro, sipas zëdhënësit të kësaj ministrie, është bërë duke u bazuar në Ligjin e Buxhetit, i cili, sipas tij, i jep autoritet ministrit që të japë kredi për ndërmarrje publike.
Duke u bazuar në këtë ligj dhe në Ligjin për Menaxhimin e Financave dhe atë për Ndërmarrjet Publike është kompetencë e ministrit, sipas zëdhënësit të kësaj ministrie, që të japë kredi të kthyeshme në përputhje me afatet e aprovuara nga Qeveria.
Sipas zëdhënësit Shahini, kjo ministri ka dhënë kredi edhe për ndërmarrje të tjera publike dhe këtë nuk e ka bërë vetëm për Korporatën Energjetike. Ndërkaq në anën tjetër, Zyra për Media e Korporatës Energjetike nuk ka mundur të përgjigjej rreth kësaj pasi, sipas tyre, u duhet kompletimi i të dhënave për kredinë që kanë marrë nga Ministria për Ekonomi e Financa.
Përveç kësaj kredie, Qeveria e Kosovës ka ndarë vit për vit dhjetëra miliona euro në formë subvencionesh për Korporatën Energjetike të Kosovës. Për këtë vit KEK-u ka në dispozicion 40 milionë euro, të cilat përdoren për blerjen e energjisë elektrike, ndërsa në vitet e kaluara shuma e subvencionit vjetor për këtë korporatë shkonte deri në 60 milionë euro.

 

Gazeta Koha Ditore, 15.10.2010


Prokuroria mbyll hetimin për Arian Tartarin
Hetimi i Prokurorisë për koncesionet hidrike, të përfituara nga partneri i deputetes Albana Vokshi, është drejt mbylljes. Përgjatë 1 muaji e gjysmë, prokurorët e Task-Focës nuk kanë vërtetuar asnjë prej akuzave publike të Partisë Socialiste për konflikt interesi apo shkelje ligji nga ana e Arian Tartarit. Organi i akuzës ka administruar dhe shqyrtuar në mënyrë të detajuar të gjitha ofertat e paraqitura në Ministrinë e Ekonomisë, për përfitimin e lejes koncesionare, e cila parashikon ndërtimin e gjashtë HEC-eve në Gjirokastër, por pa mundur të zbulojë shkelje. Hetimet për këtë pjesë të dosjes, ku përfshihet edhe korrupsioni i dyshuar me lejet e ndërtimit, apo kontrata për shfrytëzimin e një pjese të kompanisë “Albpetrol”, ende nuk ka përfunduar, por deri tani nuk është evidentuar asnjë parregullsi. Burime të rezervuara pranë organit të akuzës thanë se gjatë gjithë procedurës është konstatuar vetëm një pretendim i ngritur nga administratori i një prej kompanive pjesëmarrëse në konkurs, por ky pretendim zyrtarisht është konsideruar si i pabazuar. Nga të dhënat e deritanishme të hetimit rezulton se kompania “Albaenergiaplus”, në pronësi të Arian Tartarit, ka përfituar vetëm një leje koncesionare, e cila parashikonte ndërtimin e 6 HEC-eve mbi përroin e Vërtopit, fshati Suhë në Gjirokastër, investim që kap vlerën e 360 milionë lekëve. Gjatë zhvillimit të konkursit nuk ka pasur asnjë parregullsi, ndërsa oferta e paraqitur nga kompania “Albaenergiaplus”, sipas verifikimeve të Prokurorisë, ka qenë më e mira ndër ofertat e paraqitura nga kompanitë e tjera. Po ashtu edhe procedurat e ndjekura, nga shpallja e konkursit deri të hapja e ofertave, ka qenë e rregullt dhe pa asnjë shkelje apo pretendim nga konkurrentët e tjerë. Sipas buletinit të Agjencisë së Prokurimeve Publike, ofertat e kompanive pjesëmarrëse në konkurs janë hapur në datën 4 dhjetor të vitit 2007, ku nuk ka marrë pjesë vetëm një nga kompanitë e interesuara. Versioni zyrtar i APP-së për mungesën e një prej kompanive pjesëmarrëse, është mosparaqitja e tij pa arsye të përligjura. Por personi në fjalë ka dhënë një tjetër version në ankesën e tij. Ai ka pretenduar se ditën kur ishte parashikuar hapja e ofertave të paraqitura nga kompanitë konkurruese, nuk është lejuar të hyjë në ambientet e Ministrisë së Ekonomisë dhe Energjetikës nga roja e këtij institucioni. Administratori i kompanisë konkurrente me Tartarin ka pretenduar se nuk ka mundur të paraqitej edhe pas debatit me rojen, që ka zgjatur rreth 30 minuta. Sipas tij, roja i ministrisë ka thënë se në institucion nuk kishte asnjë person, ndërsa njoftimi i Agjencisë së Prokurimeve Publike sqaronte se ishte caktuar pikërisht ajo datë për hapjen e ofertave të kompanive konkurruese për marrjen e lejes koncesionare. Pretendimi i ngritur nga përfaqësuesi i kompanisë që mungonte nuk është marrë për bazë, pasi veç fjalëve të tij nuk ka pasur asnjë tjetër provë që të tregonte se është ndaluar nga roja i ministrisë. Sipas hetimit, ky moment ka qenë i vetmi i pretenduar gjatë gjithë procesit që përfundoi me shpalljen e kompanisë së Tartarit fituese nga APP më datën 7 prill të vitit 2008. Duke u bazuar në të dhënat që hetimi ka mundur të mbledhë deri tani, hetimi për këtë çështje duket gati i përfunduar, por ende nuk ka një vendim nga ana e prokurorëve të çështjes. Paralelisht me të vazhdon hetimi për akuzat e deputetes Albana Vokshi, se bashkëjetuesi i saj është detyruar të bëjë 20 për qind aksioner Tan Leprin në këmbim të lejes së ndërtimit. Po ashtu, ende nën hetim është marrëveshja e kompanisë “Stream Oil” që administrohet nga Arian Tartari me “Albpetrol”-in për shfrytëzimin e vendburimeve të naftës.

 

Gazeta Mapo, 15.10.2010


Dialogu Qeveri-Biznes, në shërbim të ekonomisë së vendit
Këshilli Konsultativ i Biznesit u mblodh sot nën drejtimin e Zv. Kryeministrit dhe Ministrit të Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës, z. Ilir Meta.
Në këtë mbledhje, Këshilli i Konsultativ i Biznesit diskutoi mbi disa ndryshime në ligjin “Për Akcizat”; disa shtesa dhe ndryshime në ligjin “Për tatimin mbi vlerën e shtuar”; disa shtesa dhe ndryshime në ligjin “Për tatimin mbi të ardhurat”, si dhe mbi vendimin “Për përcaktimin e kufirit minimal të regjistrimit për tatimin mbi vlerën e shtuar”.
Zv. Kryeministri dhe Ministri i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës, z. Ilir Meta shprehu vullnetin maksimal të qeverisë për të forcuar dialogun, bashkëpunimin dhe partneritetin me komunitetin e biznesit, në interes të zhvillimit të biznesit në vendin tonë. Z. Meta vlerësoi edhe funksionimin prej disa vitesh të Këshillit Konsultativ të Biznesit dhe tha se do të bëhet çdo gjë që të rritet akoma dhe më shumë profesionalizimi i tij. “Ne sot do të diskutojmë konkretisht disa ndryshime dhe disa shtesa në ligjin për Akcizat, për TVSH-në, Për Tatimin mbi të Ardhurat, si dhe për përcaktimin minimal të regjistrimit për TVSH-në. Këshilli Konsultativ i Biznesit është një organizëm këshillues për qeverinë dhe unë së bashku me ju do të ndikojmë, në funksion të mendimeve dhe të këshillave për të gjitha aktet, të cilat miratohen dhe që kanë impakt në aktivitetin e biznesit, por edhe për të gjitha idetë dhe politikat për zhvillimin ekonomik të vendit. Në këtë drejtim ne do të bëjmë çdo gjë, jo vetëm për të bërë sa më aktiv Këshillin Konsultativ të Biznesit me këtë përfaqësim që ka sot, por sidomos për të rritur transparencën dhe bashkëpunimin e tij dhe me të gjithë aktorët e tjerë që nuk janë në kompozimin e tij sot. Për këtë qëllim edhe Web-i i Këshillit Konsultativ të Biznesit do të jetë shumë interaktiv, por natyrisht edhe takimet dhe debatet do të jenë më të hapura në të ardhmen”, tha ministri i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës.
Zv. Kryeministri z. Ilir Meta shprehu bindjen se ky partneritet nuk është thjesht në funksion të një raporti mediatik qeveri-biznes, por të një shërbimi konkret për një funksionim gjithnjë e më të mirë të biznesit, për një klimë gjithnjë e më pozitive, klimë biznesi dhe klimë besimi. Kjo, tha ministri i METE-s, është e domosdoshme për të arritur ato objektiva që qeveria ka për zhvillimin ekonomik të vendit dhe objektivat për integrimin europian të vendit, ku angazhimi i biznesit mbetet përcaktues. “Natyrisht ne të gjithë së bashku do të diskutojmë edhe për këto çështje, përveç akteve konkrete që e kemi dhe detyrim ligjor që t’i diskutojmë, t’i debatojmë para se ato të miratohen nga Parlamenti apo nga institucione të tjera vendimarrëse”, u shpreh z. Meta.
Më pas, fjalën e mori zv.ministri i Financave, z. Alfred Rrushaj, anëtar i Këshillit Konsultativ të Biznesit, i cili bëri një prezantim të detajuar të projektligjeve të propozuara nga Ministria e Financës.
Projektligji “Për Akcizat”, tha z. Rrushaj, synon të sjellë një rritje të akcizës së cigares me 20 lekë, pra nga 50 lekë që është aktualisht të shkojë në 70. Ky projektligj është hartuar në bashkëpunim me ministrinë e Shëndetësisë dhe është në kuadrin e masave që qeveria ka ndërmarrë për të reduktuar sa më shumë duhanpirjen në vendin tonë. “Synohet rritja e akcizës së cigares me 20 lekë. Nga 50 lekë në 70. Kjo është një sinjal i parë për rritjen e akcizës së cigares pasi është në politikën e qeverisë një përafrim i akcizës dhe çmimit të cigares me atë të vendeve të rajonit dhe BE. Aktualisht tek ne një paketë cigare shihet ndjeshëm më pak se sa në vendet e BE, gjë që s’duhet të vazhdojë për shumë kohë. Është faza e parë dhe ne do të vazhdojmë me rritje të tjera vitin që vjen. Janë marrë masat për të luftuar çdo element të kontrabandës apo futjes së paligjshme të cigares në vendin tonë si shkak i kësaj rritjeje, duke marrë në konsideratë shqetësimet e operatorëve që tregtojnë në këtë biznes”, tha zv.ministri i Financave.
Një tjetër projektligj i diskutuar nga Këshilli Konsultativ i Biznesit ka të bëjë me ndryshimin e TVSH-së në shërbimin shëndetësor. Me anë të këtij projektligji, tha zv.ministri i Financave z. Alfred Rrushaj, synohen të futen ilaçet në skemën e TVSH-së dhe zvogëlimi i TVSH-së në shërbimet shëndetësore. “Furnizimi i ilaçeve dhe shërbimet do të jenë në masën 10 për qind, nga 20. Mendojmë se kjo masë do sjellë një formalizim të tregut të barnbave. Ulja e shkallës së TVSH-së nga 20 në 10 për qind të shërbimeve shëndetësore do të ndikojë në uljen e çmimeve të shërbimeve shëndetësore të të gjithë operatorëve, si publikë, ashtu dhe privatë”, tha z. Rrushaj.
Përsa i përket ndryshimeve në ligjin “Për tatimin mbi të ardhurat”, zv.ministri i Financave sqaroi se ndryshimi i kërkuar parashikon që, kreditë e këqija të mos klasifikohen më si shpenzime të zbritëshme. “Një e re tjetër e këtij projektligji është fakti që bëhet një tentativë e rëndësishme për riatdhesimin e kapitalit të huaj jashtë Shqipërisë. Projektligji sjell të renë që, nëse një kompani shqiptare ka pjesëmarrje në kompani që veprojnë jashtë vendit, në momentin kur këto kompani ndajnë fitim apo marrin divident, i cili është taksuar në vendin ku ato operojnë, kjo e ardhur të mos përfshihet në të ardhurat e tatueshme. Këtë e kemi pasur vetëm për kompanitë rezidente. E kemi shtrirë në kompaninë jorezidente për të tërhequr kapitalin që ndodhet jashtë Shqipërisë”, tha Z. Alfred Rrushaj, ndërsa shtoi se një tjetër risi ka të bëjë me mënyrën se si do të aplikohet parapagesa e tatim-fitimit.
Këshilli Konsulativ i Biznesit diskutoi sot edhe mbi një vendim për të caktuar pragun e TVSH-së në masën 2 milionë lekë, i cili do të ndikojë në formalizimin e ekonomisë dhe në luftën kundër evazionit fiskal.
Në fund të diskutimit të hapur për mediat, Zv.Kryeministri Meta siguroi edhe një herë komunitetin e biznesit se qeveria është e hapur për diskutuar me transparencë çdo akt që qeveria synon, dhe se komuniteti i biznesit është i mirëpritur për të propozuar iniciativa që përmirësojnë legjislacionin tonë në shërbim të zhvillimit të biznesit, sektorit prodhues në vend dhe ekonomisë në tërësi. “Jemi të hapur. Çdo gjë duhet të konsultohet në mënyrë që të jetë në përputhje me legjislacionin e Bashkimit Europian. Kështu që, dhe ne presim jo vetëm reagime pozitive apo kritike të komunitetit të biznesit për ato çka ne propozojmë si qeveri, por presim edhe kreativitete pasi ju ndesheni vazhdimisht me problem të ndryshme ligjore e administrative, që duke u përmirësuar mund ta lehtësojnë aktivitetin dhe sfidat tuaja”, përfundoi ministri z. Ilir Meta.
Fjala e plotë e Zv.Kryeministrit dhe ministrit të METE-s, z. Ilir Meta
Është kënaqësi për mua që të drejtoj sot mbledhjen e Këshillit Konsultativ për Biznesin. Kjo është dhe mbledhja e parë që unë kam mundësinë të marr pjesë dhe të drejtoj me ju dhe dua t’ju siguroj për vullnetin maksimal nga ana ime, por dhe të qeverisë, për të forcuar dialogun, bashkëpunimin dhe partneritetin me komunitetin e biznesit, dhe në interes të zhvillimit të biznesit në vendin tonë. Ne sot do të diskutojmë konkretisht disa ndryshime dhe disa shtesa në ligjin e Akcizave, për TVSH-në, Për Tatimin mbi të Ardhurat, si dhe Për përcaktimin minimal të regjistrimit për TVSH-në. Këshilli Konsultativ i Biznesit është një organizëm këshillues për qeverinë dhe unë së bashku me ju do të bëjmë çdo gjë që të rritet akoma më tej profesionalizimi i tij, në funksion të mendimeve dhe të këshillave për të gjitha aktet, të cilat miratohen dhe që kanë impakt në aktivitetin e biznesit, por edhe për të gjitha idetë dhe politikat për zhvillimin ekonomik të vendit. Në këtë drejtim ne do të bëjmë çdo gjë, jo vetëm për të bërë sa më aktiv Këshillin Konsultativ të Biznesit me këtë përfaqësim që ka sot, por sidomos për të rritur transparencën dhe bashkëpunimin e tij dhe me të gjithë aktorët e tjerë që nuk janë në kompozimin e tij sot. Për këtë qëllim edhe Web-i i Këshillit Konsultativ të Biznesit do të jetë shumë interaktiv, por natyrisht edhe takimet, edhe debatet, do të jenë më të hapura në të ardhmen.
Me këtë rast dua të shpreh edhe njëherë tjetër bindjen time që ky partneritet nuk është aspak në funksion thjesht të një raporti mediatik qeveri-biznes, por të një shërbimi konkret për një funksionim gjithnjë e më të mirë të biznesit, për një klimë gjithnjë e më pozitive, edhe besimi. Kjo është e domosdoshme për të arritur ato objektiva që edhe qeveria ka për zhvillimin ekonomik të vendit, ato objektiva që ne kemi dhe për integrimin europian të vendit, ku angazhimi i biznesit mbetet përcaktues dhe ku natyrisht ne të gjithë së bashku do të diskutojmë edhe për këto çështje, përveç akteve konkrete që e kemi dhe detyrim ligjor që t’i diskutojmë, t’i debatojmë para se ato të miratohen nga Parlamenti apo nga institucione të tjera vendimmarrëse. Falënderojmë mediat për këtë takim të parë dhe duke qenë se do të na duhet të hyjmë në një diskutim konkret do t’i jepja fjalën zv.ministrit të Financave, z Alfred Rrushaj, për të prezantuar ndryshimet që propozohen në emër të ministrisë së Financave dhe natyrisht edhe argumentet përkatëse.
Dua t’ju siguroj se ne jemi shumë të hapur për komunitetin e biznesit, jo vetëm për të diskutuar me transparencë çdo akt që qeveria synon, por edhe ju jeni të mirëpritur për të propozuar iniciativa që përmirësojnë legjislacionin tonë në shërbim të zhvillimit të biznesit, sektorit prodhues në vend. Jemi shumë të hapur. Çdo gjë duhet të konsultohet në mënyrë që të jetë në përputhje me legjislacionin e Bashkimit Europian. Kështu që, dhe ne presim jo vetëm reagime pozitive apo kritike të komunitetit të biznesit për ato çka ne propozojmë si qeveri, por presim edhe kreativitet pasi ju ndesheni vazhdimisht me problem të ndryshme ligjore e administrative, që duke u përmirësuar mund ta lehtësojnë aktivitetin dhe sfidat tuaja.

 

karburant.com, 15.10.2010

Francë, 12 rafineri në grevë

Dymbëdhjetë rafineri në Francë janë të gjitha në grevë dhe kjo kundrejt reformave pensionale. Dy të fundit që u bënë pjesë e kësaj greve ishin ato të Gravenchon, në rajonin e Seine-Maritime dhe Reichstett, në Reno. Protesta ka çuar në bllokim të vendit, për mungesë karburanti dhe tubacioneve të naftës që furnizojnë aeroportet e Parisit, Orly dhe Roissy.

Lufta kundër reformave të pensionit në lidhje me moshën, me shumë mundësi mund të gjunjëzojnë transportin në Francë. Shoqëria që merret me organizimin e aeroporteve në Paris, ka lajmëruar se Charles de Gaulle mund të mbarojë resorsat e karburantit duke filluar që nga java tjetër, ndërsa për sa i përket Orly mund të rezistojë deri në 17 ditë. Bllokimi i qytetit të Parisit ka ardhur duke u shtuar ditën e sotme si rrjedhojë e përballjes me forcat e rendit, të cilët u urdhëruar të ndërhynin nga Sarkozy. Greva arriti të mbyllte 8 nga 12 depozita në vend. Mund të themi se dhe pesë të tjerat që janë bllokuar nga manifestuesit: janë ato të Vern-sur-Seiche, Total në Tolosa dhe dy të tjera në Normandinë e ulët.

 

Agjensia e Lajmeve NOA, 15.10.2010

Maqedoni: Rafineria Okta me të ardhurat të mëdha

Rafineria Okta dhe Telekomi i Maqedonisë mbajtën pozitën udhëheqëse në mes të kompanive maqedonase me të ardhura më të realizuara në fakt për nga fitimi në vitin 2009.Ky ishte raporti nga edicion i "200 kompanitë më të mëdha në Maqedoni”, që publikoi " Qendra Euro biznesit, në Shkup.
Edhe pse regjistroi rënje të të ardhurave madje 37,7 përqind në nivel vjetort, Okta  me të ardhura rreth 410 milion euro në vitin 2009 mbajti vendin e parë në listën e kompanive më të mëdha në Maqedoni.
EVN Maqedoni u radhit e dytë me të ardhura rreth 346,5 milion euro, që do të thotë ka rritje për 15,3 përqind më shumë se një vit më parë.
Makpetrol e cila u radhit e treta, ka realizuar të ardhura prej 284,2 milion euro ose 27,7 përqind më pak në krahasim me vitin 2008.
Pozitën e  katërt në këtë listë mban ELEM, me të ardhurat vjetore 263,7 milion euro, para Telekomit e cila kishte realizuar të ardhura prej 221 milion euro dhe T-mobile me të ardhura vjetore 175milion euro.
Në listën e dhjetë kompanive më të mëdha, në bazë të të ardhura në vitin 2009, vend zunë Feni, Euro Tabak, Tineks dhe Alkaloid.
Telekomi i Maqedonisë edhe  këtë vit mbajti vendin e parë në bazë të fitimit, e cila arriti shumën 105.7milion euro, e që për 0,8 për qind është më e vogël se në vitin 2008.
Vendin e  dytë mban T-Mobile me të ardhura fitimi prej 66.7 milion euro dhe vendin e tretë pozicionohet kompania “Kameni most komunikaci”, me fitim prej 60.5 milion euro.
Peshësen e parë e mbyllen Usje me fitim 26,8 milion euro dhe miniera Sasa me 26,7 milion euro.
Kompania me rritje më të shpejtë në vitin e kaluar ka qenë ML Global Itali nga Shkupi, para Sileks Kratovo, ndërsa në pesë vitet e fundit rritje më të shpejtë ka pasë City Plaza nga Shkupi, kjo në front para Kozhuvçanka nga Kavadari.
Në listën e kompanive më të mëdha sipas numrit të të punësuarve gjenden me 3882 punëtorë, para EVN-së e cila ka 2730 dhe pyjet e Maqedonisë me 2406.
Sipas këtij edicioni, 200 kompanitë më të mëdha  të Maqedonisë së bashku në 2009 kanë realizuar mbi 42 përqind e të ardhurave totale dhe mbi 53 për qind të fitimeve totale të të gjitha subjekteve ekonomike në shtet.
Ministri i Ekonomisë Fatmir Besimi, nënvizoi se duhet të kihet parasysh se rezultatet e arritura janë arrit në kohë të krizës së madhe ekonomike.
"Duhet të theksohet se kushte të krizës ekonomike globale, këto kompani kanë arritur rezultate pozitive financiare," tha ministri Besimi.
Ai ka konstatuar se në edicionin "200 kompanitë më të mëdha në Maqedoni", botuar për herë të shtatë këtë vit me rëndësi të madhe ka qenë transparenca e kompanive, gjë që  është karakteristike e demokracive të zhvilluara.

 

Agjensia e Lajmeve Zhurnal, 15.10.2010


Francë: Policët dërgohen për hapjen e pompave të benzinës
Presidenti francez, Nikolas Sarkozy, e ka dërguar sot policinë speciale për t’i rihapur depot e karburantit, të bllokuara nga greva kundër reformave pensionale.

Gazsjellësi i karburantit për aeroportet e Parisit ishte ndërprerë, ndërsa të gjitha rafineritë e Francës ishin mbyllur.

Sarkozi vendosi për dërgimin e policisë për parandalimin e mungesave të karburantit, pasi punëtorët, në të 12 rafineritë e Francës, e bojkotuan punën dhe iu bashkuan grevës së gjërë.

Njëherësh, studentët protestuan afër kryeministrisë në Paris dhe dolën në protesta në gjithë Francën, ku qindra shkolla ishin goditur për të katërtën ditë me radhë, për shkak të bllokadave ose të aksioneve të tjera.

 

Gazeta Bota Sot, 15.10.2010


Nafta, çmimi rritet me 3 lekë për litër
Çmimi i naftës shkon deri në 140 lekë në karburantet e kryeqytetit. Dje në pikat e karburanteve në kryeqytet, çmimi i naftës është luhatur në 138-140 lekë për litër, nga 135 lekë që kushtonte rreth dy javë më parë. Nga një vëzhgim i gazetës “Mapo” mësohet se shkak ka qenë çmimi në tregun ndërkombëtar. Bursa amerikane që prej dy javësh tregon për një rritje të konsiderueshme të çmimit të naftës. Nga 75 $ për fuçi, çmimi i arit të zi arrin kuotat e 83 $. Ditën e djeshme, në agjencinë bloomberg, një fuçi naftë ka arritur 82,72 $. Rëniet në furnizimet amerikane të naftës dhe produktet e saj kanë inkurajuar edhe çmimet. Në muajt e fundit, çmimet e naftës janë ndikuar nga tregjet e aksioneve, si një tregues të rimëkëmbjes ekonomike dhe kërkesës potencial për naftë dhe gaz. Parashikimet e analistëve të shqetësuar pak muaj më parë se rritja ekonomike do të ngadalësohet në vendet e zhvilluara në pjesën e dytë të vitit, pas përfundimit të programeve stimuluese qeveritare nuk kanë dalë, pasi çmimet e larta të naftës janë ndikuar nga tregjet e aksioneve, që do të thotë rimëkëmbje e ekonomisë. Ndikimi i bursës ndërkombëtare dhe qëndrueshmëria e monedhës jeshile amerikane në kuotën e 100 lekëve ka bërë që luhatjet e çmimit të arit të zi në tregun ndërkombëtar të transferohen edhe në tregun e brendshëm. Dje në pikat e karburanteve në kryeqytet, çmimi i naftës është luhatur në 138-140 lekë për litër, nga 135 lekë që kushtonte rreth dy javë më parë. Në të njëjtën kohë, Autoriteti i Konkurrencës ka nisur procesin e monitorimit, për sa i përket abuzimit me pozitën dominuese, duke marrë sinjale nga vetë tregëtuesit e arit të zi dhe konsumatorët. Çmimi më i lartë në historinë e naftës arriti në korrik të vitit 2008, kur një barel u shit për mbi 147 dollarë, por me paraqitjen e krizës me kreditë hipotekare në SHBA, që ishte hyrje në krizën financiare globale, deri në dhjetor të vitit 2008, “ari i zi” u lirua për 32 dollarë për barel.

 

Gazeta Mapo, 15.10.2010


Toka e premtuar e biolëndëve djegëse

Amyris shfrytëzon përparimet e fundit të biologjisë sintetike për të shpikur substanca të reja me përdorime të shumta dhe për të transformuar teknologjinë e saj, i ka hedhur sytë nga vendi i sheqerit: Brazili

Sheqeri që do të shpëtojë miliona jetë

Amyris, një kompani kaliforniane, shfrytëzon përparimet e fundit të biologjisë sintetike për të shpikur substanca të reja me përdorime të shumta. Duke dashur ta transformojë teknologjinë e saj, i ka hedhur sytë nga vendi i sheqerit: Brazili.

Autostrada Anhangüera ma katër korsitë e saj shtyhet në verilindje të San Paolos, kryeqytetit financiar të Brazilit, drejt disa prej zonave më produktive të botës. Nga rruga mund të vërehen plantacione eukaliptesh plot gjethe dhe shtrirje të mëdha kullotash të mbushura me grumbullime termitesh. Fushat e kallamsheqerit shikohen në majë të kodrave.

Po të kthehesh nga e djathta në kilometrin 104.5, hyhet në Techno Park, një qendër kërkimore shumë e organizuar, që mënjeherë të sjell në mendje periferinë kaliforniane. Jo rastësisht. Në një ndërtesë jo larg nga hyrja gjenden vende pune të sistemuara me kujdes, serbatorë të ndritshëm për fermentim dhe centrifuga të zhurmshme. Të gjitha këto makineri janë kopja e saktë e atyre të pranishme në stabilimentin Emeryville të Kalifornisë. Deri varëset e rrobave janë identike.

Struktura përfaqëson avampostin brazilian të Amyris Biotechnologies, një grup kërkuesish amerikanë të njohur pse kanë marrë financimet e Fondacionit të Bill e Melinda Gates që të bëjnë më lehtësisht të disponueshme ilaçet antimalarike, në të kundërt jashtëzakonisht të vështirë për t’u gjetur. Themeluesi i saj, Jay Keasling, konsiderohet një pionier i biologjisë sintetike dhe projekti mbi malarien, që mund të shpëtojë disa mijëra jetë, është reklamizuar nga revista e përjavshme "Neë Yorker". Majin e kaluar, Keasling ka marrë Biotech Humanitarian Award e parë nga ana e Biotechnology Industry Organization.

Por dihet shumë më pak për 170 milionë dollarët në kapital të riskuar që Amyris ka investuar në sektorin e biolëndëve të djegshme dhe të qëllimit të saj për të prodhuar një fetë të mirë të saj në Brazil. Roel Collier, drejtuesi belg i Amyris në Brazil, përveçse flet një portugeze të shkëlqyer, ka qëllim që të vërë në funksionim një serbator të çeliktë 12 metra të lartë në të cilin maja gjenetikisht të modifikuar të shoqërohen me lëngun e kallamsheqerit, që është me bollëk në vend. "Sfida përfaqësohet nga bashkimi i teknologjisë amerikane pararojë me avantazhin kompetitiv të Brazilit", shpjegon ai.

Në dy vitet e fundit, Collier është ngarkuar që të dërgojë autobote me lëng kallamsheqeri brazilian të ngrirë në laboratorin e Amyris në Kaliforni, rreth 10000 kilometra larg. Në këtë strukturë, shkencëtarët kanë manipuluar gjenetikisht qeliza normale majaje për të transformuar caldo de cana, siç quhet lëngu në fjalë, në farnesenë, një vaj i parfumuar që Amyris e ka konvertuar në biodizel. Në fushën në evolucion të vazhdueshëm të biologjisë sintetike – një disiplinë që dëshiron të rishkruajë ADN-në e mikroorganizmave sikur të bëhej fjalë për një kod kompjuterik – laboratorët kalifornianë të Amyris konsiderohen si ajka e ajkës. Kërkuesit krijojnë dhe eksperimentojnë dhjetëra mijëra varitete majashë të modifikuara çdo javë. Kompania ka në organikën e saj një numër ekspertësh gjenetike të majave të barabartë me atë të të gjitha universiteteve braziliane. Por Brazili i ofron Amyris një avantazh të rëndësishëm kundrejt Shteteve të Bashkuara: kushtet ekonomike lejojnë që të shfrytëzohet komercialist teknologjia. Vendi jugamerikan është prodhuesi më efiçent në botë i sheqerit. Në 420 rafineritë e kallamsheqerit, produkti grumbullohet në mullarë të lartë. Falë klimës tropikale dhe politikës tregtare agresive, Brazili dominon tregtinë globale të sheqerit. Kjo disponueshmëri e madhe e sheqerit me kosto të ulët është çelësi fitues për të zhvilluar teknologjinë e Amyris.

"Motivi për të ardhur në Brazil është mjaft i dukshëm: është burimi i sheqerit më ekonomik dhe më lehtësisht i disponueshëm për të mbështetur platformën teknologjike", thotë Keasling, Profesor i Inxhinierisë Biokimike në University of California at Berkeley dhe Përgjegjës i Joint BioEnergy Institute, i financuar me 135 milion dollarë nga Departamenti amerikan i Energjisë për nxjerrjen e sheqerit nga copat e drurit, barishtet dhe substanca të tjera vegjetale me çmim të mirë. Brenda një periudhe që shkon nga 10 deri në 15 vjet, Shtetet e Bashkuara do të mund të sigurojnë molekula sheqeri me kosto të ulët siç ndodh tashmë normalisht në Brazil. Megjithatë, sot për sot, industria amerikane e biolëndëve të djegshme vazhdon të prodhojë metanol nga fermentimi i glukozës së kokrrave të misrit. Misri është një burim relativisht i kushtueshëm për sheqerin, siç e ka kuptuar industria amerikane e etanolit në kurrizin e saj. Pavarësisht financimeve të kontribuuesve, prodhuesit amerikanë nuk kanë arritur të realizojnë fitime të pranueshme.

Historia është e ndryshme në Brazil, ku stabilimentet e kallamsheqerit kanë dhënë etanol me çmim të mirë që më parë, në vitet ’70, qeveria ka ndërmarrë një betejë për ndërvarësinë energjetike. Automobilat e vendit jugamerikan konsumojnë tani më shumë etanol sesa benzinë. Pothuajse 90 përqind e veturave të prodhuara në Brazil i besojnë biokarburanteve. Industria është ndërgjegjësuar se "gjeografia është fati", pohon Mark Bunger, Drejtor i Kërkimeve të Lux Research, një kompani nga New York që merret me komercializimin e teknologjive emergjente. Nga këndvështrimi i Bunger, vetëm disa vende të planetit posedojnë kombinimin e diellit, të shirave dhe të sasive të tokës së nevojshme për prodhimin e biolëndëve djegëse në sasi të tilla dhe me kosto aq të ulëta sa të kenë një impakt të konsiderueshëm. "E kemi kuptuar se kjo nuk mund të ndodhë kurrë kudo tjetër", shpjegon Bunger, "ndërsa Brazili është vendi i destinuar për këtë lloj prodhimi".

Amyris ka arritur të njëjtat konkluzione rreth 3 vjet më parë dhe ka nisur ndërtimin e një laboratori brazilian për fermentimin identik me atë të Emeryville. Në Kaliforni, shkencëtarët përpiqen me majatë që ta konvertojnë sheqerin në farnesenë më me shpejtësi dhe eksperimentojnë sa është arritur në Brazil, në kushte tropikale. Këtë vit, Amyris parashikon ndërtimin e një strukture për fermentimin në formë kulle në shtetin brazilian Goiás. Kur të përfundohet, do të jetë në gjendje të prodhojë 100 milionë litra biolëndë djegëse në vit.

Ashtu si etanoli, lënda djegëse e Amyris do të nxirret nga fermentimi i sheqerit. Por shkencëtarët e kompanisë i kanë manipuluar majatë në mënyrë të tillë që mikrobet ta transformonjnë në hidrokarbure të djegshëm në vend të alkoolit. Kjo do të thotë se konkurrenti i lëndës djegëse të gjelbër nuk është etanoli, por gazoili i nxjerrë nga nafta, si dhe biokarburantet e prodhuara nga vaji vegjetal apo yndyrnat shtazore. Amyris thotë se biolënda djegëse e saj u ofron avantazhin respektivisht dy të tjerave. Në ndryshim nga lëndët djegëse me bazë fosile, sigurohet nga një burim i rinovueshëm. Veç kësaj, kontribuon në masë të vogël ndaj gazit me efekt serë në atmosferë; kompania vlerëson se gazoili i prodhuar në Brazil do të emetojë rreth 80 përqind më pak gaze serë sesa gazoili tradicional. Krahasuar me biolëndët djegëse të tjera, lënda djegëse e saj me bazë sheqeri do të jetë me kosto akoma më të ulët dhe do ta përmirësojë funksionimin e motorëve që e adoptojnë. Administratori Delegat i Amyris, një ish-drejtues i botës së naftës me emrin John Melo, është në traktativa me kompani që shikojnë me interes ndaj lëndës djegëse të gjelbër, midis të cilave Federal Express, Virgin Atlantic dhe General Electric.

Për shumë biologë sintetikë, gazoili përfaqëson vetëm fillimin. Sipas mendimit të tyre, në linjë parimore, mund të krijohen mikroorganizma për të zëvendësuar të gjitha produktet petrolifere. Por brisqet janë të mëdha. Larmitë e majave të Amyris janë treguar papritmas të dobëta. Veç kësaj, ashtu si me procese të tjerë bioteknologjikë që varen nga mikroorganizma të gjalla, asnjeri nuk është në gjendje të thotë se prodhimi i biokarburantit mund të marrë dimensione të shkallës ekonomikisht të mbështetshëm duke filluar nga 1000 litrat e prodhuar sot. "Të gjitha parashikimet bazohen mbi eficenca të shkallës për procese që nuk kanë arritur asnjëherë në këto nivele", thekson Noubar Afeyan, Administrator Delegat i Flagship Ventures në Cambridge të shtetit Massachusetts dhe një prej themeluesve të LS9, një kompani e re konkurruese biologjie sintetike. Problemi është se "duhen qindra milionë dollarë për të çuar përpara eksperimentimin, edhe në shkallë të mesme".

Nëntë vjet më parë, teknologjia e Amyris nuk përfaqësonte sigurisht një projekt kryesor të laboratorit të Keasling në Berkeley. Kërkuesit tentonin të prodhonin me mikroorganizma diçka komercialisht të vlefshme. Me shtimin e ADN-së nga bimë e baktere, laboratori i Keasling ideoi baktere dhe qeliza të reja majaje në gjendje të prodhojnë sasira të mëdha izopentinil pirofosfati. Me 5 atomet e tij të karbonit, përzierja kimike është një lloj tullëze Lego e botës natyrore; falë saj, bimë dhe kafshë krijojnë izoprenoidet, komponente të një kategorie të gjerë molekulash që përfshin ilaçin antikancer taksol, vitaminën E, aromat si ajo e grejpfrutit dhe feromonet e buburrecave femër.

Keasling e dinte se shpikja ishte e vlefshme dhe në vitin 2001 regjistroi patentat e parë të karrierës së tij. "Donim të ndesheshim me problemet reale", shpjegon ai. Mundësia u paraqit në vitin 2004, kur Fondacioni Bill dhe Melinda Gates vendos që t’i dhurojë 42.6 milionë dollarë projektit që do të mundësonte të prodhohej ilaçi antimalarik artemisinë me ndihmën e mikrobeve "me masë" të Keasling.

Aktualisht, artemisina nxirret nga bima e absintit të ëmbël, që rritet sidomos në Afrikë dhe në Azi. Disponueshmëria e ilaçit është jo e vazhdueshme dhe çmimet variojnë ndjeshëm; në vitin 2006 kanë arritur 1100 dollarë kilogrami. Me përdorimin e majave gjenetikisht të modifikueshme për të prodhuar artemisinën nga sheqeri, qëndrimi i Keasling premton që të zgjidhet problemi i sigurimit të ilaçit dhe t’i ulen ndjeshëm çmimet. Duke mundur të shpëtojë mijëra – ndoshta miliona – njerëz që përndryshe mund të vdesin nga malarja, projekti është bërë simboli i potencialit të biologjisë sintetike për ta ndryshuar për mirë botën. Financimi i Fondacionit Gates ka favorizuar ekspansionin e shpejtë të Amyris, kompanisë që Keasling dhe tri studentë të tij të specializuar kanë krijuar për të çuar përpara projektin kundër malarjes. Në fund të vitit 2005, thotë Neil Renninger, Përgjegjësi Teknologjik i Amyris, kemi kaluar "netë dhe fundjava të gjata të tëra" për të kuptuar se çfarë problemesh të tjera do të mund të zgjidhte teknologjia.

Sipas Amyris, familja e izoprenoideve përfshin rreth 50000 tipe të ndryshme molekulash, kështu që nuk ishte operacion i thjeshtë të përcaktoje se ku ta përqëndroje vëmendjen. "Kur filluam të grumbullojmë kapitale me risk, thamë se mendonim për disa ilaçe interesante, në sektorin e nutraceuticals (kombinim i nutrition dhe pharmaceutical) dhe deri në lëndët djegëse", kujton Renninger. Por ishte e vështirë të gjendej një projekt që të kishte të njëjtën vlerë për shkencëtarët e Amyris sesa ai për malarjen. "Vihej përballë mbrojtja e jetës njerëzore me kërkimin e fitimit", vazhdon Renninger. "Kështu që ishte e vështirë të ngjallej interes kur flitej për të prodhuar aromën e grejpfrutit".

Gjërat filluan të ndryshojnë nga mesi i 2006, kur dy shoqëri kapitalesh me risk të Silicon Valley, Kleiner Perkins Caufield dhe Byers e Khosla Ventures, eksperte në energjinë e gjelbër, u ofruan që të investojnë 20 milionë dollarë në kompani. Në vitin 2005, Kongresi amerikan kishte nxjerrë dispozitat e tij në lëmin e lëndëve djegëse të rinovueshme, duke ushqyer një valë investimesh spekulative mbi të gjitha biokarburantet. Geoffrey Duyk, Drejtor Organizativ i TGP Biotech, që nga ana e tij ka investuar para në kompani, kujton se sapo Amyris i pranoi financimet, investitorët "u futën dhe e përqendruan interesin mbi lëndët djegëse".

Investitorët filluan t’i vijnë rrotull Melo, në atë kohë Shef i Sektorit Tregtar të Lëndëve Djegëse për Amerikën Veriore i British Petroleum, që ta bënin Administrator Delegat të Amyris. Melo menaxhonte atë që ai e quan "një biznes jo keq" me një park të madh autokarrosh dhe terminalesh të shumta që gjeneronin 34 miliardë dollarë të ardhura. Herën e parë që një ortak i ri i foli për një kompani bioteknologjish që merrej me një projekt kundër malaries, rrëfen Melo, reagimi im qe: "Po bën shaka, unë merrem me lëndë djegëse, jo me asistencë mjekësore".

Falë konfidencës më të madhe me biologjinë sintetike dhe me një seri takimesh me stafin mjekësor, Melo ndërroi ide. Lëndët djegëse kanë fitime më të larta nga të gjitha aktivitetet tregtare, por kompanitë e naftës investojnë në kërkim e zhvillim vetëm një përqindje minimale dhe pothuajse asgjë në kërkimin bazë. Melo vendosi që industria e vjetër e tij tashmë ishte pjekur për një ndryshim. "Aftësia për të modifikuar mikrobet në Microsoft-in e lëndëve djegëse dhe të substancave kimike, të cilëve u shkruajmë softuerin në serbatorët e fermentimit", shpjegon ai. "Loja ka ndryshuar". Melo e drejtoi kompaninë drejt çizelit, karburantit për transport më të përdorshëm në botë dhe që shpesh ka probleme disponueshmërie. Prodhimi i llojit të duhur të molekulave rezultoi çuditërisht i thjeshtë.

Vetëm në 6 javë, shkencëtarët e kishin transformuar një enzimë të vetme në baktere të modifikuara që prodhojnë artemisinë dhe kishin filluar të prodhonin farnesenë, vajin që ishte identifikuar si një pararendë potencial i dizelëve.

"Duken projekte krejtësisht të ndryshëm – një është ilaç, tjetri është lëndë djegëse – por rruga metabolike është e ngjashme", pohon Collier. "Kjo intuitë ka përfaqësuar hapin e madh përpara të Amyris". Farnesena është një vaj me aromë të pëlqyeshme, përgjegjës pjesërisht i erës së lëkurës së mollës. Duke realizuar një hap të mëtejshëm kimik, hidrogjenizimin, Amyris është në gjendje ta transformojë farnesenën e prodhuar nga majatë në farnesanë, një lëndë djegëse që ndizet lehtë me karakteristika të ngjashme me ato të gazoilit.

Amyris është e sigurtë se në të njëjtën mënyrë të hidrokarbureve si gazoili dhe benzina, farnesana nuk duhet të hasë vështirësitë që kanë prekur biokarburantet e tjera. Për shembull, etanoli mund të përzihet me ujin, gjë e cila mund të shkaktojë dëme nëqoftëse uji penetron në rrugët e benzinës. Kurse biokarburantet me origjinë vegjetale përmbajnë në fakt papastërti dhe mund t’i bllokojnë motorat në temperatura të ulëta. Veç kësaj, farnesana mund të futet drejtpërsëdrejti në rrjetin aktual të shpërndarjes së lëndëve djegëse. Posedon edhe një avantazh respektivisht gazoilit normal: nuk përmban squfur ndotës.

Në çdo rast, projekti mund të ketë një impakt serioz vetëm nëqoftëse do të mund të përdoret në shkallë të gjerë. Por asnjeri nuk mund të garantojë se biologjia sintetike mund të funksionojë pa probleme në këto dimensione shkalle. Vitin e kaluar, Synthetic Genomics, një kompani e krijuar nga J. Craig Venter, pionieri e sekuencimit gjenik, ka nënshkruar një marrëveshje 300 milionë dollarëshe me Exxon Mobil për krijimin e algave që prodhojnë lëndë djegëse. Emil Jacobs, Zëvendëspresident për Kërkimin dhe Zhvillimin tek Exxon, megjithatë i ka deklaruar "Neë York Times" se nuk do t’i "ngjyrosë" probabilitetet e suksesit të projektit. "Për karburantet e transportit, nëse nuk mund të parashikohen përmirësimet e ardhshme të teknologjisë, është e nevojshme të reflektohet më vëmendje të madhe qysh nga fillimi nëse të lihen ose jo të përfshihen në kompani", ka shpjeguar Jacobs.

Aftësia për të prodhuar lëndë djegëse në sasira të mëdha nuk është kërkesa e vetme për t’u përmbushur për t’u bërë një opsion realist. Bëhet fjalë edhe për mallra që shiten me çmime të ulëta. Për litër, produkti i industrisë së naftës kushton sa gjysma e Coca-Cola. Atëhere cilat janë kostot kryesore për t’u përballuar në procesin e prodhimit të Amyris? Nëqoftëse mesataret e industrisë së etanolit thonë të vërtetën, sheqeri mbi të cilin ushqehen majatë përfaqëson më shumë se gjysmën e çmimit final të prodhimit të farnesanës.

Këto llogaritje kanë qenë një prej arsyeve për të cilat Melo "ka zgjedhur që të krijojë bazë në Brazil", thekson investitori Duyk. Misri amerikan, edhe pse në pëllëmbë të dorës, do të ishte një bast i humbur. Në vitin 2007, ekspansioni i fortë i prodhimit të etanolit në Shtetet e Bashkuara ka bërë që të ngrihen vertikalisht aq lart çmimet e misrit sa që dhjetëra mijëra meksikanë kanë dalë në rrugë për kostot e tortijave. Me rënien e çmimeve të naftës në vitin 2008 dhe çmimet e misrit qëndrueshmërisht në nivele rekord, shumë prodhues amerikanë të etanolit nuk kanë mundur më të nxjerrin fitime.

Dimensione shkalle, kostosh dhe konkurrence me tregun ushqimor nuk janë problemet e vetme për biolëndët djegëse. Amyris thekson se gazoili i saj i ka letrat në rregull nga pikëpamja mjedisore: sipas të dhënave të shpërndara nga kompania, lëndët djegëse të saj No Compromise do të lëshojnë në atmosferë 80 përqind më pak se anhidridi karbonik i lëndëve djegëse me bazë fosile. Për momentin, kallamsheqeri brazilian është mbështetja kryesore ndaj produktit të "gjelbër" të Amyris. Studime braziliane theksojnë se etanoli nga kallamsheqeri garanton nga 7 deri në 10 herë më shumë energji nga sa kërkon prodhimi i lëndës djegëse; në fakt, etanoli nga misri siguron vetëm një kuotë minimale më shumë se energjia e nevojshme për ta prodhuar. Ndërsa impakti mjedisor i kultivimeve gjithnjë e më të zgjeruara të kallamsheqerit mbetet i paqartë, duket evidente për kultivimin e misrit. Veç kësaj, prodhuesit e biokarbutanteve të Brazilit janë më efiçentë se ata të vendeve të tjera, pjesërisht sepse shumë kompani të tyre i djegin mbeturinat e kallamsheqerit për të ushqyer mullinjtë e vajit dhe distiluesit, duke e reduktuar përdorimin e lëndëve djegëse me bazë fosile.

Brazili përfaqëson edhe avantazhe si treg. Kërkesa për gazoil në vend është e lartë, kështu që Amyris mund të zhvillojë një biznes të mirë pa eksportuar një pikë të vetme karburant. Brazili ka hapësirën për ta rritur prodhimin: kallamsheqeri mbillet tani në rreth 3 përqind të tokës së kultivueshme të vendit, por të mbjellat mund të zgjerohen mbi 100 milionë akra të tjera sot të destinuara për kullotjen e bagëtisë. "Mund të katër apo pesëfishohet prodhimi i kallamsheqerit", thotë Bill Haywood, Administrator Delegat i LS9-ës dhe ish-drejtues i një kompanie nafte. "Pjesa tjetër e botës nuk e ka kuptuar akoma mirë. Besoj se Brazili mund të bëhet djepi i biokarburantit me cilësi të lartë, siç ka ndodhur tashmë për etanolin".

Në muajin dhjetor, Amyris ka arritur një marrëveshje për të ndërtuar impiantin e parë të saj për prodhimin e farnesenës, një strukturë prej 100 milionë litrash në vit që do të ndërtohet në brendësinë e stabilimentit më të ri Boa Vista për prodhimin e sheqerit dhe etanolit në Goiás. Marrëveshja parashikon blerjen nga ana e Amyris e 40 përqind të aksioneve të stabilimentit nga pronari i tij, Grupi São Martinho. Pagimi komplesiv, rreth 80 milionë dollarë kesh dhe aksione, ka qenë çmimi më i lartë i paguar ndonjëherë për një impiant bluarjeje në Brazil, sipas Fábio Venturelli, President i São Martinho. Amyris donte kontrollin mbi ndërtimin e stabilimentit të parë të saj, që të ishte e qetë se gjithçka do të ecte pa ngecje. Por në fund kompania ka vendosur që shkëmbejë teknologjinë e saj me eksesin ndaj lëngut të kallamsheqerit: një qëndrim më pak i kushtueshëm. Ideja është që stabilimentet braziliane t’i rikualifikojnë impiantet e tyre, ndërsa Amyris ofron kontributin e majave gjenetikisht të modifikuara të saj. Më pas, Amyris do të donte të shiste farnesenën dhe t’i ndajë fitimet me stabilimentin.

Edhe pse termat komercialë duken të komplikuara, strategjia e Amyris duket e qartë: në një industri që për shumë aspekte është më përmbajtje të ulët teknologjike (në Brazil, më shumë se gjysma e kallamsheqerit pritet akoma me dorë nga njerëzit), kompania do të transformojë impiantet në biorafineri futuriste në gjendje që të prodhojnë substanca kimike dhe lëndë djegëse me vlerë më të madhe të sheqerit apo të etanolit. Shumë kompani braziliane kanë lëvizur sipas linjave të ngjashme. Në vitin 2008, kur Venturelli është bërë Administrator Delegat i São Martinho dhe ka parë për herë të parë projektin për stabilimentin Boa Vista, ka vërejtur se dikush shkruar shënimin e mëposhtëm në një hapësirë boshe: "Hapësirë kushtuar kompleksit të ardhshëm kimik bazuar mbi kallamsheqerin".

Pikëpyetje të shumta mbesin gjithsesi pa përgjigje. "Të gjitha kompanitë tona po kërkojnë që të fitojnë një pozicion pararojë në tregun e lëndëve djegëse dhe shikojnë tek Amyris mundësinë konkrete të transferimit teknologjik", pohon Alfred Szwarc, Këshilltar Teknologjik i UNICA, shoqata më e madhe braziliane e kultivuesve të kallamsheqerit. "Por duke qenë se nuk e dimë çmimin apo kostot operative, për momentin bëhet fjalë vetëm spekulime".

Paqartësia më e madhe ka të bëjë me prezantimet e majave të Amyris në kushte industriale. Do të jetë një prej herëve të para që biologjia sintetike do të ketë arritur dimensione prodhuese të ngjashme dhe procesi do të nxjerrë pashmangshmërisht probleme të natyrës inxhinieristike asnjëherë të ndeshura deri më tani. Nuk mungojnë preokupimet: në serbatorët e fermentimit, varitetet e majave jo të manipuluara mund të mbivendosen në lëngun e kallamsheqerit. Në eksperimentet në laboratorët sterilë mbivendosja nuk përfaqëson ndonjë problem, por në një stabiliment për përpunimin e kallamsheqerit, majatë që nuk prodhojnë farnesenë lehtësisht mund ta mbulojnë varietetin e krijuar në laborator.

Zhvillimet e kohëve të fundit të projektit për artemisinën tregojnë se edhe kostot mund të jenë problem. Grupi farmaceutik Sanofi Aventis, që ka rënë dakord për të menaxhuar prodhimin komercial të ilaçit antimalarik, thotë se ka hasur pengesa të papritura dhe se parashikon tani një kosto të ilaçit midis 350 dhe 400 dollarëve për kilogram. Ky çmim i afrohet atij mesatar të versionit me origjinë vegjetale, por është tri apo katër herë më i lartë nga sa është premtuar prej Keasling në intervistat e tij për mediat.

Në Brazil, ëndrra e Amyris për ta transformuar tregtinë botërore të lëndëve djegëse duket se pëson një shtyrje, të paktën për momentin. Impianti i parë i kompanisë mund të mos prodhojë farnesenë sa duhet me kosto të ulët sa të konkurrojnë me dizelin. Në të vërtetë, farnesena e stabilimentit São Martinho do të shitet menjëherë në tregun e mallrave të konsumit, në të cilin mund të kërkojë çmime shumë më të larta nga ato të lëndës djegëse dizel (veç gjërave të tjera, mund të përdoret si agjent hidratues për të kuqtë e buzëve apo në kremrat antiplakje).

Kjo do të thotë se shkencëtarët e Amyris do të duhet të presin edhe pak akoma për ta ndryshuar botën. Por Melo thekson se kompania nuk e ka braktisur objektivin e saj për të luajtur një rol qendror në tregun e lëndëve te djegshme. "Na intereson të kemi një impakt ndaj situatave. Të shpëtosh mijëra fëmijë do të thotë të kesh një impakt të fortë. Me karburantet, është një problem dimensionesh. Nëqoftëse kontributi ynë ndaj kontrollit të emisioneve të dyoksidit të karbonit apo ndaj produkteve ekologjike nuk do të arrijë nivele shkalle, atëhere do të jetë i papërfillshëm".

 

Gazeta Rilindja Demokratike, 15.10.2010